Η Ευρωπαϊκή ασάφεια για τα όρια της Frontex φέρνει μποφόρ στο Αιγαίο

Σοβαρά κενά που αφορούν κρίσιμα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα και αρμο­διό­τη­τες της χώρας μας στο Αιγαίο, αλλά και «παρά­θυρο» για να επα­να­λει­τουρ­γή­σει πλήρως το σύστημα επα­να­προ­ώ­θη­σης μετα­να­στών από τις άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες προς την Ελλάδα βάσει του Δου­βλί­νου ΙΙ, δημιουρ­γεί το νέο πλαίσιο για την ίδρυση ευρω­παϊ­κής ακτο­φυ­λα­κής και συνο­ριο­φυ­λα­κής.

Η «εποι­κο­δο­μη­τική ασάφεια» των ευρω­παϊ­κών απο­φά­σεων και η απουσία μέχρι τώρα δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής θέσης από την Αθήνα που άφησε το προ­σφυ­γικό να κακο­φορ­μί­σει ελπί­ζο­ντας ότι θα το χρη­σι­μο­ποι­ή­σει ως δια­πραγ­μα­τευ­τικό όπλο έναντι των δανει­στών, άφησε τον χρόνο να χαθεί χωρίς να υπάρξει ουσια­στική παρέμ­βαση στη δια­μόρ­φωση των ευρω­παϊ­κών προ­τά­σεων.

Ρητές διευ­κρι­νί­σεις

Τώρα πλέον πρέπει να κατα­βλη­θεί μεγάλη διπλω­μα­τική προ­σπά­θεια για να υπάρ­ξουν ρητές διευ­κρι­νί­σεις και σαφείς κανόνες, ώστε να μην τεθούν υπό αμφι­σβή­τηση κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της χώρας αλλά και να περιο­ρι­σθεί ο κίν­δυ­νος να γίνει η Ελλάδα η «μαύρη τρύπα» του μετα­να­στευ­τι­κού προ­βλή­μα­τος.

Από τη δεκα­ε­τία του ’90 βασική επι­δί­ωξη της Ελλάδας ήταν η κατο­χύ­ρωση των ελλη­νι­κών συνόρων ως ευρω­παϊ­κών με στόχο τη θωρά­κιση της χώρας έναντι της τουρ­κι­κής απειλής, έστω και συμ­βο­λικά καθώς βεβαίως η ΕΕ δεν απο­τε­λεί αμυ­ντική συμ­μα­χία. Ομως ο τρόπος με τον οποίο επι­χει­ρεί­ται τώρα η σύσταση της δύναμης εκείνης που ακόμη και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των κρατών-μελών θα μπορεί να ανα­λαμ­βά­νει δράση για την επι­τή­ρηση των συνόρων της ΕΕ και της ζώνης Σένγκεν δημιουρ­γεί σοβαρά προ­βλή­ματα για τη χώρα μας καθώς αγγίζει ευαί­σθητα θέματα που αφορούν τις πάγιες τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις στο Αιγαίο.

Καθώς λοιπόν η ευρω­παϊκή συνο­ριο­φυ­λακή και ακτο­φυ­λακή δεν είναι στρα­τιω­τική δύναμη «προ­στα­σίας» των ευρω­παϊ­κών συνόρων, θα περιο­ρί­ζε­ται κυρίως στην άσκηση αρμο­διο­τή­των που περι­λαμ­βά­νο­νται στις κυριαρ­χι­κές αρμο­διό­τη­τες των κρατών-μελών. Σε αυτά περι­λαμ­βά­νο­νται ο έλεγχος εισόδου και εξόδου στη χώρα, η επι­τή­ρηση των συνόρων κ.ά.

Το σχέδιο της Κομι­σιόν όμως αφήνει μεγάλα κενά τα οποία μπορεί να απο­δει­χθούν επι­κίν­δυνα για την Ελλάδα.

Η επι­τή­ρηση των συνόρων σε ό,τι αφορά την περιοχή μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ (παρά τα όσα προ­βλή­ματα μπορεί να προ­κύ­ψουν) έχει σαφές πλαίσιο καθώς υπάρχει οριο­θε­τη­μένη μεθο­ριακή γραμμή, όπως και σχετικά εύκολη είναι η δια­μόρ­φωση της εντολής που θα έχουν οι δυνά­μεις της FRONTEX στα χερσαία σύνορα της χώρας μας με την Τουρκία.

Ομως στο Αιγαίο και σε όλο το μήκος των θαλασ­σίων συνόρων με την Τουρκία ανα­κύ­πτουν μια σειρά κρί­σι­μων προ­βλη­μά­των.

Τα ελλη­νικά σύνορα περιο­ρί­ζο­νται στα 6 ν.μ. στη θάλασσα και στα 10 ν.μ. στον αέρα, με τον υπό­λοιπο χώρο του Αιγαίου να είναι διεθνή ύδατα και διεθνής ενα­έ­ριος χώρος.

Σε όλη αυτή την περιοχή όμως η Ελλάδα έχει την ευθύνη της άσκησης αρμο­διο­τή­των όπως είναι η έρευνα και διάσωση (SAR), με τη Ζώνη Ευθύνης της να ταυ­τί­ζε­ται με τα όρια του FIR Αθηνών. Αυτήν τη Ζώνη Ευθύνης αμφι­σβη­τεί εδώ και δύο του­λά­χι­στον δεκα­ε­τίες η Τουρκία, η οποία, διεκ­δι­κώ­ντας την επι­χει­ρη­σιακή διχο­τό­μηση του Αιγαίου, θεωρεί ότι η δική της Ζώνη Ευθύνης SAR φθάνει μέχρι το μέσο του Αιγαίου.

Η εντολή που θα λάβει η δύναμη της FRONTEX αφορά τα «σύνορα» και εκεί αρχί­ζουν τα προ­βλή­ματα.

Η ευρω­παϊκή δύναμη θα έχει εντολή σε συνερ­γα­σία με τις ελλη­νι­κές Αρχές να δρα στη διεθνώς ανα­γνω­ρι­σμένη περιοχή ευθύνης SAR της Ελλάδας ή θα πρέπει να προη­γεί­ται συνεν­νό­ηση με την Τουρκία; Εάν, για παρά­δειγμα, ένα περι­στα­τικό συμβεί στα διεθνή ύδατα ανα­το­λικά του Αϊ-Στράτη, θα υπάρχει σαφής πρό­βλεψη ότι υπεύ­θυνο για τον συντο­νι­σμό της SAR θα είναι το Κέντρο του Πειραιά;

Επίσης σοβαρά ερω­τη­μα­τικά εγεί­ρο­νται και με τα εναέρια μέσα που θα επι­χει­ρούν στο πλαίσιο της FRONTEX. Εάν από την αρχή δεν απο­σα­φη­νι­στεί το πλαίσιο, τότε θα υπάρχει διαρκώς ο κίν­δυ­νος επα­να­φο­ράς ντε φάκτο της τουρ­κι­κής αμφι­σβή­τη­σης του εύρους του ελλη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου, καθώς τα πτητικά μέσα της FRONTEX θα βρί­σκο­νται αντι­μέ­τωπα με τα τουρ­κικά αερο­σκάφη που θεωρούν ότι η περιοχή του ελλη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου μεταξύ των 6 και των 10 ν.μ. είναι διεθνής ενα­έ­ριος χώρος.

Η Ευρω­παϊκή Δύναμη προ­κει­μέ­νου να εκτε­λέ­σει την απο­στολή της (π.χ. επι­τή­ρηση, διάσωση στη Θάλασσα κ.ά.) δεν θα έχει περιο­ρι­σμούς για να συνερ­γα­στεί με όποιο μέρος προ­σφέ­ρει βοήθεια, με την Τουρκία να θεω­ρεί­ται δεδο­μένο ότι θα σπεύσει να εκμε­ταλ­λευ­τεί την κατά­σταση αυτή σε περιο­χές που ήδη αμφι­σβη­τεί.

Με ευρω­παϊκή σφρα­γίδα

Συνεπώς, εάν δεν υπάρξει εκ των πρό­τε­ρων σαφές πλαίσιο ότι οι δυνά­μεις της ευρω­παϊ­κής συνο­ριο­φυ­λα­κής και ακτο­φυ­λα­κής θα επι­χει­ρούν εντός των ελλη­νι­κών συνόρων (6 μίλια στη θάλασσα και 10 Νιμ. στον αέρα) και στο πλαίσιο της ελλη­νι­κής Ζώνης Ευθύνης Ερευνας και Διά­σω­σης SAR, που συμπί­πτει με το FIR Αθηνών, θα δοθεί η δυνα­τό­τητα στην Τουρκία να προ­ω­θή­σει και με ευρω­παϊκή πλέον σφρα­γίδα τις πάγιες διεκ­δι­κή­σεις της εις βάρος της χώρας μας.

Σοβαρές προ­κλή­σεις όμως θέτει και η συνο­λική προ­σέγ­γιση του προ­σφυ­γι­κού από την ΕΕ καθώς απειλεί να μετα­τρέ­ψει την Ελλάδα σε ένα «στεγανό» στρα­τό­πεδο υπο­δο­χής, κατα­γρα­φής και φιλο­ξε­νίας των δεκάδων χιλιά­δων ανθρώ­πων που φθάνουν κυρίως από τις τουρ­κι­κές ακτές.

Με πολύ μεγάλη καθυ­στέ­ρηση, η κυβέρ­νηση έθεσε το θέμα της προ­ώ­θη­σης της σωστής ιδέας για απευ­θείας μετε­γκα­τά­σταση προ­σφύ­γων από την Τουρκία, ώστε έτσι να περιο­ρι­στούν οι δια­δρο­μές θανάτου από την τουρ­κική ακτή προς τα ελλη­νικά νησιά.

Προς το παρόν όμως η Ελλάδα βρί­σκε­ται στη δεινή θέση να αντι­με­τω­πί­ζει ένα υπαρκτό τερα­στίων δια­στά­σεων πρό­βλημα, να υπο­χρε­ώ­νε­ται να μετα­τρα­πεί στη βασική πύλη εισόδου των μετα­να­στευ­τι­κών ροών προς την Ευρώπη, με την ελπίδα ότι η Τουρκία θα σεβα­σθεί τις δεσμεύ­σεις της για αντι­με­τώ­πιση των δια­κι­νη­τών αλλά και για την επα­νεισ­δοχή και ότι η φιλο­ξε­νία των χιλιά­δων μετα­να­στών θα είναι προ­σω­ρινή εφόσον φυσικά λει­τουρ­γή­σει σωστά το σύστημα μετε­γκα­τά­στα­σής τους στις ευρω­παϊ­κές χώρες.

Ανα­τροπή στο status quo

Η σαφής και ρητή οριο­θέ­τηση του πλαι­σίου εντός του οποίου θα δρα­στη­ριο­ποιεί­ται η ευρω­παϊκή συνο­ριο­φυ­λακή – ακτο­φυ­λακή είναι κρί­σι­μης σημα­σίας ειδικά για το Αιγαίο, καθώς εφόσον θα προ­βλέ­πε­ται παρέμ­βαση των νέων αυτών ευρω­παϊ­κών μηχα­νι­σμών ακόμη και χωρίς τη συγκα­τά­θεση του κράτους-μέλους, θα είναι συνεχής ο κίν­δυ­νος για ανα­τρο­πές στο status quo του Αιγαίου.

«Επι­στρέ­φει» το Δου­βλίνο ΙΙ

Ορατός ο κίν­δυ­νος να μας… επι­στρα­φούν χιλιά­δες μετα­νά­στες

Η δημιουρ­γία χώρων φιλο­ξε­νίας δημιουρ­γεί μία ακόμη σοβαρή παρά­πλευρη πρό­κληση για τη χώρα. Η Ελλάδα έχει ζητήσει ήδη με επι­στολή δύο υπουρ­γών στον επί­τροπο Δ. Αβρα­μό­πουλο την ανα­στολή της εφαρ­μο­γής της συμ­φω­νίας του Δου­βλί­νου ΙΙ, ζητώ­ντας ουσια­στικά να έχουν τη δυνα­τό­τητα οι μετα­νά­στες να αιτού­νται ασύλου σε οποια­δή­ποτε χώρα της ΕΕ και όχι απο­κλει­στικά στη χώρα εισόδου τους στην ΕΕ. Σύμφωνα με το Δου­βλίνο ΙΙ, κάθε ευρω­παϊκή χώρα έχει τη δυνα­τό­τητα να επα­να­προ­ω­θεί τον μετα­νά­στη που εντο­πί­ζει στο έδαφός της, στη χώρα πρώτης εισόδου ώστε εκεί να υπο­βάλ­λει την αίτηση για τη χορή­γηση ασύλου.

Με τις δια­στά­σεις που έχει πάρει το προ­σφυ­γικό ρεύμα είναι προ­φα­νές πού θα οδη­γούσε η πλήρης εφαρ­μογή της πρό­βλε­ψης αυτής και ποιες θα ήταν οι συνέ­πειές της για την Ελλάδα. Υστερα από απο­φά­σεις του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου (το 2011 υπόθεση M.S.S. v. Belgium and Greece ECtHR 2011a), αλλά και του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των (υπο­θέ­σεις N.S. and M.E., CJEU 2011) που χαρα­κτή­ρι­ζαν ως μη ασφαλή για τους πρό­σφυ­γες την Ελλάδα, καθώς δεν υπήρχαν οι απα­ραί­τη­τες εγκα­τα­στά­σεις υπο­δο­χής και φιλο­ξε­νίας, δικαί­ωσε μετα­νά­στες που προ­σέ­φυ­γαν και ζητού­σαν να μην επα­να­προ­ω­θη­θούν στην Ελλάδα αλλά να υπο­βά­λουν αίτηση για άσυλο στις χώρες που είχαν συλ­λη­φθεί, ουσια­στικά είχε ανα­στα­λεί η εφαρ­μογή του Δου­βλί­νου ΙΙ σε αυτό το σκέλος της και δεν γίνο­νταν επα­να­προ­ω­θή­σεις αιτού­ντων ασύλου από τις άλλες χώρες της Ευρώπης προς την Ελλάδα. Τώρα, όμως, με τη δημιουρ­γία των χώρων υπο­δο­χής και φιλο­ξε­νίας, με την ενί­σχυση μάλιστα της ΕΕ και της Υπατης Αρμο­στείας του ΟΗΕ για τους πρό­σφυ­γες, θα εκλεί­ψουν οι λόγοι που οδή­γη­σαν στις απο­φά­σεις αυτές, με ορατό τον κίνδυνο χιλιά­δες μετα­νά­στες να σταλούν πίσω στην Ελλάδα κατ’ εφαρ­μογή των προ­βλέ­ψεων του Δου­βλί­νου ΙΙ.

ΕΘΝΟΣ