“Το πραγματικό πρόβλημα της ευρωζώνης δεν είναι η Ελλάδα”

Έχουμε φτάσει σε τέτοιο σημείο στη δια­χεί­ριση της κρίσης στην ευρω­ζώνη που συχνά ανα­λω­νό­μα­στε στις λεπτο­μέ­ρειες. Βεβαίως οι λεπτο­μέ­ρειες έχουν σημασία. Έχει σημασία εάν η ελλη­νική κυβέρ­νηση θα βρει τα χρήματα για να μετα­κυ­λί­σει το χρέος της. Έχει σημασία η λίστα μεταρ­ρυθ­μί­σεων που θα προ­τεί­νει ο Αλέξης Τσίπρας στους πιστω­τές, αλλά και στο δικό του κόμμα. Και έχει επίσης σημασία ότι ο ίδιος και η Άγκελα Μέρκελ έχουν βελ­τιώ­σει τις σχέσεις τους. Η συνά­ντηση την προη­γού­μενη εβδο­μάδα με τη Γερ­μα­νίδα καγκε­λά­ριο έφερε κάποια ηρεμία που ήταν απα­ραί­τητη μετά την πρό­σφατη τοξική ρητο­ρική.

Σε ό,τι αφορά τη μεγα­λύ­τερη εικόνα όμως, αυτά είναι λεπτο­μέ­ρειες. Δεν προ­σθέ­τουν κάτι στις σοβαρές ανι­σορ­ρο­πίες που έχουν κάνει τη ζωή αβά­στα­χτη για πολλούς Ευρω­παί­ους. Μπορεί να περι­γρά­ψει κανείς με πολλούς δια­φο­ρε­τι­κούς τρόπους αυτές τις ανι­σορ­ρο­πίες. Ο πιο απλός είναι να κοι­τά­ξει τις τιμές στα super market της Γερ­μα­νίας ή άλλων χωρών της νότιας Ευρώπης και να δει ότι το ίδιο το ευρώ έχει πολύ δια­φο­ρε­τική αγο­ρα­στική αξία σε κάθε χώρα.

Αυτό δεν είναι συγκρί­σιμο με τη διαφορά τιμών που θα συνα­ντή­σει κανείς στη Γου­τσίτα και στη Νέα Υόρκη. Στην ευρω­ζώνη, ισχύει ακριβώς το αντί­θετο. Οι τιμές είναι χαμη­λό­τε­ρες στις χώρες υψη­λό­τε­ρου εισο­δή­μα­τος του ευρω­παϊ­κού Βoρρά και όχι στις χώρες χαμη­λό­τε­ρων εισο­δη­μά­των του Νότου.

Κάτι δεν πάει καλά εδώ. Μία πιο τεχνική απο­τύ­πωση των εσω­τε­ρι­κών ανι­σορ­ρο­πιών είναι το ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών. Η Γερ­μα­νία είχε πλε­ό­να­σμα 7,5% του ΑΕΠ τον προη­γού­μενο χρόνο. Η Ελλάδα έχει έλλειμμα στο ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών παρότι κατα­γρά­φει μία από τις πιο άγριες οικο­νο­μι­κές προ­σαρ­μο­γές στη σύγ­χρονη ιστορία.

Υπάρ­χουν και άλλα στοι­χεία που περι­γρά­φουν την ίδια κατά­σταση. Ένα από αυτά είναι η καθαρή θέση διεθνών επεν­δύ­σεων – η διαφορά μεταξύ όσων κατέχει η χώρα στο εξω­τε­ρικό και των τοπο­θε­τή­σεων που έχει ο υπό­λοι­πος κόσμος σε αυτή τη χώρα. Ή το κόστος εργα­σίας ανά μονάδα προ­ϊ­ό­ντος, ή ακόμη και οι ανι­σορ­ρο­πίες στο σύστημα πλη­ρω­μών της ευρω­ζώ­νης, γνωστό και ως Target 2.

Όλα λένε την ίδια ιστορία: η ευρω­ζώνη έχει εκτρο­χια­στεί.

Είναι σύνηθες να υφί­στα­νται ανι­σορ­ρο­πίες στην οικο­νο­μία. Θεω­ρη­τικά δεν υπάρχει κάτι κακό εφόσον τελικά αυτές εξα­φα­νί­ζο­νται. Δεν υπάρχει όμως, καμία ένδειξη ότι αυτό ισχύει με τις εσω­τε­ρι­κές ανι­σορ­ρο­πίες της ευρω­ζώ­νης. Αυτό ήταν και το μεγα­λύ­τερο λάθος στις εκτι­μή­σεις του συντη­ρη­τι­κού οικο­νο­μι­κού κατε­στη­μέ­νου της ευρω­ζώ­νης. Πίστε­ψαν ότι θα έβγαινε από την κρίση με την προ­σαρ­μογή.

Η πιο σημα­ντική προ­σαρ­μογή χρειά­ζε­ται να γίνει στη σύγκλιση των τιμών και του κόστους εργα­σίας ανά μονάδα προ­ϊ­ό­ντος. Στην Ελλάδα και στις περισ­σό­τε­ρες χώρες της περι­φέ­ρειας, οι τιμές και οι μισθοί χρειά­ζε­ται να μειωθούν- συγκρι­τικά με τα επίπεδα της Γερ­μα­νίας – κατά περίπου 10% με 30%, ανάλογα με τη χώρα και το μέγεθος στο οποίο θα επι­λέ­ξει κάποιος να επι­κε­ντρω­θεί.

Ιδανικά, η προ­σαρ­μογή θα είναι συμ­με­τρική κι αυτό σημαί­νει ότι οι πλε­ο­να­σμα­τι­κές και οι ελλειμ­μα­τι­κές χώρες θα συνα­ντη­θούν κάπου στη μέση. Δεν γίνεται όμως, αυτό, εν μέρει λόγω του χαμηλού πλη­θω­ρι­σμού. Ο βασικός λόγος για τον οποίο η Ευρω­παϊκή Κεντρική Τράπεζα χρειά­ζε­ται τόσο απε­γνω­σμένα να αυξήσει τον πλη­θω­ρι­σμό από τα περίπου μηδε­νικά επίπεδα στο 2% είναι για να επι­τρέ­ψει στην Ελλάδα να έχει χαμη­λό­τερο, αλλά πάντα θετικό, πλη­θω­ρι­σμό συγκρι­τικά με τη Γερ­μα­νία.

Η εμπει­ρία δείχνει ότι οι μισθοί δεν αλλά­ζουν πολύ, ακόμη και σε μία οικο­νο­μία με μεγάλη ύφεση. Υπο­θε­τικά λοιπόν, θα ήταν καλύ­τερα εάν η Ελλάδα είχε μηδε­νικό πλη­θω­ρι­σμό, ενώ ο πλη­θω­ρι­σμός της Γερ­μα­νίας βρι­σκό­ταν στο 4%. Μετά από πέντε χρόνια, οι τιμές και οι μισθοί θα ευθυ­γραμ­μι­ζό­ντου­σαν ξανά.

Τι χρειά­ζε­ται όμως για να αυξηθεί ο πλη­θω­ρι­σμός στη Γερ­μα­νία;

Το μόνο που θεωρώ ότι θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει βρα­χυ­πρό­θε­σμα είναι μία τερά­στια δημο­σιο­νο­μική ώθηση που θα χρη­μα­το­δο­τή­σει διαρκή αύξηση στους μισθούς του δημό­σιου τομέα και φορο­λο­γι­κές περι­κο­πές για να αυξηθεί η ζήτηση στον ιδιω­τικό. Αυτό όμως, δεν συμ­βαί­νει επειδή η Γερ­μα­νία περιο­ρί­ζε­ται από ένα συνταγ­μα­τικό κανόνα που επέβαλε στον εαυτό της, ο οποίος επι­βάλ­λει στην κυβέρ­νηση να κατα­γρά­φει εξι­σορ­ρο­πη­μένο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό στη διάρ­κεια του οικο­νο­μι­κού κύκλου, τώρα και για πάντα.

Ετσι, η μακρο­χρό­νια λιτό­τητα στον ευρω­παϊκό Νότο είναι η μόνη εφικτή πορεία προ­σαρ­μο­γής.

Εάν υπήρχε πραγ­μα­τική προ­σαρ­μογή, τότε η στρα­τη­γική της Άγκελα Μέρκελ για μεσο­βέ­ζι­κες λύσεις στην κρίση και για συνεχή μετα­κύ­λιση του χρέους χωρίς δια­γραφή του μπορεί και να λει­τουρ­γούσε. Ακόμη και σε μία ατελή νομι­σμα­τική ένωση, οι χώρες που έχουν αρκετά ευθυ­γραμ­μι­σμένα επίπεδα τιμών και μισθών μπορούν να συνυ­πάρ­ξουν για καιρό.

Αυτό όμως, σαφέ­στατα δεν ισχύει για μία νομι­σμα­τική ένωση όπου η προ­σαρ­μογή έχει μπλο­κα­ρι­στεί. Χωρίς προ­σαρ­μογή, δεν υπάρχει εναλ­λα­κτική στην κοινή οικο­νο­μική δια­κυ­βέρ­νηση και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό που να επι­τρέ­πει μετα­φο­ρές από τους φορο­λο­γού­με­νους στις ισχυρές χώρες προς τους πολίτες των πιο αδύ­να­μων χωρών.

Σε μία νομι­σμα­τική ένωση χωρίς προ­σαρ­μογή – και χωρίς αυτού του είδους τις μετα­φο­ρές κεφα­λαίων – οι εντά­σεις χτί­ζο­νται στα­διακά μέχρι να γίνουν αβά­στα­χτες. Η Ελλάδα πλη­σιά­ζει σε αυτό το σημείο.

Εάν η ευρω­ζώνη δια­λυό­ταν, με το Grexit ή με κάποιο άλλο σοκ, η προσοχή θα εστια­ζό­ταν στο ποιος πάτησε τη σκαν­δάλη, είτε πρό­κει­ται για ένα λαϊ­κι­στή πολι­τικό, είτε για ένα κοι­νο­βού­λιο απο­στα­τών ή ακόμη και για έναν ξένο επεν­δυτή.

Προτού παί­ξουμε το παι­χνίδι ευθυνών όμως, μπορεί να θέλουμε να θυμη­θούμε όσα δεν φαί­νο­νται στην επι­φά­νεια. Να θυμη­θούμε ότι η πραγ­μα­τική δύναμη πίσω από όλα αυτά είναι οι ανι­σορ­ρο­πίες της ευρω­ζώ­νης.