Αξία του ανθρώπου και ελευθερία του τύπου

΄Αρθρο της ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ του ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΡΟΔΟΥ

Mε αφορμή τη συνεχή ροή στον έντυπο και στον ηλε­κτρο­νικό τύπο σε εθνικό και κυρίως σε τοπικό επίπεδο ειδή­σεων, που αφορούν περι­στα­τικά αυτο­χει­ρίας στο νησί μας, η Επι­τροπή Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Ρόδου δια­πι­στώ­νει την κατά­φωρη παρα­βί­αση θεμε­λιω­δών συνταγ­μα­τι­κώς κατο­χυ­ρω­μέ­νων δικαιω­μά­των.

Ειδι­κό­τερα, τα κείμενα υπερ­νο­μο­θε­τι­κής και νομο­θε­τι­κής ισχύος, προ­στα­τεύ­ουν την αξιο­πρέ­πεια, την τιμή, την ιδιω­τική ζωή του ανθρώ­που και την ελεύ­θερη ανά­πτυξη της προ­σω­πι­κό­τη­τας. Συγκε­κρι­μένα, η προ­στα­σία της αξίας του ανθρώ­που απο­τε­λεί όχι απλώς δικαί­ωμα, αλλά συνιστά την κατα­στα­τική – θεμε­λιώδη αρχή που δια­τρέ­χει το σύνολο του Ελλη­νι­κού Συντάγ­μα­τος καθώς και πρω­ταρ­χική υπο­χρέ­ωση της Πολι­τείας. Τα ανωτέρω δικαιώ­ματα της τιμής, της ελεύ­θε­ρης ανά­πτυ­ξης της προ­σω­πι­κό­τη­τας και του ιδιω­τι­κού βίου κάμ­πτο­νται από την ομοίως συνταγ­μα­τι­κώς προ­βλε­πό­μενη ελευ­θε­ρία του τύπου και το δικαί­ωμα του κοινού για πλη­ρο­φό­ρηση, μόνο σε εξαι­ρε­τι­κές περι­πτώ­σεις, που εμπί­πτουν στην έννοια του δικαιο­λο­γη­μέ­νου ενδια­φέ­ρο­ντος του κοινού για πλη­ρο­φό­ρηση. Τέτοιες περι­πτώ­σεις συνι­στούν ειδή­σεις που αφορούν σε δημόσια πρόσωπα για ζητή­ματα σχετικά με το αξίωμά τους, ή ακόμα και σε ιδιώτες των οποίων η δράση ενδια­φέ­ρει το κοι­νω­νικό σύνολο και άπτεται του δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος. Και σε αυτήν μάλιστα την περί­πτωση, που θεω­ρεί­ται ότι το δικαί­ωμα για πλη­ρο­φό­ρηση υπερ­τε­ρεί, πρέπει ασφαλώς να δημο­σιεύ­ο­νται οι απο­λύ­τως ανα­γκαίες πλη­ρο­φο­ρίες για την εξυ­πη­ρέ­τηση του επι­διω­κό­με­νου σκοπού. Για τους λόγους αυτούς, οι αρχές δημο­σιο­γρα­φι­κής δεο­ντο­λο­γίας της ΕΣΗΕΑ ανα­φέ­ρουν ρητά ότι η δημο­σιο­γρα­φία πρέπει να σέβεται την προ­σω­πι­κό­τητα, την αξιο­πρέ­πεια και το απα­ρα­βί­α­στο της ιδιω­τι­κής ζωής του ανθρώ­που και του πολίτη, ενώ στους δημο­σιο­γρα­φι­κούς κώδικες δεο­ντο­λο­γίας πολλών ευρω­παϊ­κών κρατών ανα­φέ­ρε­ται ρητά ως γενική αρχή ότι τα ΜΜΕ δε δημο­σιεύ­ουν ειδή­σεις για αυτο­χει­ρίες, εκτός από εξαι­ρε­τι­κές περι­πτώ­σεις, κατά τις οποίες οι περι­στά­σεις δικαιο­λο­γούν τη δημο­σί­ευση, με ελά­χι­στες εξαι­ρέ­σεις.

Παρά τα ανωτέρω ανα­φε­ρό­μενα, παρα­τη­ρούμε τη συνεχή μετά­δοση των συγκε­κρι­μέ­νων περι­στα­τι­κών με τρόπο καθαρά εντυ­πω­σιο­θη­ρικό. Η χρήση λεπτο­με­ρών πλη­ρο­φο­ριών με εκτε­νείς, ανα­λυ­τι­κές περι­γρα­φές μεθόδων και επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες ανα­φο­ρές του όρου «αυτο­κτο­νία» σαφώς και δεν εξυ­πη­ρε­τούν το δημόσιο συμ­φέ­ρον της ενη­μέ­ρω­σης του κοινού, οδηγούν αντί­θετα σε άμεση προ­σβολή της προ­σω­πι­κό­τη­τας και της φήμης του θανό­ντος, αλλά και της αξιο­πρέ­πειας των πεν­θού­ντων.

Στις παρα­πάνω παρα­τη­ρή­σεις, η Επι­τροπή Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των του ΔΣΡ θεωρεί ότι πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη και οι ανα­φο­ρές σε μεγάλο αριθμό ερευνών, στις οποίες παρα­πέ­μπει και ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας (ΠΟΥ), βάσει των οποίων οι δημο­σιεύ­σεις των αυτο­κτο­νιών στα ΜΜΕ ενδέ­χε­ται να οδη­γή­σουν σε μιμη­τι­σμό αυτο­κτο­νι­κών συμπε­ρι­φο­ρών, ο οποίος μάλιστα σχε­τί­ζε­ται με την ποσό­τητα και την ένταση της κάλυψης του γεγο­νό­τος και μπορεί να επη­ρε­ά­σει συγκε­κρι­μέ­νες πλη­θυ­σμια­κές ομάδες, όπως νέους, άτομα που πάσχουν από κατά­θλιψη κ.α., οι οποίες είναι ιδιαί­τερα ευά­λω­τες.

Το φαι­νό­μενο δυστυ­χώς εξε­λίσ­σε­ται σε ένα σοβαρό κοι­νω­νικό ζήτημα, στην αντι­με­τώ­πιση του οποίου δε βοηθάει η συνεχής και λεπτο­με­ρέ­στατη περι­γραφή των τρόπων και των συν­θη­κών τέλεσής του από τα ΜΜΕ και μέσω δια­δι­κτυα­κών ιστο­τό­πων, που συνο­δεύ­ο­νται από αντί­στοι­χους βαρύ­γδου­πους τίτλους και σχε­τι­κές εικόνες.

Κατόπιν των ανωτέρω, η Επι­τροπή Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των του ΔΣΡ συστή­νει την απα­ραί­τητη προσοχή και την τήρηση του θεσμι­κού πλαι­σίου από τους επαγ­γελ­μα­τίες του κλάδου, ανα­φο­ρικά με τη δημο­σί­ευση τέτοιων περι­στα­τι­κών, εξι­σορ­ρο­πώ­ντας το δικαί­ωμα του κοινού για ενη­μέ­ρωση με τα δικαιώ­ματα του θύματος και της οικο­γε­νείας του, καθώς και τον κίνδυνο πρό­κλη­σης συνα­κό­λου­θης βλάβης στο ίδιο το κοινό. Οι ελά­χι­στοι κανόνες που πρέπει να πλη­ρού­νται, καταρ­χήν, είναι η παρα­πο­μπή στην γραμμή παρέμ­βα­σης για την αυτο­κτο­νία (αρ.τηλ.1018), όπως επι­ση­μαί­νει και ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας, η αποφυγή λεξι­λο­γίου και εικόνων που προ­κα­λούν εντυ­πω­σια­σμό στο κοινό, η αποφυγή παροχής πλη­ρο­φο­ριών σχετικά με τον τρόπο και τον τόπο των περι­στα­τι­κών και γενι­κό­τερα η προ­σε­κτική αναφορά οποιασ­δή­ποτε πλη­ρο­φο­ρίας μη σχε­τι­κής με τον επι­διω­κό­μενο σκοπό.

Θα ήταν σαφώς ενδει­κνυό­μενη η ανα­θε­ώ­ρηση των αρχών δεο­ντο­λο­γίας του δημο­σιο­γρα­φι­κού επαγ­γέλ­μα­τος, έτσι ώστε αυτές να αντα­πο­κρί­νο­νται στα διεθνή πρότυπα και να περι­λαμ­βά­νουν ρητή πρό­βλεψη για τον χει­ρι­σμό περι­πτώ­σεων αυτο­χει­ρίας.