Παρασκήνιο και διαμάχες στην Αγκυρα για τη ΝΟΤΑΜ-Το ατόπημα, το διάβημα και ο ρόλος των ΗΠΑ

Σαφές πρό­βλημα επι­θε­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς, αλλά και αμη­χα­νία έναντι της νέας ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, δια­βλέ­πουν ελλη­νι­κές διπλω­μα­τι­κές πηγές απο­τι­μώ­ντας την ένταση των τελευ­ταίων ημερών μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας. Ωστόσο το στοι­χείο που προσ­δί­δει ιδιαι­τε­ρό­τητα είναι η εκτί­μηση για την ανα­ζω­πύ­ρωση της δια­μά­χης μεταξύ πολι­τι­κών και στρα­τιω­τι­κών, ίσως για πρώτη φορά, μετά την κυριαρ­χία του Ταγίπ Ερντο­γάν στη γει­το­νική χώρα.

Το ελλη­νικό διάβημα που επι­δό­θηκε στο τουρ­κικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών την περα­σμένη Δευτέρα από τον Ελληνα πρέσβη Κυριάκο Λουκάκη, το οποίο αφο­ρούσε τη γνωστή ΝΟΤΑΜ που «διχο­το­μούσε» το Αιγαίο και παρα­βί­αζε κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας, ίσως για πρώτη φορά μετά δεκα­ε­τίες δεν πετά­χθηκε στον κάλαθο των αχρή­στων, αλλά συνά­ντησε την κατα­νό­ηση της Αγκυρας. Σύμφωνα με έγκυρες πηγές, το τουρ­κικό ΥΠΕΞ δέχθηκε το ελλη­νικό διάβημα και περίπου θεω­ρή­θηκε ως βάση συζή­τη­σης για την οικο­δό­μηση ενός νέου μοντέ­λου Μέτρων Οικο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ) μεταξύ των δύο χωρών.

Το τουρ­κικό ΥΠΕΞ δεν εξέθεσε μεν τους στρα­τη­γούς, άφησε όμως σαφώς να εννοη­θεί ότι τα «λάθη» της ΝΟΤΑΜ που αφο­ρού­σαν τη συμπε­ρί­ληψη ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων και έδαφος της Λήμνου, οφεί­λο­νται στον σχε­δια­σμό των στρα­τη­γών. Οι ίδιες πηγές σημειώ­νουν ότι από πλευράς Τουρ­κίας υπήρξαν τρεις αλλαγές στη ΝΟΤΑΜ. Επι­ση­μαί­νε­ται, μάλιστα, ότι οι Τούρκοι διπλω­μά­τες εξέ­φρα­σαν τις δια­φω­νίες τους προς τους στρα­τιω­τι­κούς για τη συμπε­ρί­ληψη εδάφους της Λήμνου, αλλά εκείνοι αρνή­θη­καν να προβούν σε διόρ­θωση για να οδη­γη­θούν τελικά και υπό πίεση στην πλήρη ακύρωση της ΝΟΤΑΜ.

Την ίδια στιγμή, όμως, η Τουρκία δέχθηκε και παρα­σκη­νιακή, αλλά ιδιαί­τερα έντονη πίεση από το ΝΑΤΟ και κατά πλη­ρο­φο­ρίες και από τις ΗΠΑ, που είδαν με αγωνία το ενδε­χό­μενο να υποστεί ένα ισχυρό ρήγμα η νοτιο­α­να­το­λική πτέρυγα της Συμ­μα­χίας, την ώρα που κατα­βάλ­λο­νται έντονες προ­σπά­θειες να οικο­δο­μη­θεί ένα ισχυρό μέτωπο έναντι της Ρωσίας. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι ΗΠΑ είναι ήδη ενο­χλη­μέ­νες, γιατί η Τουρκία είναι το μόνο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ που δεν εφαρ­μό­ζει καμία από τις κυρώ­σεις που έχουν επι­βλη­θεί στη Ρωσία. Η άμεση διε­θνο­ποί­ηση του ζητή­μα­τος με επι­στο­λές και έγγραφα προς το ΝΑΤΟ, την Ε.Ε. και τον Διεθνή Οργα­νι­σμό Αερο­πλο­ΐας, λει­τούρ­γησε σχεδόν σωρευ­τικά για τη Δύση που φέρεται πολύ ενο­χλη­μένη από την τουρ­κική εξω­τε­ρική πολι­τική στην ευρύ­τερη περιοχή.

Οπως ανα­φέ­ρει καλά ενη­με­ρω­μένη στρα­τιω­τική πηγή, σε περί­πτωση που η Τουρκία δεν ακύρωνε τις ενέρ­γειές της, υπήρχε το σοβαρό ενδε­χό­μενο στην πορεία να υπάρξει θερμό επει­σό­διο στο Αιγαίο, καθώς η Ελλάδα δεν υπήρχε περί­πτωση να απο­δε­χθεί τον τουρ­κικό σχε­δια­σμό για το πεδίο βολής. Η Αθήνα ήταν σαφές ότι δεν θα δεχόταν τον τουρ­κικό σχε­δια­σμό.

Οπως παρα­τη­ρούν έμπει­ρες διπλω­μα­τι­κές πηγές μετά κάθε περίοδο έντασης, μικρή ή μεγάλη, ανα­δει­κνύ­ε­ται η ανάγκη για διάλογο. Ετσι και τώρα η περί­φημη ΝΟΤΑΜ άνοιξε τη συζή­τηση για νέα ΜΟΕ. Προς το παρόν, Αθήνα και Αγκυρα έχουν συμ­φω­νή­σει να προ­ε­τοι­μα­στούν επί δύο μήνες και στη συνέ­χεια να αρχί­σουν οι συνο­μι­λίες. Η υπόθεση των ΜΟΕ όμως δεν είναι νέα. Μέτρα μεταξύ των δύο χωρών συζη­τή­θη­καν και συμ­φω­νή­θη­καν από το 2000-2001 με υπουργό Εξω­τε­ρι­κών τον Γ. Παπαν­δρέου. Τότε το κλίμα ήταν ακόμη εκρη­κτικό μεταξύ των δύο χωρών, καθώς ήταν νωπή η κρίση των Ιμίων. Επειτα από εντα­τικό διάλογο και εν μέσω δια­φω­νιών και εντός του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, συμ­φω­νή­θηκε μια σειρά ΜΟΕ που αφο­ρού­σαν τη λει­τουρ­γία «κόκ­κι­νων» γραμμών μεταξύ των πρω­θυ­πουρ­γών, των ΥΠΕΞ και των αρχηγών ΓΕΕΘΑ, την αποφυγή δηλώ­σεων και στρα­τιω­τι­κών ασκή­σεων που μπο­ρού­σαν να προ­κα­λέ­σουν ένταση, τον σεβασμό της του­ρι­στι­κής περιό­δου κ.λπ. Πολλά από τα ΜΟΕ τηρού­νται ακόμη και σήμερα, άλλα όμως όχι. Κυρίως όμως, η Τουρκία δεν άλλαξε τη στρα­τη­γική της αμφι­σβή­τη­σης του νομικού καθε­στώ­τος του Αιγαίου και γι’ αυτό η Αθήνα ζήτησε να υπάρξει καλή προ­ε­τοι­μα­σία πριν από την επίσημη έναρξη των συνο­μι­λιών, ώστε να μη θιγούν ζητή­ματα κυριαρ­χίας.

Συνο­μι­λίες με ΠΓΔΜ

Αίσθηση προ­κά­λεσε η απο­κά­λυψη κορυ­φαίων παρα­γό­ντων του ΥΠΕΞ ότι μελε­τά­ται η έναρξη συνο­μι­λιών με την ΠΓΔΜ με στόχο να υπάρ­ξουν ΜΟΕ με επί­κε­ντρο τον εξο­βε­λι­σμό του αλυ­τρω­τι­σμού από την επίσημη πολι­τική ατζέντα των Σκοπίων. Η υπόθεση αυτή φαί­νε­ται ότι δεν είναι απλή και σύμφωνα με διπλω­μα­τι­κές πηγές συζη­τεί­ται εδώ και αρκετό διά­στημα στο παρα­σκή­νιο με πρω­το­βου­λία του Βερο­λί­νου. Η ελλη­νική κυβέρ­νηση έχει απο­δε­χθεί μια τέτοια συζή­τηση και για τον σκοπό αυτό θα συγκρο­τη­θεί επι­τροπή υψηλού επι­πέ­δου.

Η Αθήνα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, φαί­νε­ται πως έχει λάβει δια­βε­βαιώ­σεις ότι τα Σκόπια απο­δέ­χο­νται τη συζή­τηση και ότι έχουν δεσμευ­θεί ότι δεν θα θέσουν στο τραπέζι κανένα άλλο θέμα (π.χ. ζήτημα μειο­νό­τη­τας) και γι’ αυτούς τους λόγους υπάρχει θετική προ­σέγ­γιση τόσο από τον κ. Αλέξη Τσίπρα όσο και από τον κ. Νίκο Κοτζιά. Πάντως, όπως παρα­τη­ρούν διπλω­μα­τι­κές πηγές, το θέμα του αλυ­τρω­τι­σμού μονο­με­ρώς το θέτει η ΠΓΔΜ για να στη­ρί­ξει την πολι­τική εξαρ­χαϊ­σμού του κ. Νίκολα Γκρού­εφ­σκι.

Οι ίδιες πηγές σημεί­ω­ναν ότι η ιδέα αυτή έρχεται ακριβώς τη στιγμή που το οικο­δό­μημα του κ. Γκρού­εφ­σκι τρίζει εν μέσω σφοδρών καταγ­γε­λιών για παρα­κο­λου­θή­σεις, τερά­στιο έλλειμμα δημο­κρα­τίας, όξυνση των προ­βλη­μά­των με τους Αλβα­νούς και αυταρ­χική δια­κυ­βέρ­νηση.

Τρεις συντο­νι­στές

Πάντως, ο κ. Κοτζιάς προωθεί μεγάλες αλλαγές στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών με την ανα­σύ­σταση του Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λίου, όσο και του Κέντρου Ανά­λυ­σης Σχε­δια­σμού, το οποίο ο κ. Κοτζιάς φιλο­δο­ξεί να μετα­τρέ­ψει σε «δεξα­μενή σκέψης». Επίσης δημιουρ­γεί τρεις θέσεις συντο­νι­στών, με την Κίνα, τη Ρωσία και τη Γερ­μα­νία, ενώ ειδική επι­τροπή δημιουρ­γεί­ται για την ενί­σχυση της δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής ικα­νό­τη­τας της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας.

Καθη­με­ρινή