Το δημογραφικό πρόβλημα “νάρκη” στα θεμέλια της χώρας

Η Ελλάδα έχει δημο­γρα­φικό πρό­βλημα εδώ και χρόνια – ο πλη­θυ­σμός γερνάει και δεν γεν­νιού­νται αρκετά παιδιά ώστε να υπάρ­χουν αρκετοί εργα­ζό­με­νοι για να καλύ­πτουν τις ανάγκες όλων των κατοί­κων της χώρας. Με την κρίση το πρό­βλημα επι­δει­νώ­νε­ται. Περισ­σό­τε­ροι εργα­ζό­με­νοι από τους ανα­με­νό­με­νους συντα­ξιο­δο­τού­νται, ενώ η ανεργία αυξά­νε­ται· περισ­σό­τε­ροι Ελληνες μετα­να­στεύ­ουν, ενώ μετα­νά­στες που βρί­σκο­νταν εδώ είτε επι­στρέ­φουν στην πατρίδα τους είτε ανα­ζη­τούν την τύχη τους αλλού. Ενώ τα τελευ­ταία χρόνια ο πλη­θυ­σμός της Ελλάδας αυξα­νό­ταν χάρη στους μετα­νά­στες (και όχι στις γεν­νή­σεις), το 2012 ο πλη­θυ­σμός μειώ­θηκε, επειδή οι θάνατοι ξεπέ­ρα­σαν τις γεν­νή­σεις και περισ­σό­τε­ροι έφυγαν από όσους ήρθαν στη χώρα. Η Ελλάδα βρί­σκε­ται παγι­δευ­μένη μεταξύ πολι­τι­κών λιτό­τη­τας που απαι­τού­νται για την επι­βί­ωσή της σήμερα, και της ανάγκης μέτρων που θα στη­ρί­ξουν τη γεν­νη­τι­κό­τητα και θα εξα­σφα­λί­σουν το μέλλον της.

Η Ευρω­παϊκή Ενωση των 28 χωρών παρου­σιά­ζει δημο­γρα­φική στα­θε­ρό­τητα. Μελέτη της Eurostat που δημο­σιεύ­θηκε την Τετάρτη δείχνει ότι την 1η Ιανουα­ρίου 2013, ο πλη­θυ­σμός ήταν 505,7 εκατ., από 504,6 εκατ. ένα χρόνο νωρί­τερα. Αυτό οφεί­λε­ται σε 200.000 περισ­σό­τε­ρες γεν­νή­σεις από τους θανά­τους και από την είσοδο 900.000 μετα­να­στών. Στην Ελλάδα, ο πλη­θυ­σμός μειώ­θηκε στα 11.062.500 άτομα, από 11.123.000 το 2012, με τους θανά­τους να ξεπερ­νούν τις γεν­νή­σεις κατά 16.300 και η έξοδος ανθρώ­πων να ξεπερ­νάει την είσοδο κατά 44.200. Η Ιρλαν­δία και η Πορ­το­γα­λία είδαν και αυτές περισ­σό­τε­ρους να φεύγουν από το να έρχο­νται. Σε προη­γού­μενα χρόνια, στους μετα­νά­στες οφει­λό­ταν η αύξηση του πλη­θυ­σμού στην Ελλάδα.

Εδώ και χρόνια η Ε.Ε. ανη­συ­χεί για την υπο­γεν­νη­τι­κό­τητα. Μεταξύ μέτρων που έχουν προ­τα­θεί είναι να προ­σφέ­ρε­ται στήριξη σε γονείς, κυρίως όσον αφορά σχολεία και παι­δι­κούς σταθ­μούς, και να αλλάξει το καθε­στώς εργα­σίας ώστε και οι δύο γονείς να μπορούν να ασχο­λού­νται με τα παιδιά και να συμ­με­τέ­χουν στη διά βίου εκπαί­δευση. Αυτές οι σκέψεις, όμως, ισο­πε­δώ­νο­νται από την οικο­νο­μική κρίση. Στην Ελλάδα είδαμε τα πράγ­ματα να χει­ρο­τε­ρεύ­ουν ραγδαίως – όχι μόνο δεν παρου­σιά­ζο­νται περισ­σό­τε­ρες παροχές ώστε να στη­ρί­ζε­ται η οικο­γέ­νεια, αλλά το 28% του πλη­θυ­σμού είναι άνεργο, οι φόροι αυξά­νο­νται, ενώ μισθοί, επι­δό­ματα και κατα­θέ­σεις εξα­νε­μί­ζο­νται. Πέρα από τους 1,4 εκατ. ανέρ­γους, έχουμε και 2,7 εκατ. συντα­ξιού­χους. Πόσοι μπορούν να μεγα­λώ­σουν παιδιά όπως θα ήθελαν;

Είμαστε εγκλω­βι­σμέ­νοι. Οσο απο­μα­κρύ­νο­νται άνθρω­ποι από την αγορά εργα­σίας, τόσο μεγα­λύ­τερο ποσοστό του ΑΕΠ θα απαι­τεί­ται για κοι­νω­νι­κές δαπάνες, στε­ρώ­ντας τη χώρα από χρήματα για επεν­δύ­σεις και παρα­γω­γι­κό­τητα. Οσο μειώ­νο­νται τα δια­θέ­σιμα χρήματα των πολιτών, θα μειώ­νε­ται ακόμη περισ­σό­τερο η κατα­νά­λωση. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ότι μέσα σε αυτές τις συν­θή­κες είναι απίθανο να αυξη­θούν οι γεν­νή­σεις. Στην Ελλάδα ο δείκτης γονι­μό­τη­τας (ο μέσος όρος παιδιών για κάθε γυναίκα), ήταν 1,4 το 2010, κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (1,5), και πολύ κάτω από το 2,1 που χρειά­ζε­ται για να στα­θε­ρο­ποι­η­θεί ο πλη­θυ­σμός χωρίς μετα­νά­στευση. Είναι εντυ­πω­σιακό ότι ο δείκτης στην Ελλάδα έπεσε κάτω από 2,1 το 1981 και συνέ­χισε να πέφτει. Πιθανώς η ευη­με­ρία που ακο­λού­θησε την ένταξη στην Ε.Ε. συνέ­βαλε σε αυτό, ενώ τώρα η ανα­σφά­λεια και η οικο­νο­μική δυσπρα­γία υπο­νο­μεύ­ουν ακόμη περισ­σό­τερα τις γεν­νή­σεις.

Οι προ­βλέ­ψεις της Ε.Ε. είναι ότι το 2050 το 58,8% του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού θα είναι άνω των 65 (πίσω μόνο από την Ισπανία και την Ιταλία). Ηδη λιγό­τε­ροι εργά­ζο­νται απ’ όσους δεν εργά­ζο­νται, και αν σκε­φθούμε ότι τα ασφα­λι­στικά Ταμεία παρου­σιά­ζουν έλλειμμα της τάξεως των 802 εκατ. ευρώ για το 2013 και 2014, τότε το αδιέ­ξοδο είναι φανερό από τώρα. Οσο χάνο­νται θέσεις εργα­σίας και μειώ­νο­νται εισο­δή­ματα για να περιο­ρι­στούν οι δαπάνες, τόσο μειώ­νο­νται οι εισφο­ρές στο κράτος και στα Ταμεία, ενώ αυξά­νο­νται οι ανάγκες για κοι­νω­νι­κές παροχές.

Στην Ελλάδα της κρίσης, όπου προ­τε­ραιό­τητα είναι η λιτό­τητα, το πρό­βλημα της υπο­γεν­νη­τι­κό­τη­τας παρα­πέ­μπε­ται στο μέλλον. Η πραγ­μα­τι­κό­τητα, όμως, είναι αμεί­λι­κτη: σε μερικά χρόνια δεν θα υπάρ­χουν αρκετοί Ελληνες για να επι­βιώ­σουμε σαν εθνικό κράτος. Ή θα πάρουμε γενναία μέτρα στή­ρι­ξης της γεν­νη­τι­κό­τη­τας, σε επίπεδο εθνικό και ευρω­παϊκό, ή θα πρέπει να συμ­φι­λιω­θούμε με την ιδέα ότι θα επι­ζή­σουμε μόνο ως μέρος μιας μεγα­λύ­τε­ρης πολι­τι­κής οντό­τη­τας. Και για αυτό τον λόγο είναι απα­ραί­τητο να ανα­ζη­τούμε λύσεις μέσω της Ευρώπης.

Καθη­με­ρινή