Το Δημόσιο θα πληρώνει για… την προστασία του περιβάλλοντος

«Βαθιά το χέρι στην τσέπη» θα βάζει στο εξής το κράτος για να απο­ζη­μιώ­σει τους ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των σε εκτός σχεδίου περιο­χές, εφόσον εμπο­δί­ζει ή περιο­ρί­ζει το δικαί­ωμά τους να κτίσουν, με μέτρα που παίρνει για την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος.

Το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο δέχθηκε ότι ο περιο­ρι­σμός του δικαιώ­μα­τος δόμησης σε τέτοιες περι­πτώ­σεις πρέπει να απο­ζη­μιώ­νε­ται, αφού ο ιδιο­κτή­της εμπο­δί­ζε­ται από το να εκμε­ταλ­λευ­θεί πλήρως την ιδιο­κτη­σία του και συνεπώς παρα­βιά­ζο­νται περιου­σιακά του δικαιώ­ματα, που προ­στα­τεύ­ο­νται από το 1ο Πρό­σθετο Πρω­τό­κολλο της ΕΣΔΑ (Ευρω­παϊκή Σύμβαση Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που).

Η νομο­λο­γία του Ευρω­δι­κα­στη­ρίου του Στρα­σβούρ­γου, που οδηγεί σε νομο­λο­γιακή στροφή και τα εθνικά δικα­στή­ρια, ανοίγει τον δρόμο για να διεκ­δι­κού­νται από τους ιδιο­κτή­τες απο­ζη­μιώ­σεις, όταν αδρα­νο­ποιεί­ται ουσια­στικά η ιδιο­κτη­σία τους σε εκτός σχεδίου περιο­χές επειδή, μετά την αγορά του οικο­πέ­δου, λαμ­βά­νο­νται περιο­ρι­στικά μέτρα για τη δόμηση, προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­θεί το περι­βάλ­λον (φυσικό, πολι­τι­στικό, κ.λπ.).

Στη συγκε­κρι­μένη υπόθεση, κάνο­ντας δεκτή σχετική προ­σφυγή ιδιο­κτήτη οικο­πέ­δου 5 στρεμ­μά­των κοντά στην περιοχή του Μαρα­θώνα, το Ευρω­δι­κα­στή­ριο επέβαλε στο Ελλη­νικό Δημόσιο την υπο­χρέ­ωση να του κατα­βά­λει 50.000 ευρώ για την «υλική απο­κα­τά­σταση της ζημιάς που υπέστη, πλέον οποιου­δή­ποτε ενδε­χο­μέ­νως οφει­λό­με­νου ποσού ως φόρου», επειδή περιό­ρισε τη δυνα­τό­τητά του για πλήρη εκμε­τάλ­λευση του ακι­νή­του του.

Κι αυτό γιατί μετά την αγορά του οικο­πέ­δου το 1986, με Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα που εκδό­θηκε σχεδόν 3 χρόνια αργό­τερα, η ελλη­νική πολι­τεία καθιέ­ρωσε ζώνες προ­στα­σίας γύρω από το Πεντε­λικό όρος, περιο­ρί­ζο­ντας τη δόμηση, με συνέ­πεια να μην μπορεί ο ιδιο­κτή­της να κτίσει πλέον την κατοι­κία που επι­θυ­μούσε.

Κομβικό σημείο στην «ευρω­κα­τα­δίκη» απο­τε­λεί και η επι­κρι­τική στάση του Ευρω­δι­κα­στη­ρίου απέ­να­ντι στην ιδιαί­τερα αυστηρή μέχρι πρό­τι­νος νομο­λο­γία των ελλη­νι­κών δικα­στη­ρίων, που ουσια­στικά εξο­μοί­ωνε κάθε οικό­πεδο που βρί­σκε­ται εκτός σχεδίου με οικό­πεδο που προ­ο­ρί­ζε­ται κατ’ αρχήν για γεωρ­γική, κτη­νο­τρο­φική, δασο­κο­μική ή ψυχα­γω­γική για το κοινό χρήση. Ετσι, όμως, -δέχθηκε το Ευρωδικαστήριο- δημιουρ­γεί­ται ένα αμάχητο τεκ­μή­ριο, που αγνοεί τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες κάθε οικο­πέ­δου που δεν περι­λαμ­βά­νε­ται στην αστική ζώνη.

Δικαιώ­νο­ντας τον ιδιο­κτήτη, το Ευρω­δι­κα­στή­ριο δια­πί­στωσε ότι ο προ­ο­ρι­σμός του συγκε­κρι­μέ­νου ακι­νή­του δεν ήταν μόνο η γεωρ­γική ή δασική εκμε­τάλ­λευση, αφού, όταν ο ιδιο­κτή­της αγόρασε το οικό­πεδο το 1986, είχαν ήδη κτιστεί κατοι­κίες σε γει­το­νικά οικό­πεδα.

Τα κρι­τή­ρια

Ωστόσο, για να υπο­λο­γί­σει το ύψος της απο­ζη­μί­ω­σης το δικα­στή­ριο προ­βλη­μα­τί­στηκε ιδιαί­τερα και έλαβε τελικά υπόψη του όχι μόνο την αντι­κει­με­νική αξία του οικο­πέ­δου (57.000 ευρώ για παρό­μοια γεωρ­γική γη, με βάση στοι­χεία των αρμό­διων φορο­λο­γι­κών αρχών), αλλά και τη συμπε­ρι­φορά που επέ­δειξε για μεγάλο χρονικό διά­στημα ο ιδιο­κτή­της, καθώς δεν έβγαλε αμέσως μετά την αγορά την οικο­δο­μική άδεια ούτε αντέ­δρασε στη λήψη των περιο­ρι­στι­κών για τη δόμηση μέτρων σύντομα, παρά μόνο ύστερα από σχεδόν 16 χρόνια μετά τη θέσπισή τους, όταν προ­σέ­φυγε στα ελλη­νικά δικα­στή­ρια (το 2004) κατά του επί­μα­χου ΠΔ για τις ζώνες προ­στα­σίας περι­βάλ­λο­ντος γύρω από το Πεντε­λικό όρος.

Γι’ αυτό και η τελική απο­ζη­μί­ωση είναι μικρό­τερη από αυτήν που φυσιο­λο­γικά θα επι­δί­καζε το δικα­στή­ριο για την παρα­βί­αση του δικαιώ­μα­τος προ­στα­σίας της περιου­σίας του.

Σύμφωνα με το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο, το κρι­τή­ριο που ακο­λού­θησε η ελλη­νική δικαιο­σύνη (για να απορ­ρί­ψει την προ­σφυγή κατά του ΠΔ) με βάση τον αγρο­τικό κυρίως προ­ο­ρι­σμό του οικο­πέ­δου, καθώς βρι­σκό­ταν εκτός σχεδίου πόλης, έχει διαρ­ρή­ξει τη δίκαιη ισορ­ρο­πία που πρέπει να υπάρχει σε θέματα ρύθ­μι­σης της χρήσης της ιδιο­κτη­σίας, μεταξύ δημό­σιου και ιδιω­τι­κού συμ­φέ­ρο­ντος.

Με την προ­σφυγή του ο ιδιο­κτή­της ζητούσε από το Ευρω­δι­κα­στή­ριο να μη λάβει υπόψη του το επι­χεί­ρημα του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου ότι δεν έβγαλε οικο­δο­μική άδεια κατά την αγορά του οικο­πέ­δου και για όσο επι­τρε­πό­ταν ακόμα η δόμηση, καθώς ένας τέτοιος ισχυ­ρι­σμός είναι αντί­θε­τος στην ελευ­θε­ρία επι­λο­γής του ατόμου.

Ζητούσε επίσης να συνε­κτι­μη­θεί το γεγονός ότι το οικό­πεδό του γειτ­νιά­ζει με άλλα ήδη κτι­σμένα, δια­θέ­τει ταχυ­δρο­μική διεύ­θυνση και τηλε­φω­νική γραμμή, ενώ συν­δέ­ε­ται με το ηλε­κτρικό και απο­χε­τευ­τικό δίκτυο. Ετσι, επι­δί­ωκε να απο­ζη­μιω­θεί με βάση την αξία που θα είχε εάν ήταν κανο­νικά οικο­δο­μή­σιμο, αλλά και με συνυ­πο­λο­γι­σμό της απώ­λειας ευκαι­ριών και εισο­δη­μά­των που θα είχε (εάν π.χ. νοί­κιαζε επί χρόνια το σπίτι που θα είχε κτίσει κ.λπ.), της ηθικής βλάβης για την ψυχική οδύνη που υπέστη οικο­γε­νειακά με τα επίμαχα μέτρα (διεκ­δι­κώ­ντας πάνω από μισό εκατ. ευρώ).

Το δικα­στή­ριο επι­σή­μανε, όμως, τις εξαι­ρε­τι­κές δυσκο­λίες να εκτι­μή­σει την υλική ζημιά, αφού δεν ήταν δυνατό να υπο­θέ­σει την πρόθεση του ιδιο­κτήτη να κτίσει ούτε τις πιθανές δια­στά­σεις της ενδε­χό­με­νης οικο­δο­μής (ούτε για τους φόρους ακί­νη­της περιου­σίας που θα καλείτο να πλη­ρώ­σει εάν είχε κτίσει). Εκρινε δε ότι πρέπει να συνε­κτι­μη­θεί το γεγονός πως δεν αντέ­δρασε όταν εκδό­θηκε το ΠΔ, ούτε προ­χώ­ρησε σε ενέρ­γειες για έκδοση οικο­δο­μι­κής άδειας, παρά μόνο μετά από πολλά χρόνια, όταν το 2004 προ­σέ­φυγε αρχικά στην τότε Νομαρ­χία Ανα­το­λι­κής Αττικής και στη συνέ­χεια στο ΣτΕ. Γι’ αυτό και έκρινε τελικά ως εύλογο ποσό απο­ζη­μί­ω­σης τα 50.000 ευρώ πλέον των φόρων.

΄Εθνος