Η υπεραλίευση αδειάζει τη Μεσόγειο

Κάθε πέρσι και καλύ­τερα, λένε οι ψαράδες στη Μεσό­γειο και στις θάλασ­σες που βρέχουν την Ελλάδα. Ολοένα και συχνό­τερα τα δίχτυα ανε­βά­ζουν λιγό­τερα και μικρό­τερα ψάρια. Η εικόνα για τις ποσό­τη­τες των ψαριών στη Μεσό­γειο είναι πολύ ανη­συ­χη­τική, ζοφερή την είχε χαρα­κτη­ρί­σει η τελευ­ταία σχετική έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής: το 96% του­λά­χι­στον των βυθό­βιων ψαριών της Μεσο­γείου υπε­ρα­λιεύ­ε­ται, ενώ για τα πελα­γικά είδη, όπως η σαρδέλα και ο γαύρος, το αντί­στοιχο ποσοστό ξεπερνά το 71%. Δεν πρό­κει­ται φυσικά για πρό­χει­ρες εκτι­μή­σεις, αλλά για ανάλυση των επι­στη­μο­νι­κών γνω­μο­δο­τή­σεων σχετικά με την κατά­σταση των απο­θε­μά­των στη Μεσό­γειο.

Βιο­ποι­κι­λό­τητα

Μάλιστα, όπως δεί­χνουν τα επι­στη­μο­νικά στοι­χεία η Μεσό­γειος αντι­με­τω­πί­ζει πιο έντονο πρό­βλημα από άλλες θαλάσ­σιες περιο­χές, όπου φαί­νε­ται οι πλη­θυ­σμοί των ψαριών να ανα­κάμ­πτουν μετά τη λήψη ορι­σμέ­νων μέτρων. Για παρά­δειγμα, στην περιοχή του Βορειο­α­να­το­λι­κού Ατλα­ντι­κού, η οποία περι­λαμ­βά­νει τη Βαλτική και τη Βόρεια Θάλασσα, η υπε­ρα­λί­ευση μειώ­θηκε. Από το 86% που ήταν το 2009 (υπε­ρα­λιεύ­ο­νταν τα 30 από τα 35 απο­θέ­ματα που είχαν εξε­τα­στεί) έπεσε στο 41% το 2014 (19 από 46 απο­θέ­ματα). Την αυξη­μένη απειλή για τη βιο­ποι­κι­λό­τητα των ψαριών στη Μεσό­γειο σημειώ­νει και αντί­στοιχη έρευνα της Greenpeace, σύμφωνα με την οποία η υπε­ρα­λί­ευση στη Μεσό­γειο και τις ελλη­νι­κές θάλασ­σες φτάνει το 82%, ως μέσο όρο, έναντι 63% των ψαριών στον Ατλα­ντικό Ωκεανό.

Την πραγ­μα­τι­κό­τητα αυτή ανέ­δειξε και έρευνα του Ελλη­νι­κού Κέντρου Θαλασ­σίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), υπο­γραμ­μί­ζο­ντας πως ενώ στις θαλάσ­σιες περιο­χές της Ευρώπης που βρί­σκο­νται στον Ατλα­ντικό έχει υπάρξει στα­θε­ρο­ποί­ηση ή ακόμη και αύξηση των αλιευ­τι­κών απο­θε­μά­των, στη Μεσό­γειο η κατά­σταση βαδίζει από το κακό στο χει­ρό­τερο. Η έρευνα δια­πι­στώ­νει πως μετά το 1990 έχει μειωθεί πολύ η ηλικία των ψαριών που αλιεύ­ο­νται, με απο­τέ­λε­σμα να μην προ­λα­βαί­νουν να ανα­πα­ρα­χθούν. Πρό­κει­ται για απο­τέ­λε­σμα της εντα­τι­κής υπε­ρα­λί­ευ­σης. Αν τα ψάρια αφή­νο­νταν να φθάσουν σε ώριμη ηλικία, ώστε να γεν­νή­σουν έστω μια φορά, τότε θα υπήρχε σημα­ντική βελ­τί­ωση στα αλιευ­τικά απο­θέ­ματα της Μεσο­γείου, σημειώ­νε­ται. Σύμφωνα με τα υπο­λο­γι­στικά μοντέλα που χρη­σι­μο­ποί­η­σαν οι ερευ­νη­τές (Παρα­σκευάς Βασι­λα­κό­που­λος επι­κε­φα­λής, Χρήστος Μαρα­βέ­λιας και Γιώργος Τσερπές), τα ιχθυα­πο­θέ­ματα θα ήταν πολύ πιο ανθε­κτικά στην υπε­ρα­λί­ευση αν τα ψάρια πιά­νο­νταν λίγα χρόνια αφότου έφταναν στην ανα­πα­ρα­γω­γική ωρι­μό­τητά τους. Αυτό ισχύει ιδιαί­τερα για βυθόβια ψάρια (δηλαδή ζουν κοντά στον βυθό), όπως ο μπα­κα­λιά­ρος και το μπαρ­μπούνι, και τα οποία απο­τε­λούν στόχο των σαρω­τι­κών διχτυών που ρίχνουν οι τράτες. Η έρευνα των επι­στη­μό­νων δημο­σιεύ­τηκε στο έγκυρο διεθνές περιο­δικό «Current Biology».

Η ποσό­τητα των ψαριών που αλιεύ­ε­ται στη Μεσό­γειο είναι μεγάλη, ξεπερνά το 1,5 εκα­τομ­μύ­ριο τόνους το έτος, ενώ όπως έχει ανα­κοι­νώ­σει η Greenpeace το 83% των τόνων και των ξιφιών που αλιεύ­ο­νται είναι μικρό­τερα του επι­τρε­πό­με­νου μεγέ­θους.

Η Διεθνής Ενωση για τη Δια­τή­ρηση της Φύσης, η οποία εκδίδει τον Κόκκινο Κατά­λογο των Ειδών, στον οποίο περι­λαμ­βά­νο­νται τα είδη που απει­λού­νται με εξα­φά­νιση, έχει προει­δο­ποι­ή­σει πως η υπε­ρα­λί­ευση, η μόλυνση, η απώλεια των φυσικών τους ενδιαι­τη­μά­των και η κλι­μα­τική αλλαγή απει­λούν με εξα­φά­νιση 43 είδη θαλάσ­σιας ζωής της Μεσο­γείου μέσα στα επόμενα 40 χρόνια. Μεταξύ των 15 ειδών που δια­τρέ­χουν άμεσο ενδε­χό­μενο αφα­νι­σμού τα 14 είναι σαλάχια και καρ­χα­ρίες. Οι χελώνες, τα δελ­φί­νια, τα λαβρά­κια, οι ροφοί, η μου­ρούνα και ο κιτρι­νό­πτε­ρος τόνος θεω­ρού­νται απει­λού­μενα ή ευάλωτα σε μείωση πλη­θυ­σμού.

Αδυ­να­μία ελέγχων

Μπορεί να ελεγ­χθεί η υπε­ρα­λί­ευση στη Μεσό­γειο; Ολοι θεωρούν πως απο­τε­λεί ένα πολύ δύσκολο έργο, για το οποίο τόσο οι κυβερ­νή­σεις όσο και οι ευρω­παϊ­κοί θεσμοί δεν έκαναν όσα έπρεπε για πολλές δεκα­ε­τίες.

Ενδει­κτική είναι μια καταγ­γε­λία από την περι­βαλ­λο­ντική οργά­νωση Pew Environment Group σύμφωνα με την οποία οι ποσό­τη­τες ερυθρού τόνου που διο­χε­τεύ­θηκε στην αγορά της Μεσο­γείου ήταν κατά 140% αυξη­μέ­νες σε σχέση με τα στοι­χεία που είχαν δώσει οι αλιευ­τι­κές εται­ρείες. Δηλαδή η περι­βαλ­λο­ντική οργά­νωση έθεσε ευθέως θέμα μη αξιό­πι­στων στοι­χείων και αδυ­να­μία των Αρχών να ελέγ­ξουν τα νέα πιο αυστηρά μέτρα που έχουν επι­βλη­θεί ειδικά για τον περιο­ρι­σμό της υπε­ρα­λί­ευ­σης του τόνου.

Παρά την οξύτητα του προ­βλή­μα­τος συνε­χί­ζε­ται η χρήση κατα­στρο­φι­κών μεθόδων αλί­ευ­σης, όπως τα δίχτυα που σαρώ­νουν τον βυθό, μαζεύ­ο­ντας αδια­κρί­τως όλους τους ζωντα­νούς οργα­νι­σμούς και κατα­στρέ­φο­ντας το περι­βάλ­λον.

Λύση τα θαλάσ­σια κατα­φύ­για

Τι θα μπο­ρούσε να γίνει για να ανα­κο­πεί η υπε­ρα­λί­ευση στην Ελλάδα και τη Μεσό­γειο, για να αρχί­σουν να ανα­κάμ­πτουν οι πλη­θυ­σμοί των ψαριών; Προ­φα­νώς απαι­τεί­ται ένα σύνολο μέτρων, η πρόταση όμως για τη δημιουρ­γία θαλάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών, ενός δικτύου θαλάσ­σιων κατα­φυ­γίων, ξεχω­ρί­ζει. Σύμφωνα με τον ορισμό της Greenpeace, τα θαλάσ­σια κατα­φύ­για είναι περιο­χές όπου απο­κλεί­ε­ται κάθε χρήση που αφαιρεί κάτι από τη θάλασσα, όπως είναι η αλιεία και η εξόρυξη, καθώς και κάθε δρα­στη­ριό­τητα η οποία απορ­ρί­πτει οτι­δή­ποτε σε αυτή. Σε κάποιες πολύ ευαί­σθη­τες περιο­χές μπορεί να απα­γο­ρεύ­ε­ται κάθε δρα­στη­ριό­τητα. Σε άλλες μπορεί να επι­τρέ­πε­ται η χαμηλής έντασης, μη κατα­στρο­φική αλιευ­τική δρα­στη­ριό­τητα, με την προ­ϋ­πό­θεση ότι αυτή θα είναι βιώσιμη και θα είναι προϊόν από­φα­σης στην οποία θα έχουν πλήρη συμ­με­τοχή οι εμπλε­κό­με­νες τοπικές κοι­νω­νίες.

Η δυνα­τό­τητα ανά­καμ­ψης των ιχθυο­α­πο­θε­μά­των είναι εντυ­πω­σιακή, εάν υπάρχει βέβαια σωστή δια­χεί­ριση. Στην περιοχή της Κορ­σι­κής, η μέση μάζα των εμπο­ρι­κών ειδών ψαριών μεγά­λωσε περίπου 2,3 φορές μέσα σε διά­στημα τεσ­σά­ρων χρόνων και 6 φορές σε είκοσι χρόνια. Αντί­θετα, στο κατα­φύ­γιο της Σαρ­δη­νίας η αύξηση στη μάζα των ψαριών ήταν μόνο 0,2 φορές έπειτα από 10 χρόνια προ­στα­σίας. Ερευνα που διε­ξή­χθη απέδωσε τη διαφορά αυτή στο ανε­ξέ­λεγ­κτο παρά­νομο ψάρεμα στην περιοχή της Σαρ­δη­νίας.

Καθη­με­ρινή

Έντυπη