Ο Άι Νικόλας ξαναζωντανεύει στις σελίδες του βιβλίου του Μανώλη Κουτσούκου

• Τα­ξι­δεύ­ει στη Ρόδο των δε­κα­ε­τιών του ’50 και του ’60 • Ο γνω­στός δι­κη­γό­ρος πα­ρου­σιά­ζει τις δι­η­γή­σεις του «Κά­πο­τε… στον Άι Νι­κό­λα» το Σάβ­βα­το 6 Ιου­νί­ου, με τα έσοδα από τις πω­λή­σεις να δια­τί­θε­νται στο Φι­λό­πτω­χο Τα­μείο της ενο­ρί­ας του Αγίου Νι­κο­λά­ου

Υπάρ­χουν γει­το­νιές που δεν σβή­νουν ποτέ εντε­λώς, ακόμη κι όταν η εποχή τους έχει πα­ρέλ­θει. Μέ­νουν στη μνήμη εκεί­νων που τις έζη­σαν και, κάθε τόσο, βρί­σκουν κά­ποιον να τις ξα­να­γρά­ψει. Μια τέ­τοια προ­σπά­θεια διά­σω­σης της πα­λιάς ρο­δί­τι­κης κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας έρ­χε­ται τώρα να πα­ρου­σια­στεί στο κοινό, μέσα από ένα βι­βλίο που δεν θέλει να είναι ιστο­ρι­κή με­λέ­τη, αλλά αφή­γη­ση ζωής.

Η πα­ρου­σί­α­ση του βι­βλί­ου του δι­κη­γό­ρου κ. Μα­νώ­λη Μ. Κου­τσού­κου με τίτλο «Κά­πο­τε… στον Άι Νι­κό­λα» θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί το Σάβ­βα­το 6 Ιου­νί­ου 2026, στις 19:00, στο Πνευ­μα­τι­κό Κέ­ντρο του Ιερού Ναού του Αγίου Νι­κο­λά­ου Ρόδου. Πρό­κει­ται για μια συλ­λο­γή δι­η­γή­σε­ων που στρέ­φει το βλέμ­μα στη συ­νοι­κία του Άι Νι­κό­λα, μια από τις πα­λαιό­τε­ρες λαϊ­κές γει­το­νιές της πόλης, και ανα­συν­θέ­τει την ατμό­σφαι­ρα μιας επο­χής που έχει πια χαθεί.

Χαι­ρε­τι­σμό στην εκ­δή­λω­ση θα απευ­θύ­νει ο Σε­βα­σμιώ­τα­τος Μη­τρο­πο­λί­της Ρόδου κ.κ. Κύ­ριλ­λος. Η εί­σο­δος είναι ελεύ­θε­ρη.

Πέρα από τον λο­γο­τε­χνι­κό και ανα­μνη­στι­κό του χα­ρα­κτή­ρα, το εγ­χεί­ρη­μα έχει και έναν σαφή κοι­νω­νι­κό προ­ο­ρι­σμό. Τα έσοδα από την πώ­λη­ση του βι­βλί­ου, όπως ανα­κοι­νώ­θη­κε, θα δια­τε­θούν εξ ολο­κλή­ρου στο Φι­λό­πτω­χο Τα­μείο της Εκ­κλη­σί­ας του Αγίου Νι­κο­λά­ου, ενι­σχύ­ο­ντας το φι­λαν­θρω­πι­κό έργο της ενο­ρί­ας στην οποία ανα­φέ­ρο­νται και οι ίδιες οι σε­λί­δες του.

Το βι­βλίο κυ­κλο­φο­ρεί υπό τον υπό­τι­τλο «Δι­η­γή­σεις» και φέρει χρο­νο­λο­γία έκ­δο­σης 2026, με τόπο τη Ρόδο. Η επι­λο­γή του χώρου της πα­ρου­σί­α­σης δεν είναι τυ­χαία. Ο ναός του Αγίου Νι­κο­λά­ου, που δίνει το όνομά του στη συ­νοι­κία και στο ίδιο το βι­βλίο, λει­τουρ­γεί εδώ ως το φυ­σι­κό ση­μείο συ­νά­ντη­σης ανά­με­σα στο πα­ρελ­θόν που πε­ρι­γρά­φε­ται και στο σή­με­ρα που το θυ­μά­ται.

Στην καρ­διά του βι­βλί­ου βρί­σκε­ται η ίδια η συ­νοι­κία, με την εκ­κλη­σία της να στέ­κει εκεί από τα χρό­νια της οθω­μα­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας. Ο συγ­γρα­φέ­ας ανα­συν­θέ­τει έναν κόσμο με­ρο­κα­μα­τιά­ρη­δων, μι­κρών μα­γα­ζιών και αν­θρώ­πι­νων σχέ­σε­ων, το­πο­θε­τώ­ντας την αφή­γη­ση στις δε­κα­ε­τί­ες του ’50 και του ’60. Είναι μια Ρόδος πριν από τη μα­ζι­κή αλ­λα­γή, όπου η κοι­νω­νι­κή συ­νο­χή και η αλ­λη­λεγ­γύη απο­τε­λού­σαν, κατά την πε­ρι­γρα­φή, τον πυ­ρή­να της κα­θη­με­ρι­νής βιο­πά­λης.

Το ίδιο το κεί­με­νο που συ­νο­δεύ­ει την έκ­δο­ση απο­δί­δει με ενάρ­γεια αυτή την ατμό­σφαι­ρα. Πα­ρα­τί­θε­ται αυ­τού­σιο το σχε­τι­κό από­σπα­σμα:

«Άι Νι­κό­λας. Η συ­νοι­κία που στέ­κε­ται εκεί από τα χρό­νια της οθω­μα­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας και απο­τε­λού­σε έναν από τους οι­κι­στι­κούς πυ­ρή­νες έξω από το Κά­στρο, όπου έμε­ναν Έλ­λη­νες με­ρο­κα­μα­τιά­ρη­δες, φτω­χοί κι ανή­μπο­ροι, με την εκ­κλη­σία στο πλάι τους, τον προ­στά­τη των ναυ­τι­κών, τον Άι Νι­κό­λα, που τον έχτι­σαν αν­θρω­πά­κια του Θεού το 1759, γεν­νη­μέ­να στη σκλα­βιά, δί­νο­ντάς του την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή μορφή της σταυ­ρο­θο­λια­κής βα­σι­λι­κής, για να ’χουν ένα απο­κού­μπι στις δυ­σκο­λί­ες της πέ­τρι­νης ζωής τους, δι­η­γώ­ντας τους μό­χθους και τα βά­σα­να της σκλη­ρής κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας τους.

Άι Νι­κό­λας. Μια γει­το­νιά αν­θρώ­πι­νη, γε­μά­τη με τη ζωή φτω­χών και τί­μιων αν­θρώ­πων του με­ρο­κά­μα­του, που ζού­σαν ευ­τυ­χι­σμέ­νοι με τη φτώ­χεια τους και την αγάπη που είχαν ο ένας για τον άλλο, πράγ­μα σπά­νιο στη ση­με­ρι­νή ηλε­κτρο­νι­κή και απρό­σω­πη εποχή. Τότε που η κα­λη­μέ­ρα, οι απο­σπε­ρί­δες, οι όμορ­φες πα­ρέ­ες, οι φι­λί­ες, το μπα­κά­λι­κο, το φουρ­νά­ρι­κο, το τσα­γκα­ρά­δι­κο, το πο­δη­λα­τά­δι­κο, η τα­βερ­νού­λα, το θε­ρι­νό σι­νε­μά ήταν ανα­πό­σπα­στα κομ­μά­τια της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας των αν­θρώ­πων στις δε­κα­ε­τί­ες του ’50 και του ’60. Τότε που η κοι­νω­νι­κή συ­νο­χή και η αν­θρώ­πι­νη αλ­λη­λεγ­γύη είχαν ρόλο πρω­τα­γω­νι­στι­κό και κα­θο­ρι­στι­κό στην κα­θη­με­ρι­νή βιο­πά­λη. Τότε που τα σπί­τια ήταν το πολύ διώ­ρο­φα, τα πιο πολλά με πα­τε­λιά και τα μόνα που ξε­χώ­ρι­ζαν ήταν τρία διώ­ρο­φα αρ­χο­ντι­κά φτιαγ­μέ­να με την τέχνη της υψη­λής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής με τε­ρά­στιους κή­πους με πορ­το­κα­λιές και λε­μο­νιές, που απο­τε­λού­σαν την «πα­ρα­φω­νία» της λαϊ­κής αυτής γει­το­νιάς και ανή­καν σε από­γο­νους της οι­κο­γέ­νειας των ευ­ερ­γε­τών Βε­νε­το­κλέ­ων και Κα­ζούλ­λη­δων, στον Όμηρο Δη­μη­τριά­δη και τον Ευ­ρι­πί­δη Γα­ρου­φα­λή.

Τότε στον Άι Νι­κό­λα του ’50 και του ’60 με τα ερ­γα­τι­κά σπί­τια, πα­ντός με τη μυ­ρω­διά της αν­θρω­πιάς των νοι­κο­κυ­ραί­ων της».

Το ιστο­ρι­κό βάρος ενός τόπου

Η ανα­φο­ρά στον χρόνο ανέ­γερ­σης του ναού, το 1759, δεν είναι απλώς μια ημε­ρο­μη­νία. Λει­τουρ­γεί ως ση­μείο ανα­φο­ράς για μια κοι­νό­τη­τα που, σύμ­φω­να με την αφή­γη­ση, χτί­στη­κε μέσα στη σκλα­βιά και ανα­ζή­τη­σε στην εκ­κλη­σία της ένα στή­ριγ­μα απέ­να­ντι στις δυ­σκο­λί­ες. Πάνω σε αυτό το ιστο­ρι­κό υπό­βα­θρο πατά το βι­βλίο, για να πε­ρι­γρά­ψει στη συ­νέ­χεια τη ζωή της γει­το­νιάς όπως αυτή εξε­λί­χθη­κε στα με­τα­πο­λε­μι­κά χρό­νια.

Στις σε­λί­δες ανα­δει­κνύ­ε­ται και η κοι­νω­νι­κή δια­στρω­μά­τω­ση της επο­χής. Μέσα σε μια κατά βάση λαϊκή και ερ­γα­τι­κή συ­νοι­κία, με μικρά μο­νώ­ρο­φα ή διώ­ρο­φα σπί­τια, ξε­χώ­ρι­ζαν τα λι­γο­στά αρ­χο­ντι­κά με τους εκτε­τα­μέ­νους κή­πους, που ανή­καν σε γνω­στές οι­κο­γέ­νειες της Ρόδου. Η αντί­θε­ση αυτή, που ο συγ­γρα­φέ­ας πε­ρι­γρά­φει ως «πα­ρα­φω­νία», απο­τυ­πώ­νει με τον δικό της τρόπο την κοι­νω­νι­κή φυ­σιο­γνω­μία ενός τόπου που πλέον υπάρ­χει μόνο στη μνήμη.

Η εκ­δή­λω­ση της 6ης Ιου­νί­ου έρ­χε­ται έτσι να λει­τουρ­γή­σει σε δύο επί­πε­δα. Από τη μία ως πα­ρου­σί­α­ση ενός νέου εκ­δο­τι­κού πο­νή­μα­τος και από την άλλη ως αφορ­μή για μια συλ­λο­γι­κή επι­στρο­φή στη Ρόδο μιας άλλης επο­χής, εκεί όπου, όπως ση­μειώ­νει ο ίδιος ο συγ­γρα­φέ­ας, κυ­ριαρ­χού­σε «η μυ­ρω­διά της αν­θρω­πιάς».