Πρ. Παυλόπουλος: Μία η διαφορά μας με την Τουρκία, η οριοθέτηση νησιωτικής υφαλοκρηπίδας και της αντίστοιχης ΑΟΖ

Μία και μόνη διαφορά υφί­στα­ται μεταξύ της Ελλάδας και Τουρ­κίας η οποία πρέπει να επι­λυ­θεί και αυτή είναι η οριο­θέ­τηση της νησιω­τι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και της αντί­στοι­χης ΑΟΖ επε­σή­μανε ο τέως Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας, Ακα­δη­μαϊ­κός και Επί­τι­μος Καθη­γη­τής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ Προ­κό­πιος Παυ­λό­που­λος, μιλώ­ντας στην εκδή­λωση του “Τμή­μα­τος AHEPA Κέρ­κυ­ρας” – υπό την αιγίδα της “AHEPA Ελλάδας” – με θέμα “Το καθε­στώς των Θαλάσ­σιων Ζωνών της Ελλάδας κατά το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας”.

Ο κ. Παυ­λό­που­λος τόνισε, επίσης, την ανάγκη άμεσης επέ­κτα­σης της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης μας στα 12 ν.μ. πρω­τί­στως στη Ν.Α. Μεσό­γειο, ιδίως μετά το νομικώς ανυ­πό­στατο “τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο”.

Πιο ανα­λυ­τικά, ο τέως Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας, επε­σή­μανε, μεταξύ άλλων, και τα εξής:

“Ι. Ο όρος “Θαλάσ­σιες Ζώνες” ουδόλως δια­φο­ρο­ποιεί τη σταθερή, μετά το 2004, στάση της Ελλάδας ότι μία, και μόνη, διαφορά υφί­στα­ται προς επίλυση με την Τουρκία: Η οριο­θέ­τηση της νησιω­τι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Οι ατυχείς δια­τυ­πώ­σεις του Κοινού Ανα­κοι­νω­θέ­ντος της Μαδρί­της, την 8η Ιουνίου 1997 κατά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και ορι­σμέ­νων Συμπε­ρα­σμά­των της Συνόδου του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου στο Ελσίνκι, τη 10η και 11η Δεκεμ­βρίου του 1999, που οδή­γη­σαν στις τουρ­κι­κές “φαντα­σιώ­σεις”  περί “γκρίζων ζωνών” στο Αιγαίο, απο­τε­λούν για την Ελλάδα, ορι­στι­κώς, παρελ­θόν και ουδεμία συζή­τηση χωρεί επ’ αυτών.  Άλλωστε το Πρό­γραμμα “Δίκτυο NATURA 2000” της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης δεν αφήνει κανένα περι­θώ­ριο αμφι­σβή­τη­σης ως προς τα σύνορα και το έδαφος της Ελλάδας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

ΙΙ. Επι­πλέον, η τουρ­κική πλευρά οφείλει να γνω­ρί­ζει ότι η Ελλάδα έχει το ανα­φαί­ρετο δικαί­ωμα αμυ­ντι­κής θωρά­κι­σης όλων, ανε­ξαι­ρέ­τως, των Νησιών της στο Αιγαίο, κυρίως κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, λόγω της συνε­χι­ζό­με­νης και διαρκώς εντει­νό­με­νης απειλής καθώς και της απειλής χρήσης βίας εκ μέρους της Τουρ­κίας, όσο μάλιστα ισχύει το αυθαί­ρετο “casus belli” και η δράση της “Στρα­τιάς του Αιγαίου”.  Ενώ μπορεί, οπο­τε­δή­ποτε, να ζητήσει και την αμυ­ντική συν­δρομή της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης εν προ­κει­μένω, κατ’ εφαρ­μογή των δια­τά­ξεων του άρθρου 42 παρ. 7 της Συν­θή­κης  για την Ευρω­παϊκή Ένωση.  Επίσης, για την Ελλάδα και την Ευρω­παϊκή Ένωση το λεγό­μενο “τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο” είναι νομικώς ανυ­πό­στατο και δεν παράγει έννομα απο­τε­λέ­σματα, όπως άλλωστε έχει δεχθεί και το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο ήδη από τη Σύνοδο της 12ης Δεκεμ­βρίου 2019. Τέλος, η Ελλάδα μπορεί να ζητήσει την ευθεία σύμπραξη, υπέρ αυτής, της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης ως προς την οριο­θέ­τηση της Υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης που της ανα­λο­γεί στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

ΙΙΙ. Ενόψει των Δηλώ­σεων του 1994 και του 2015, με βάση τις οποίες η Ελλάδα έχει οριο­θε­τή­σει σαφώς και επα­κρι­βώς την υπο­χρε­ω­τική δικαιο­δο­σία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης, ενδε­χό­μενη ενώπιον αυτού κοινή προ­σφυγή Ελλάδας και Τουρ­κίας, ύστερα από το ανα­γκαίο κατά το Διεθνές Δίκαιο συνυ­πο­σχε­τικό, μπορεί να νοηθεί μόνον εφόσον τηρη­θούν και οι ακό­λου­θες, μεταξύ άλλων, προ­ϋ­πο­θέ­σεις:  Δεν είναι νομικώς δυνατό -αφού απο­τε­λούν μέρος του “σκληρού πυρήνα” της Εθνικής μας Κυριαρ­χίας -ν’ αχθούν προς επίλυση π.χ. ζητή­ματα σχετικά με το Έδαφος, τον Εναέριο Χώρο και την Αιγια­λί­τιδα Ζώνη.  Η Ελλάδα δια­τη­ρεί, στο ακέραιο, το δικαί­ωμά της να επε­κτεί­νει, μονο­με­ρώς και όποτε το κρίνει σκόπιμο, την Αιγια­λί­τιδα Ζώνη της από τα 6 ν.μ. στα 12 ν.μ.  Και με βάση την τακτική της Τουρ­κίας είναι σκόπιμο η Ελλάδα να προ­σα­να­το­λί­ζε­ται περισ­σό­τερο προς την προ­ο­πτική πλήρους άσκησης του ως άνω δικαιώ­μα­τός της για την ολο­κλη­ρω­μένη επέ­κταση της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης στα 12 ν.μ. – πρω­τί­στως στη Ν.Α. Μεσό­γειο ιδίως μετά το νομικώς ανυ­πό­στατο “τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο” – παρά ν’ αγω­νί­ζε­ται μόνο για την άρση του παντε­λώς αυθαί­ρε­του “casus belli” της τουρ­κι­κής Εθνο­συ­νέ­λευ­σης της 8ης Ιουνίου 1995, αμέσως μετά την έναρξη ισχύος του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας κατά τη Σύμβαση του Montego Bay του 1982. Επο­μέ­νως, κοινή προ­σφυγή Ελλάδας και Τουρ­κίας στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης είναι νοητή και θεσμι­κώς επι­τρε­πτή μόνον ως προς τα Κυριαρ­χικά Δικαιώ­ματα -άρα όχι ως προς την Εθνική Κυριαρ­χία κατά τ’ ανωτέρω- επί της Υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης, με “πλήρη επήρεια” των Νησιών μας.

IV. Ως προς τη στρα­τη­γική, την οποία πρέπει ν’ ακο­λου­θή­σει η Ελλάδα για τη δια­σφά­λιση της “πλήρους επή­ρειας” των Νησιών μας ιδίως κατά την οριο­θέ­τηση της Υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης, σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας κατά τη Σύμβαση του Montego Bay του 1982, πρέπει να τονι­σθεί ότι οι “οιωνοί” της διε­θνούς νομο­λο­γίας εμφα­νί­ζο­νται σήμερα ιδιαι­τέ­ρως ευνοϊ­κοί υπέρ των Εθνικών μας Θέσεων.  Άκρως ενδει­κτική και αντι­προ­σω­πευ­τική είναι η πρό­σφατη απόφαση -της 12ης Ιουλίου 2016- του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου. Μείζονα νομική σημασία έχουν εκείνες οι σκέψεις της από­φα­σης της 12ης Ιουλίου 2016 του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου, που εμπε­ριέ­χο­νται στα obiter dicta αρ. 473-553 και οι οποίες ανα­δει­κνύ­ουν, σε γενικές γραμμές, μεταξύ άλλων, και τ’ ακό­λουθα:

Α. Πριν απ’ όλα οι ως άνω σκέψεις οδηγούν στη “δια­λεύ­κανση” σημα­ντι­κών πτυχών του γράμ­μα­τος και του πνεύ­μα­τος των δια­τά­ξεων του άρθρου 121 του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας κατά την Σύμβαση του Montego Bay του 1982, δοθέ­ντος ότι δεν είναι απο­λύ­τως σαφείς.  Σπου­δαιό­τερη δε πτυχή είναι εκείνη, η οποία κατα­δει­κνύει, εντός του ρυθ­μι­στι­κού πεδίου των δια­τά­ξεων του κατά τ’ ανωτέρω άρθρου 121, ποιος είναι ο κανόνας και ποια είναι η εξαί­ρεση ως προς την “πλήρη επήρεια” των νησιών για την “παρα­γωγή” Υφα­λο­κρη­πί­δας και Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης.  Κάτι που σημαί­νει, αυτο­θρόως, ότι η εξαί­ρεση πρέπει να ερμη­νεύ­ε­ται στενώς και, συνα­κό­λουθα, in dubio, ως προς την in concreto ερμη­νεία, πρέπει να επι­λέ­γε­ται η εφαρ­μογή των δια­τά­ξεων του κανόνα.  Συγκε­κρι­μένα, τον κανόνα συνι­στούν οι δια­τά­ξεις της παρ. 1 του άρθρου 121 της Σύμ­βα­σης του Montego Bay του 1982 -οι οποίες ορίζουν ότι νήσος είναι μια δια­μορ­φω­μένη περιοχή ξηράς που περι­βρέ­χε­ται από ύδατα και που βρί­σκε­ται πάνω από την επι­φά­νεια των υδάτων κατά τη μέγιστη πλημμυρίδα- σε συν­δυα­σμό με τις δια­τά­ξεις της παρ. 2 του ίδιου άρθρου, οι οποίες ορίζουν ότι, με την εξαί­ρεση των δια­τά­ξεων της παρ. 3, τα νησιά έχουν Αιγια­λί­τιδα Ζώνη, Συνο­ρεύ­ουσα Ζώνη, Υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη.

Β. Στη συνέ­χεια, οι προ­μνη­μο­νευό­με­νες σκέψεις της από­φα­σης της 12ης Ιουλίου 2016 του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου δια­κρί­νουν, εμμέσως πλην σαφώς, ως προς τα Νησιά την άσκηση “πλήρους Κυριαρ­χίας” από την άσκηση “κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των”.  Και με τον τρόπο αυτό, πάντοτε δε στο πλαίσιο της ερμη­νείας κανόνα-εξαίρεσης κατά τα προ­α­να­φε­ρό­μενα, οδη­γού­νται στο συμπέ­ρα­σμα ότι από τη μια πλευρά όλα τα Νησιά, ανε­ξαι­ρέ­τως, “παρά­γουν” Αιγια­λί­τιδα Ζώνη και Συνο­ρεύ­ουσα Ζώνη.  Αντι­θέ­τως, -και με βάση τις δια­τά­ξεις της παρ. 3 του ως άνω άρθρου 121, οι οποίες εισά­γουν την κατά τ’ ανωτέρω εξαίρεση- Υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη “παρά­γουν” όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως και ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους, τα Νησιά, που έχουν τις απαι­τού­με­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις να συντη­ρή­σουν, αυτο­δυ­νά­μως, είτε ανθρώ­πινη ζωή είτε και απλή οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα.  Φυσικά, και σύμφωνα με την κατά τ’ ανωτέρω  ερμη­νεία κανόνα-εξαίρεσης, η εν προ­κει­μένω αυτο­δύ­ναμη συντή­ρηση “ανθρώ­πι­νης ζωής” ή “οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας” πρέπει να ερευ­νά­ται με τρόπο που δεν οδηγεί σε μια μορφή τελικής “εξί­σω­σης” των Νησιών με βράχους ή βρα­χο­νη­σί­δες.  Δηλαδή σε μια μορφή “απο­στέ­ω­σης” της “επή­ρειας” των νησιών για την “παρα­γωγή” Υφα­λο­κρη­πί­δας και Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης.

V. Υπό τ’ ανωτέρω δεδο­μένα είναι προ­φα­νής η σημασία της προ­μνη­μο­νευό­με­νης από­φα­σης της 12ης Ιουλίου 2016 του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου μεταξύ Φιλιπ­πί­νων και Κίνας, ως προς το νομο­λο­γιακό προη­γού­μενο, το οποίο δημιουρ­γεί υπέρ της Ελλάδας αφενός για το ότι Αιγια­λί­τιδα Ζώνη και Συνο­ρεύ­ουσα Ζώνη έχουν όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως, τα Ελλη­νικά Νησιά. Και, αφε­τέ­ρου, για το ότι Υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη “παρά­γουν”, κατά την Σύμβαση του Montego Bay του 1982, όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως και ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους, τα Ελλη­νικά Νησιά -άρα και στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσόγειο- τα οποία μπορούν, υπό τις ως άνω διευ­κρι­νί­σεις, να συντη­ρή­σουν αυτο­δυ­νά­μως είτε ανθρώ­πινη ζωή είτε και απλή οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα”.