Η Ευρώπη και η «οικονομία της τρίτης ηλικίας»-Το 2060 ο πληθυσμός της Ελλάδας θα έχει μειωθεί στα 8,6 εκατομμύρια

Ο πλη­θυ­σμός της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης γη­ρά­σκει λόγω της επι­μή­κυν­σης της διάρ­κειας ζωής και της μεί­ω­σης των γεν­νή­σε­ων. Η Επι­τρο­πή στην έκ­θε­ση της περί Δη­μο­γρα­φι­κής Γή­ραν­σης (2015) προ­βλέ­πει ότι ενώ το 2013 σε κάθε άτομο ηλι­κί­ας άνω των 65 ετών αντι­στοι­χού­σαν τέσ­σε­ρα άτομα ηλι­κί­ας 15 έως 64 το 2060 θα αντι­στοι­χούν μόνο δύο!

Προ­βλέ­πει ότι το προσ­δό­κι­μο ζωής κατά τη γέν­νη­ση για τους άρ­ρε­νες θα αυ­ξη­θεί κατά 7,1 έτη και θα φθά­σει στα 84,8 έτη το 2060, ενώ για τα θήλεα κατά 6,0 έτη και θα φθά­σει στα 89,1 το ίδιο έτος.

Στην ίδια έκ­θε­ση ανα­φέ­ρε­ται ότι ίδιο αν όχι οξύ­τε­ρο είναι το δη­μο­γρα­φι­κό πρό­βλη­μα στην Ελ­λά­δα. Το 2060 ο πλη­θυ­σμός της Ελ­λά­δας ανα­μέ­νε­ται να μειω­θεί στα 8,6 εκα­τομ­μύ­ρια!

Το φαι­νό­με­νο αυτό, η δη­μο­γρα­φι­κή γή­ραν­ση στην Ευ­ρώ­πη και σε άλλες ισχυ­ρές οι­κο­νο­μί­ες της Δύσης, οδη­γεί στην αύ­ξη­ση της ζή­τη­σης για επι­στή­μο­νες υγεί­ας και άτομα που πα­ρέ­χουν φρο­ντί­δα σε αυτό που ονο­μά­ζε­ται silver economy, «αση­μέ­νια οι­κο­νο­μία» ή «οι­κο­νο­μία της τρί­της ηλι­κί­ας».

Στό­χος, η ποιό­τη­τα ζωής

Η έν­νοια της «αση­μέ­νιας οι­κο­νο­μί­ας» δια­μορ­φώ­νε­ται από ένα πλή­θος δια­φο­ρε­τι­κών αλλά αλ­λη­λέν­δε­των συ­νι­στω­σών, οι οποί­ες από κοι­νού είναι σε θέση να βελ­τιώ­σουν την ποιό­τη­τα ζωής των ατό­μων με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας (πλη­θυ­σμός σε γή­ραν­ση), να συμ­βά­λουν στην έντα­ξή τους στην κοι­νω­νία και στη συμ­με­το­χή τους στις οι­κο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες. Τούτο μπο­ρεί να επι­τευ­χθεί με την ανά­πτυ­ξη και­νο­τό­μων πο­λι­τι­κών, προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών που θα αντα­πο­κρί­νο­νται στις ανά­γκες τους ενώ θα συ­νει­σφέ­ρουν στην ανά­πτυ­ξη και στη δη­μιουρ­γία νέων θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας.

Αν και γε­νι­κώς η γή­ραν­ση του πλη­θυ­σμού δη­μιουρ­γεί προ­βλή­μα­τα, ταυ­το­χρό­νως προ­σφέ­ρει και ευ­και­ρί­ες. Το Euromonitor προ­βλέ­πει ότι πα­γκο­σμί­ως μέχρι το 2020 η αγο­ρα­στι­κή δύ­να­μη των ατό­μων ηλι­κί­ας 60+ θα φθά­σει τα 15 τρισ. δο­λά­ρια. Αντι­στοί­χως προ­βλέ­πε­ται ότι οι ετή­σιες κρα­τι­κές δα­πά­νες για τα γη­ραιό­τε­ρα άτομα (σή­με­ρα πε­ρί­που 20% του ΑΕΠ στην ΕΕ) θα αυ­ξη­θούν κατά 1,8% έως το 2060.

Η ιδέα της «αση­μέ­νιας οι­κο­νο­μί­ας» διε­ρευ­νά την πο­ρεία της γή­ραν­σης και των ευ­και­ριών που προ­σφέ­ρει, οι οποί­ες θα έχουν επί­πτω­ση μελ­λο­ντι­κά στη δια­μόρ­φω­ση δια­φό­ρων πο­λι­τι­κών, όπως αυτές που αφο­ρούν στο δο­μη­μέ­νο πε­ρι­βάλ­λον (κα­τοι­κί­ες με διευ­κο­λύν­σεις για ηλι­κιω­μέ­νους κ.λπ.), στην απα­σχό­λη­ση της ηλι­κί­ας 50+, στη διά βίου μά­θη­ση και στην ια­τρι­κή φρο­ντί­δα και πρό­λη­ψη ασθε­νειών.

Επι­πλέ­ον ανα­ζη­τεί τρό­πους εν­σω­μά­τω­σης των νέων τε­χνο­λο­γιών (π.χ. εξ απο­στά­σε­ως πα­ρα­κο­λού­θη­ση υγεί­ας, έξυ­πνα σπί­τια, οχή­μα­τα άνευ οδη­γού και ρο­μπο­τι­κές εφαρ­μο­γές φρο­ντί­δας) και χρή­σης αυτών ώστε να υπάρ­ξει μεί­ω­ση των δα­πα­νών που σχε­τί­ζο­νται με τη γή­ραν­ση του πλη­θυ­σμού και να βελ­τιω­θεί η ζωή των πο­λι­τών με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας ενώ ταυ­τό­χρο­να θα στη­ρί­ζε­ται η οι­κο­νο­μία.

Επι­προ­σθέ­τως, η «αση­μέ­νια οι­κο­νο­μία» προ­σπα­θεί να συν­δυά­σει και να αξιο­ποι­ή­σει τις υπάρ­χου­σες από­ψεις και τους το­μείς ερ­γα­σί­ας, όπως είναι οι προ­σπά­θειες προ­ώ­θη­σης μιας ενερ­γούς και υγιούς γή­ραν­σης, οι στό­χοι αύ­ξη­σης του πο­σο­στού απα­σχό­λη­σης των ατό­μων με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας (π.χ. ηλι­κί­ας 55-64) και ευ­και­ρί­ες απα­σχό­λη­σης που θα προ­κύ­ψουν στο μέλ­λον δε­δο­μέ­νου ότι θα χρειά­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ροι επαγ­γελ­μα­τί­ες υγεί­ας και θα αυ­ξη­θούν οι ανά­γκες υπη­ρε­σιών φρο­ντί­δας για ηλι­κιω­μέ­να άτομα.

Για τα ίδια τα άτομα με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας, η αύ­ξη­ση του προσ­δό­κι­μου ζωής και το γε­γο­νός ότι θα αντι­προ­σω­πεύ­ουν ένα συ­νε­χώς με­γα­λύ­τε­ρο τμήμα του πλη­θυ­σμού τούς δίνει έναν πιο ση­μα­ντι­κό ρόλο στην κοι­νω­νία και στην οι­κο­νο­μία. Οσοι επι­θυ­μούν και έχουν τις ικα­νό­τη­τες μπο­ρούν να ελ­πί­σουν σε κα­λύ­τε­ρες ευ­και­ρί­ες πα­ρα­μο­νής επί μα­κρό­τε­ρο στην αγορά ερ­γα­σί­ας, υπο­στη­ρι­ζό­με­νοι από πε­ρισ­σό­τε­ρες επι­λο­γές ευ­έ­λι­κτης συ­ντα­ξιο­δό­τη­σης, χώ­ρους ερ­γα­σί­ας κα­λύ­τε­ρα δια­μορ­φω­μέ­νους, προ­γράμ­μα­τα διά βίου μά­θη­σης και δρά­σεις κα­τα­πο­λέ­μη­σης των ηλι­κια­κών δια­κρί­σε­ων.

Οι νέες και ανα­δυό­με­νες τε­χνο­λο­γί­ες, για πα­ρά­δειγ­μα οι κυτ­τα­ρι­κές θε­ρα­πεί­ες, η πα­ρα­κο­λού­θη­ση της υγεί­ας, η προ­λη­πτι­κή ια­τρι­κή, τα οχή­μα­τα άνευ οδη­γού (driverless vehicles), είναι σε θέση να βοη­θή­σουν τα άτομα με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας να συ­νε­χί­σουν να είναι ενερ­γά και υγιή, και αυτό θα τους επι­τρέ­ψει να πα­ρα­μεί­νουν δρα­στή­ρια στην αγορά ερ­γα­σί­ας.

Σύμ­φω­να με την Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή οι Ευ­ρω­παί­οι άνω των 65 ετών έχουν   αγο­ρα­στι­κή ισχύ άνω των 3 τρισ. ευρώ και αυτή η κα­τη­γο­ρία της αγο­ράς συ­νε­χώς με­γα­λώ­νει. Δε­δο­μέ­νου ότι ο αριθ­μός των ατό­μων με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας συ­νε­χώς αυ­ξά­νε­ται, θα αυ­ξά­νε­ται αντι­στοί­χως και ο αριθ­μός των ατό­μων με ανα­πη­ρί­ες οι οποί­ες έχουν σχέση με την ηλι­κία. Συ­νε­πώς η αγορά τρο­φί­μων και υπη­ρε­σιών θα ελα­χι­στο­ποιεί­ται ενώ ο το­μέ­ας δια­χεί­ρι­σης και άμ­βλυν­σης των εν λόγω δια­τα­ρα­χών θα με­γα­λώ­νει. Το Euromonitor προ­βλέ­πει ότι η συ­νο­λι­κή αγο­ρα­στι­κή δύ­να­μη των ατό­μων ηλι­κί­ας 60 και άνω θα φθά­σει το 2020 τα 15 τρισ. US$.

Σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση «Η Αση­μέ­νια Οι­κο­νο­μία στη Νο­τιο­δυ­τι­κή Ευ­ρώ­πη» του προ­γράμ­μα­τος SilverSUDEO, «Με 420 δισ. ευρώ στην Ευ­ρώ­πη, η αγορά για την Αση­μέ­νια Οι­κο­νο­μία είναι η αρχή ση­μα­ντι­κών εξε­λί­ξε­ων». Στη Γαλ­λία με­λέ­τη εκτι­μού­σε ότι 53% της οι­κο­νο­μι­κής ζή­τη­σης το 2015 προ­ερ­χό­ταν από τους ηλι­κιω­μέ­νους. Στη Γερ­μα­νία η εκτι­μώ­με­νη αγο­ρα­στι­κή δύ­να­μη των ηλι­κιω­μέ­νων ανερ­χό­ταν στα 316 δισ. ευρώ.

Οι νέες τε­χνο­λο­γί­ες που ανα­πτύ­χθη­καν για τις αγο­ρές αυτές μπο­ρούν να υπο­στη­ρί­ξουν μελ­λο­ντι­κά εξαι­ρε­τι­κά επι­τυ­χη­μέ­να επι­χει­ρη­μα­τι­κά εγ­χει­ρή­μα­τα και να έχουν πολ­λα­πλα­σια­στι­κό αντί­κτυ­πο στην επι­τυ­χία της οι­κο­νο­μί­ας της ΕΕ ευ­ρύ­τε­ρα.

Για πα­ρά­δειγ­μα, το πρό­γραμ­μα SilverSUDEO το­νί­ζει την ανά­γκη κα­τά­τμη­σης της αγο­ράς και εμπλο­κής των ατό­μων με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας στον σχε­δια­σμό προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών που στο­χεύ­ουν σε αυτά ακρι­βώς τα άτομα. Η έκ­θε­ση δίνει πα­ρα­δείγ­μα­τα από αγο­ρές ηλι­κιω­μέ­νων κα­τα­να­λω­τών στη Γαλ­λία, την Πορ­το­γα­λία και την Ισπα­νία όπου γί­νο­νται προ­σπά­θειες να κα­λυ­φθούν οι ανά­γκες τους. Για πα­ρά­δειγ­μα, στην Ισπα­νία οι αγο­ρές ηλι­κιω­μέ­νων ήδη αντι­στοι­χούν στο 41% του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού κα­τα­νά­λω­σης τρο­φί­μων.

Στη Γαλ­λία το πρό­γραμ­μα ICARE, μια σύ­μπρα­ξη εταί­ρων με εν­δια­φέ­ρον για τους ηλι­κιω­μέ­νους, έχει ως στόχο να δια­τη­ρή­σει την αυ­το­νο­μία των ατό­μων στην οικία τους καθώς γη­ρά­σκουν και για τον σκοπό αυτόν θα λει­τουρ­γή­σει δο­κι­μα­στι­κά διά­φο­ρες εφαρ­μο­γές σε 2.000 σπί­τια στη Γαλ­λία για πε­ρί­ο­δο 24 μηνών.

Ερ­γα­ζό­με­νοι με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας μπο­ρούν να θε­ω­ρη­θούν τα άτομα της ηλι­κια­κής ομά­δας 55-64. Ομως στο πλαί­σιο της αση­μέ­νιας οι­κο­νο­μί­ας κατά και­ρούς έχουν συ­ζη­τη­θεί και άλλες ηλι­κια­κές ομά­δες στις οποί­ες πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται τα άτομα ηλι­κί­ας 50+ και/ή ηλι­κί­ας 65+.

Εκ­θε­ση του Eurofound δίνει πα­ρα­δείγ­μα­τα από πρω­το­βου­λί­ες με τη συμ­με­το­χή εθνι­κών κυ­βερ­νή­σε­ων και κοι­νω­νι­κών εταί­ρων, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων αυτών που χρη­σι­μο­ποιούν ευ­ρω­παϊ­κές χρη­μα­το­δο­τή­σεις.

Τα μέτρα για να δια­τη­ρη­θούν και να βελ­τιω­θούν οι προ­ο­πτι­κές απα­σχό­λη­σης των ερ­γα­ζο­μέ­νων με­γα­λύ­τε­ρης ηλι­κί­ας ποι­κίλ­λουν ανά­λο­γα με τη συ­γκε­κρι­μέ­νη ηλι­κια­κή ομάδα. Εν τού­τοις υπάρ­χουν κά­ποια κοινά στοι­χεία, όπως για πα­ρά­δειγ­μα η αντι­με­τώ­πι­ση των δια­κρί­σε­ων λόγω ηλι­κί­ας και η υπο­στή­ρι­ξη για διά βίου εκ­παί­δευ­ση και μά­θη­ση αλλά και η ανά­γκη ανά­πτυ­ξης   Δι­κτύ­ου Πό­λε­ων Φι­λι­κών προς τους Ηλι­κιω­μέ­νους με ορι­σμέ­να μέτρα όπως πε­ζο­δρό­μια, θέ­σεις κα­θη­μέ­νων και δια­βά­σεις πεζών που πρό­τει­νε ο ΠΟΥ.

Ο κ. Γιάν­νης Μα­στρο­γε­ωρ­γί­ου είναι διευ­θυ­ντής του ΔΙ­ΚΤΥΟΥ για τη ΜΕ­ΤΑΡ­ΡΥΘ­ΜΙΣH.

ΒΗΜΑ