διαΝΕΟσις: Δυνατότητα εσόδων €2,9 δισ. μέσω μεταρρυθμίσεων στους τουριστικούς λιμένες

Μέσα στην παν­δη­μία του 2020-21 και την παγκό­σμια οικο­νο­μική κρίση υπήρξαν κάποιες αγορές που άντεξαν και, μάλιστα, υπήρξαν και κάποιες που ανα­πτύ­χθη­καν.

Μία από αυτές ήταν η αγορά των σκαφών ανα­ψυ­χής.

Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημο­φι­λέ­στε­ρους προ­ο­ρι­σμούς στον κόσμο για τα σκάφη ανα­ψυ­χής, για λόγους που είναι αυτο­νό­η­τοι. Φαί­νε­ται, όμως, ότι και σε αυτή την περί­πτωση υπάρχει μια ευκαι­ρία για την ελλη­νική οικο­νο­μία που περνά ανεκ­με­τάλ­λευτη. Μολο­νότι το του­ρι­στικό προϊόν της χώρας μας είναι εξαι­ρε­τικά υψηλής ποιό­τη­τας, υστε­ρούμε πολύ σε υπο­δο­μές.

Από τους 168 “του­ρι­στι­κούς λιμένες” που έχουν χωρο­θε­τη­θεί με τον νόμο 2160/1993 στην Ελλάδα, μόνο οι 37 λει­τουρ­γούν. Τα έσοδα που χάνουμε από αντα­γω­νι­στι­κές χώρες όπως η Κροατία, η Τουρκία και η Ιταλία είναι πολύ μεγάλα.

Η διαΝΕΟσις διε­ρευνά το θέμα και δημο­σιεύει  μια νέα μελέτη που εκπο­νή­θηκε από ομάδα ερευ­νη­τών υπό τον συντο­νι­σμό του ανα­πλη­ρωτή καθη­γητή του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου Γιώργου Βαγγέλα και του καθη­γητή του ΕΚΠΑ Θάνου Πάλλη. Στο έργο της ερευ­νη­τι­κής ομάδας συνει­σέ­φε­ραν η ΓΓ Του­ρι­στι­κής Πολι­τι­κής και Ανά­πτυ­ξης Βίκυ Λοΐζου και στελέχη του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού. Βεβαίως, η μελέτη χρη­μα­το­δο­τή­θηκε και εκπο­νή­θηκε από τη διαΝΕΟσις και οι θέσεις και οι προ­τά­σεις που περι­λαμ­βά­νει δεσμεύ­ουν μόνο τους συγ­γρα­φείς της και δεν απο­τε­λούν επίσημη θέση του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού.

Η έρευνα αναλύει την υφι­στά­μενη κατά­σταση της αγοράς σκαφών ανα­ψυ­χής στη χώρα μας, το πόσες μαρίνες και άλλες του­ρι­στι­κές λιμε­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις έχουμε σε λει­τουρ­γία, το ποιο είναι το θεσμικό πλαίσιο για τη λει­τουρ­γία τους, το πώς άλλες χώρες σχε­διά­ζουν πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές πολι­τι­κές για το θέμα αυτό, το πώς θα μπο­ρού­σαμε εμείς να τα πάμε καλύ­τερα και, βεβαίως, το τι έχουμε να κερ­δί­σουμε αν, όντως, τα πάμε καλύ­τερα.Μπο­ρείτε να δια­βά­σετε ολό­κληρο το κείμενο της έρευνας εδώ, και μια συντο­μό­τερη προ­δη­μο­σί­ευση των απο­τε­λε­σμά­των της που είχε δημο­σιευ­τεί τον περα­σμένο Ιούλιο εδώ.

Ακο­λου­θούν ορι­σμένα ενδια­φέ­ρο­ντα στοι­χεία και ευρή­ματα της μελέτης:

Η παγκό­σμια αγορά σκαφών ανα­ψυ­χής ανα­πτύσ­σε­ται ραγδαία και πιο συγκε­κρι­μένα:

$41 δισ. τα έσοδα της παγκό­σμιας αγοράς το 2020 (από σχεδόν $40 δισ. το 2019).

310.000 σκάφη ανα­ψυ­χής κάθε είδους και μεγέ­θους που­λή­θη­καν το 2020 (αύξηση 12% σε σχέση με το 2019).

30 εκατ. σκάφη ο συνο­λι­κός αριθμός των σκαφών ανα­ψυ­χής παγκο­σμίως. Το 90% είναι μικρού μεγέ­θους, με μήκος κάτω των 8 μέτρων.

6 εκατ. σκάφη υπο­λο­γί­ζε­ται ότι βρί­σκο­νται στην Ευρώπη.

48 εκατ. Ευρω­παίοι συμ­με­τέ­χουν τακτικά σε δρα­στη­ριό­τη­τες που σχε­τί­ζο­νται με σκάφη ανα­ψυ­χής.

Η εικόνα της αγορά σκαφών ανα­ψυ­χής στην Ελλάδα:

170.000 περίπου σκάφη ανα­ψυ­χής υπάρ­χουν στη χώρα μας (2019) εκ των οποίων 6.109 είναι επαγ­γελ­μα­τικά.

3,4% ο μέσος ετήσιος ρυθμός ανά­πτυ­ξης του κλάδου την περίοδο 2014- 2018.

€433,4 εκατ. τα έσοδα το 2018.

80% της ζήτησης για σκάφη ανα­ψυ­χής προ­έρ­χε­ται από αλλο­δα­πούς του­ρί­στες.

83 οι εται­ρείες κατα­σκευής σκαφών ανα­ψυ­χής και αθλη­τι­σμού που υπάρ­χουν στη χώρα μας (από 45 το 2008).

Η Ελλάδα δια­θέ­τει έναν από τους μεγα­λύ­τε­ρους στόλους πολύ μεγάλων σκαφών ανα­ψυ­χής στον κόσμο.

Σύμφωνα με έρευνα του 2018, από τα σχεδόν 4.795 τέτοια σκάφη που υπάρ­χουν στον κόσμο, τα 407 ανήκουν σε πολίτες των ΗΠΑ, με τους Ρώσους να ακο­λου­θούν (168) και τους Έλληνες να βρί­σκο­νται στην τρίτη θέση (107).

Οι του­ρι­στι­κοί λιμένες

Οι “του­ρι­στι­κοί λιμένες” περι­λαμ­βά­νουν, όπως ορίζει και η νομο­θε­σία, τις μαρίνες, τα κατα­φύ­για και τα αγκυ­ρο­βό­λια όπου ελλι­με­νί­ζο­νται σκάφη ανα­ψυ­χής.

Στην Ευρώπη υπάρ­χουν σήμερα περίπου 11.000 του­ρι­στι­κοί λιμένες που δια­θέ­τουν περίπου 1,1 εκα­τομ­μύ­ρια θέσεις ελλι­με­νι­σμού.

Το νομικό πλαίσιο για τους του­ρι­στι­κούς λιμένες στη χώρα μας

Το νομικό πλαίσιο που διέπει τη δημιουρ­γία του­ρι­στι­κών λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων στην Ελλάδα ορί­ζε­ται από τον Ν. 2160/1993 που, μεταξύ άλλων, ορίζει και τις συγκε­κρι­μέ­νες θέσεις και περιο­χές στις οποίες μπορούν να χωρο­θε­τη­θούν του­ρι­στι­κοί λιμένες.

Μέχρι σήμερα στη χώρα μας έχουν χωρο­θε­τη­θεί 168 του­ρι­στι­κοί λιμένες, οι οποίοι με βάση τον σχε­δια­σμό περι­λαμ­βά­νουν 25.712 θέσεις ελλι­με­νι­σμού.

Όμως, από τους 168 χωρο­θε­τη­μέ­νους του­ρι­στι­κούς λιμένες μόνο οι 37 λει­τουρ­γούν, δια­θέ­το­ντας στην πράξη 8.499 θέσεις ελλι­με­νι­σμού για σκάφη.

Από τις 62 χωρο­θε­τη­μέ­νες μαρίνες, λει­τουρ­γούν μόνο οι 23.

Από τους 12 χωρο­θε­τη­μέ­νους λιμένες ξενο­δο­χείων, λει­τουρ­γούν οι 9.

Από τα 72 χωρο­θε­τη­μένα κατα­φύ­για, λει­τουρ­γούν μόνο τα 5.

Από τα 22 χωρο­θε­τη­μένα αγκυ­ρο­βό­λια, δεν έχει λει­τουρ­γή­σει κανένα.

Τι απέ­γι­ναν οι υπό­λοι­ποι; Είτε είναι ημι­τε­λείς, είτε δεν έχουν κατα­σκευα­στεί καθόλου, είτε έχουν κατα­σκευα­στεί αλλά δεν έχουν παρα­χω­ρη­θεί σε φορείς δια­χεί­ρι­σης και εκμε­τάλ­λευ­σης. Τελικά, η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται τελευ­ταία μεταξύ 16 χωρών σε μια λίστα με τις θέσεις ελλι­με­νι­σμού ανά χιλιό­με­τρο ακτο­γραμ­μής. Αν και η νομο­θε­σία ορίζει ότι οι του­ρι­στι­κοί λιμένες είναι αρμο­διό­τητα του Υπουρ­γείου Του­ρι­σμού, στην πράξη οι διά­φο­ρες αρμο­διό­τη­τες που τους αφορούν κατα­κερ­μα­τί­ζο­νται σε διάφορα κέντρα λήψης απο­φά­σεων.

Τι κάνουν οι άλλες χώρες;

Η Κροατία

Άρχισε από νωρίς να χαράσ­σει στρα­τη­γική για την “ανά­πτυξη του ναυ­τι­κού του­ρι­σμού”. Έθεσε συγκε­κρι­μέ­νους στόχους για το πόσες μαρίνες και με πόσες θέσεις ελλι­με­νι­σμού χρειά­ζο­νταν.

Επέλεξε κυρίως υπο­βαθ­μι­σμέ­νες περιο­χές για να τις χωρο­θε­τή­σουν (πρώην βιο­μη­χα­νι­κές περιο­χές, λατο­μεία κλπ.), για να πυρο­δο­τή­σουν την ανά­πτυξή τους. Περιό­ρισε τις γρα­φειο­κρα­τι­κές δια­δι­κα­σίες και εφάρ­μοσε σύγ­χρονα μοντέλα διοί­κη­σης στους φορείς δια­χεί­ρι­σης των λιμένων.

Έδωσε μεγάλη έμφαση στις ΣΔΙΤ.

Σήμερα η Κροατία δια­θέ­τει: 692 εται­ρείες ναύ­λω­σης του­ρι­στι­κών σκαφών ανα­ψυ­χής που δια­χει­ρί­ζο­νται περίπου 3.600 σκάφη, τα οποία χρη­σι­μο­ποιούν 640.000 του­ρί­στες κάθε χρόνο. 140 του­ρι­στι­κούς λιμένες με 17.067 θέσεις ελλι­με­νι­σμού και εμφα­νί­ζει ετήσια έσοδα €95 εκατ. και 92.000 θέσεις εργα­σίας στον κλάδο.

Η Ιταλία

Μέχρι και τη δεκα­ε­τία του 1990, η κατα­σκευή μιας νέας μαρίνας στην Ιταλία ήταν ένα έργο που χρεια­ζό­ταν 45 δια­φο­ρε­τι­κές διοι­κη­τι­κές πράξεις και περίπου 20 χρόνια για να υλο­ποι­η­θεί.

Από το 1997 όλα άλλαξαν, χάρη σε έναν νόμο που πέρασε το Υπουρ­γείο Μετα­φο­ρών της χώρας:

απλο­ποι­ή­θη­καν οι δια­δι­κα­σίες παρα­χώ­ρη­σης,

ορί­στη­καν χρονικά όρια για κάθε δια­δι­κα­σία,

έγιναν ξεκά­θα­ρες οι αρμο­διό­τη­τες υπουρ­γείων, φορέων και της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης.

Σήμερα δια­θέ­τει: 546 του­ρι­στι­κούς λιμένες. 184.000 θέσεις ελλι­με­νι­σμού -είναι η μόνη χώρα που έχει περισ­σό­τε­ρες θέσεις ελλι­με­νι­σμού από σκάφη.

Ποια είναι τα βασικά εμπόδια για την ανά­πτυξη των του­ρι­στι­κών λιμένων στην Ελλάδα;

Η απουσία κεντρι­κής επο­πτείας του δικτύου λιμένων και της εφαρ­μο­γής της σχε­τι­κής νομο­θε­σίας.

Η γενι­κό­τερη απουσία ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού.

Η χωρο­θέ­τηση των του­ρι­στι­κών λιμένων δεν πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στη βάση ενός ολι­στι­κού σχε­δια­σμού αλλά κυρίως με άξονα επι­μέ­ρους απο­φά­σεις της αυτο­διοί­κη­σης.

Οι δια­γω­νι­στι­κές δια­δι­κα­σίες παρα­μέ­νουν προ­βλη­μα­τι­κές. Για παρά­δειγμα, η δια­γω­νι­στική δια­δι­κα­σία για την παρα­χώ­ρηση της Μαρίνας του Αλίμου ξεκί­νησε το 2013 και τελεί­ωσε το 2020.

Το πλήρες σχέδιο για την ανά­πτυξη του κλάδου

Το προ­τει­νό­μενο σχέδιο στρα­τη­γι­κής διοί­κη­σης που προ­τεί­νει η έρευνα της διαΝΕΟσις απο­τε­λεί­ται από 4 πυλώνες:

ΠΥΛΩΝΑΣ I: Υπο­δο­μές και δια­μόρ­φωση δικτύου (Χωρο­θέ­τηση του­ρι­στι­κών λιμένων – Χρήση γης – Θέσεις ελλι­με­νι­σμού και δια­χεί­μα­σης)

ΠΥΛΩΝΑΣ II: Επεν­δύ­σεις (Ανα­μόρ­φωση δια­γω­νι­στι­κής δια­δι­κα­σίας παρα­χω­ρή­σεων – Ανα­προ­σαρ­μογή τελών παρα­χώ­ρη­σης – Χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία)

ΠΥΛΩΝΑΣ III: ∆ιοίκηση & δια­χεί­ριση του­ρι­στι­κών λιμένων

ΠΥΛΩΝΑΣ ΙV: Ψηφιο­ποί­ηση

Τι θα κέρδιζε η Ελλάδα από τη μεταρ­ρύθ­μιση;

Σύμφωνα με το βέλ­τι­στο σενάριο, με την κατα­σκευή του 30% των υφι­στά­με­νων χωρο­θε­τη­μέ­νων και μη κατα­σκευα­σμέ­νων θέσεων ελλι­με­νι­σμού, τη δεκα­ε­τία 2022-2031 θα δημιουρ­γη­θούν:

5.164 νέες θέσεις ελλι­με­νι­σμού που θα προ­κα­λέ­σουν μία οικο­νο­μική συνει­σφορά της τάξης των €2,9 δισ.

Από το έτος 2031 και έπειτα, οι νέες θέσεις ελλι­με­νι­σμού θα συνει­σφέ­ρουν οικο­νο­μικά (άμεσα και έμμεσα) €602,7 εκατ. και 8.422 θέσεις εργα­σίας σε ετήσια βάση.