Τζέφρι Πάιατ: Ενεργειακός κόμβος η Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει ανα­δει­χθεί σε δρα­στή­ριο και σίγουρο εταίρο της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής των ΗΠΑ, χωρίς περιο­ρι­σμούς από οποια­δή­ποτε άλλη διμερή σχέση δηλώνει ο πρώην υφυ­πουρ­γός Ενέρ­γειας και πρώην πρε­σβευ­τής των ΗΠΑ στην Ελλάδα Τζέφρι Πάιατ, στη συνέ­ντευξη που παρα­χώ­ρησε στα «ΝΕΑ» με αφορμή τη συμ­με­τοχή του στο 29th Annual Economist Government Roundtable. Ο Αμε­ρι­κα­νός διπλω­μά­της, εταίρος σήμερα στη McLarty Associates και δια­κε­κρι­μέ­νος συνερ­γά­της στο Atlantic Council Global Energy Centre μιλά επίσης για το Ιράν, τη δια­τλα­ντική σχέση, την ενέρ­γεια.

Πόσο επι­κίν­δυ­νες είναι οι εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανατολή και πώς βλέπετε την εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο Ιράν – Ισραήλ;

Ο πόλεμος Ισραήλ – Ιράν είναι μια σημα­ντική διεθνής κρίση με αλυ­σι­δω­τές επι­πτώ­σεις για την περι­φε­ρειακή στα­θε­ρό­τητα, τη μη διάδοση των πυρη­νι­κών όπλων και τις παγκό­σμιες αγορές ενέρ­γειας. Ωστόσο, η κατά­παυση του πυρός της 23ης Ιουνίου αντι­προ­σω­πεύει μια πολύ σημα­ντική θετική εξέλιξη, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για ανα­νε­ω­μένη διπλω­μα­τία. Θα παρα­κο­λου­θούσα στενά τον Διεθνή Οργα­νι­σμό Ατο­μι­κής Ενέρ­γειας, του οποίου οι μονα­δι­κές ικα­νό­τη­τες επα­λή­θευ­σης και η ευρεία αξιο­πι­στία θα είναι καθο­ρι­στι­κές για τη δια­σφά­λιση της συμ­μόρ­φω­σης του Ιράν με τις υπο­χρε­ώ­σεις του βάσει της Συν­θή­κης για τη Μη Διάδοση των Πυρη­νι­κών Όπλων. Ο γενικός διευ­θυ­ντής του ΔΟΑΕ δήλωσε νωρί­τερα αυτή την εβδο­μάδα ότι «η δια­πί­στωση των γεγο­νό­των επι­τό­που απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θεση για οποια­δή­ποτε συμ­φω­νία και αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσω επι­θε­ω­ρή­σεων του ΔΟΑΕ». Είναι απο­λύ­τως προς το συμ­φέ­ρον όλων μας να μην απο­κτή­σει το Ιράν πυρη­νικό όπλο.

Πώς θα ορίζατε την πολι­τική των ΗΠΑ στην περιοχή και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο; Και ποια θέση βλέπετε να έχει η Ελλάδα;

Ζούμε μια περίοδο δρα­μα­τι­κών μετα­σχη­μα­τι­σμών στη Μέση Ανατολή, όπως αντι­κα­το­πτρί­ζο­νται στον οικο­νο­μικό και κοι­νω­νικό μετα­σχη­μα­τι­σμό της Σαου­δι­κής Αραβίας, την εδραί­ωση των Συμ­φω­νιών του Αβραάμ, την κατάρ­ρευση του καθε­στώ­τος Άσαντ στη Συρία, την κατα­στροφή των τρο­μο­κρα­τι­κών αντι­προ­σώ­πων του Ιράν και τώρα στη δρα­μα­τική υπο­βάθ­μιση των επι­θε­τι­κών στρα­τιω­τι­κών ικα­νο­τή­των του Ιράν ως απο­τέ­λε­σμα του πολέμου με το Ισραήλ. Η Ελλάδα και η περιοχή της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου συν­δέ­ο­νται με αυτές τις εξε­λί­ξεις μέσα από αιώνες ιστο­ρίας, την παρου­σία της Ορθό­δο­ξης Εκκλη­σίας, πιο πρό­σφατα, με την ισχυρή υπο­στή­ριξη των ΗΠΑ, με την εμφά­νιση της δια­δι­κα­σίας 3+1 ως εργα­λείου για την εμβά­θυνση της συνερ­γα­σίας σε ενέρ­γεια, ασφά­λεια και οικο­νο­μία μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ. Τα συμ­φέ­ρο­ντα των ΗΠΑ σε αυτήν την περιοχή καλύ­πτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της ενέρ­γειας και ορι­σμέ­νων από τις μεγα­λύ­τε­ρες εται­ρείες μας, και της ζωτικής στρα­τιω­τι­κής μας συνερ­γα­σίας στον κόλπο της Σούδας. Ανα­τρέ­χο­ντας στην άφιξή μου στην Αθήνα ως πρέσβης πριν από σχεδόν μια δεκα­ε­τία, αυτό που ξεχω­ρί­ζει για μένα είναι η ανά­δειξη της Ελλάδας ως δρα­στή­ριου και σίγου­ρου εταίρου της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής των ΗΠΑ, χωρίς περιο­ρι­σμούς από οποια­δή­ποτε άλλη διμερή σχέση.

Βλέ­πουμε μια μετα­τό­πιση στις δια­τλα­ντι­κές σχέσεις. Τι σας ανη­συ­χεί περισ­σό­τερο;

Κατά τη διάρ­κεια των 35 ετών μου ως Αμε­ρι­κα­νός διπλω­μά­της, η δια­τλα­ντική μας σχέση και η προ­στα­σία ασφα­λείας της νατοϊ­κής συμ­μα­χίας υπήρξαν θεμε­λιώ­δεις για την προ­ώ­θηση των εθνικών συμ­φε­ρό­ντων ασφα­λείας των ΗΠΑ και την ικα­νό­τητά μας να προ­βάλ­λουμε ισχύ και επιρροή παγκο­σμίως. Είναι μια πραγ­μα­τικά παγκό­σμια συνερ­γα­σία. Ανα­πό­φευ­κτα, όπως σε κάθε σχέση, υπήρξαν περί­ο­δοι με σκα­μπα­νε­βά­σματα. Αλλά τα θεμε­λιώδη στρα­τη­γικά μας συμ­φέ­ρο­ντα παρέ­μει­ναν ευθυ­γραμ­μι­σμένα και συμ­φω­νούμε σε όλες τις θεμε­λιώ­δεις προ­κλή­σεις, τη δια­χεί­ριση της ανόδου της Κίνας ως μεγάλης αντα­γω­νι­στι­κής δύναμης, τη δια­σφά­λιση ότι η μετα­σχη­μα­τι­στική δύναμη της τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης ευθυ­γραμ­μί­ζε­ται με τις δημο­κρα­τι­κές μας αξίες, τη δια­χεί­ριση παγκό­σμιων ζητη­μά­των όπως η κλι­μα­τική αλλαγή και η παν­δη­μία. Με ανη­συ­χεί το να μη χάσουμε την αίσθηση των πόσων μας ενώνουν και τη σημασία της προ­στα­σίας του άυλου αγαθού που αντι­προ­σω­πεύει η συμ­μα­χική μας σχέση.

Η Ευρώπη προ­σπα­θεί να καταρ­γή­σει τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Ποιον ρόλο βλέπετε να δια­δρα­μα­τί­ζει η ανα­το­λική Μεσό­γειος και η Ελλάδα και πιστεύ­ετε ότι ο αγωγός EastMed θα μπο­ρούσε να έχει άλλη μια ευκαι­ρία;

Με ενθάρ­ρυνε ιδιαί­τερα η απο­φα­σι­στι­κό­τητα με την οποία ο επί­τρο­πος Γιόρ­γκεν­σεν και η Κομι­σιόν προ­σέγ­γι­σαν τη στα­διακή κατάρ­γηση της ρωσικής ενέρ­γειας στην Ευρώπη. Όλοι έχουμε πάρει τα μαθή­ματα του 2022, ότι η Ρωσία δεν είναι αξιό­πι­στος προ­μη­θευ­τής ενέρ­γειας και δεν μπορεί να παρέχει την ενερ­γειακή ασφά­λεια που περι­μέ­νουν οι Ευρω­παίοι. Εν τω μεταξύ, η ανά­πτυξη του αμε­ρι­κα­νι­κού LNG μετα­μορ­φώ­νει την παγκό­σμια αγορά φυσικού αερίου. Σήμερα είμαστε ο μεγα­λύ­τε­ρος παρα­γω­γός LNG στον κόσμο. Η Ευρώπη είναι ο προ­ο­ρι­σμός για την πλειο­νό­τητα των αμε­ρι­κα­νι­κών εξα­γω­γών LNG. Το πετρέ­λαιο και το φυσικό αέριο είναι σήμερα η μεγα­λύ­τερη μεμο­νω­μένη κατη­γο­ρία αμε­ρι­κα­νι­κών εξα­γω­γών και η δυνα­μι­κό­τητα υγρο­ποί­η­σης LNG στις ΗΠΑ θα διπλα­σια­στεί ξανά μέχρι το τέλος της δεκα­ε­τίας. Η Ελλάδα υπήρξε σημα­ντικό στοι­χείο της δια­τλα­ντι­κής ενερ­γεια­κής σχέσης με την αυξα­νό­μενη ικα­νό­τητα για επα­να­ε­ριο­ποί­ηση με την επέ­κταση του τερ­μα­τι­κού σταθμού Ρεβυ­θού­σας, του FSRU Αλε­ξαν­δρού­πο­λης και με νέες δια­συν­δέ­σεις φυσικού αερίου όπως οι αγωγοί TAP και IGB. Όπως επε­σή­μανε ο υφυ­πουρ­γός Ενέρ­γειας Νίκος Τσάφος, το μεγα­λύ­τερο μέρος του φυσικού αερίου που εισέρ­χε­ται στην Ελλάδα δεν παρα­μέ­νει στην Ελλάδα. Απο­στέλ­λε­ται σε τρίτες χώρες, καθι­στώ­ντας τη χώρα περι­φε­ρειακό ενερ­γειακό κόμβο. Σε αυτό το πλαίσιο, η αγορά θα απο­φα­σί­σει εάν υπάρχει ανάγκη και επεν­δυ­τική διάθεση για την υπο­στή­ριξη ενός mega-project όπως ο αγωγός East Med.

Η Ελλάδα προωθεί τις δια­συν­δέ­σεις GREGY και GSI με την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Ταυ­τό­χρονα, αμε­ρι­κα­νι­κές εται­ρείες δρα­στη­ριο­ποιού­νται νότια της Κρήτης, αλλά αντι­με­τω­πί­ζουν την επι­θε­τι­κό­τητα της Τουρ­κίας. Ποιες λύσεις βλέπετε;

Με ενθαρ­ρύ­νει η συνε­χι­ζό­μενη πρόοδος περι­φε­ρεια­κών έργων όπως οι GREGY και GSI, που θα συμπλη­ρώ­σουν την ανά­πτυξη των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας στην ανα­το­λική Μεσό­γειο. Βρί­σκο­νται σήμερα πιο κοντά στην εφαρ­μογή από ποτέ. Στο συνέ­δριο του Economist θα συνε­χίσω τη συζή­τηση για τις ευκαι­ρίες αυτές και ανυ­πο­μονώ να δω πώς μπορώ να βοηθήσω στην προ­ώ­θηση αυτού του ορά­μα­τος περι­φε­ρεια­κής συνερ­γα­σίας. Σήμερα, η παρου­σία δύο από τις μεγα­λύ­τε­ρες αμε­ρι­κα­νι­κές ενερ­γεια­κές εται­ρείες στην ανα­το­λική Μεσό­γειο κατα­δει­κνύει πως η περιοχή έχει αυξηθεί σε σημασία για τις παγκό­σμιες αγορές ενέρ­γειας.

Πηγή: in.gr