Τζέφρι Πάιατ: Ενεργειακός κόμβος η Ελλάδα

Η Ελ­λά­δα έχει ανα­δει­χθεί σε δρα­στή­ριο και σί­γου­ρο εταί­ρο της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής των ΗΠΑ, χωρίς πε­ριο­ρι­σμούς από οποια­δή­πο­τε άλλη δι­με­ρή σχέση δη­λώ­νει ο πρώην υφυ­πουρ­γός Ενέρ­γειας και πρώην πρε­σβευ­τής των ΗΠΑ στην Ελ­λά­δα Τζέ­φρι Πάιατ, στη συ­νέ­ντευ­ξη που πα­ρα­χώ­ρη­σε στα «ΝΕΑ» με αφορ­μή τη συμ­με­το­χή του στο 29th Annual Economist Government Roundtable. Ο Αμε­ρι­κα­νός δι­πλω­μά­της, εταί­ρος σή­με­ρα στη McLarty Associates και δια­κε­κρι­μέ­νος συ­νερ­γά­της στο Atlantic Council Global Energy Centre μιλά επί­σης για το Ιράν, τη δια­τλα­ντι­κή σχέση, την ενέρ­γεια.

Πόσο επι­κίν­δυ­νες είναι οι εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανα­το­λή και πώς βλέ­πε­τε την εμπλο­κή των ΗΠΑ στον πό­λε­μο Ιράν – Ισ­ρα­ήλ;

Ο πό­λε­μος Ισ­ρα­ήλ – Ιράν είναι μια ση­μα­ντι­κή διε­θνής κρίση με αλυ­σι­δω­τές επι­πτώ­σεις για την πε­ρι­φε­ρεια­κή στα­θε­ρό­τη­τα, τη μη διά­δο­ση των πυ­ρη­νι­κών όπλων και τις πα­γκό­σμιες αγο­ρές ενέρ­γειας. Ωστό­σο, η κα­τά­παυ­ση του πυρός της 23ης Ιου­νί­ου αντι­προ­σω­πεύ­ει μια πολύ ση­μα­ντι­κή θε­τι­κή εξέ­λι­ξη, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για ανα­νε­ω­μέ­νη δι­πλω­μα­τία. Θα πα­ρα­κο­λου­θού­σα στενά τον Διε­θνή Ορ­γα­νι­σμό Ατο­μι­κής Ενέρ­γειας, του οποί­ου οι μο­να­δι­κές ικα­νό­τη­τες επα­λή­θευ­σης και η ευ­ρεία αξιο­πι­στία θα είναι κα­θο­ρι­στι­κές για τη δια­σφά­λι­ση της συμ­μόρ­φω­σης του Ιράν με τις υπο­χρε­ώ­σεις του βάσει της Συν­θή­κης για τη Μη Διά­δο­ση των Πυ­ρη­νι­κών Όπλων. Ο γε­νι­κός διευ­θυ­ντής του ΔΟΑΕ δή­λω­σε νω­ρί­τε­ρα αυτή την εβδο­μά­δα ότι «η δια­πί­στω­ση των γε­γο­νό­των επι­τό­που απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση για οποια­δή­πο­τε συμ­φω­νία και αυτό μπο­ρεί να γίνει μόνο μέσω επι­θε­ω­ρή­σε­ων του ΔΟΑΕ». Είναι απο­λύ­τως προς το συμ­φέ­ρον όλων μας να μην απο­κτή­σει το Ιράν πυ­ρη­νι­κό όπλο.

Πώς θα ορί­ζα­τε την πο­λι­τι­κή των ΗΠΑ στην πε­ριο­χή και στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο; Και ποια θέση βλέ­πε­τε να έχει η Ελ­λά­δα;

Ζούμε μια πε­ρί­ο­δο δρα­μα­τι­κών με­τα­σχη­μα­τι­σμών στη Μέση Ανα­το­λή, όπως αντι­κα­το­πτρί­ζο­νται στον οι­κο­νο­μι­κό και κοι­νω­νι­κό με­τα­σχη­μα­τι­σμό της Σα­ου­δι­κής Αρα­βί­ας, την εδραί­ω­ση των Συμ­φω­νιών του Αβρα­άμ, την κα­τάρ­ρευ­ση του κα­θε­στώ­τος Άσαντ στη Συρία, την κα­τα­στρο­φή των τρο­μο­κρα­τι­κών αντι­προ­σώ­πων του Ιράν και τώρα στη δρα­μα­τι­κή υπο­βάθ­μι­ση των επι­θε­τι­κών στρα­τιω­τι­κών ικα­νο­τή­των του Ιράν ως απο­τέ­λε­σμα του πο­λέ­μου με το Ισ­ρα­ήλ. Η Ελ­λά­δα και η πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου συν­δέ­ο­νται με αυτές τις εξε­λί­ξεις μέσα από αιώ­νες ιστο­ρί­ας, την πα­ρου­σία της Ορ­θό­δο­ξης Εκ­κλη­σί­ας, πιο πρό­σφα­τα, με την ισχυ­ρή υπο­στή­ρι­ξη των ΗΠΑ, με την εμ­φά­νι­ση της δια­δι­κα­σί­ας 3+1 ως ερ­γα­λεί­ου για την εμ­βά­θυν­ση της συ­νερ­γα­σί­ας σε ενέρ­γεια, ασφά­λεια και οι­κο­νο­μία με­τα­ξύ Ελ­λά­δας, Κύ­πρου, Ισ­ρα­ήλ και ΗΠΑ. Τα συμ­φέ­ρο­ντα των ΗΠΑ σε αυτήν την πε­ριο­χή κα­λύ­πτουν ένα ευρύ φάσμα θε­μά­των, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της ενέρ­γειας και ορι­σμέ­νων από τις με­γα­λύ­τε­ρες εται­ρεί­ες μας, και της ζω­τι­κής στρα­τιω­τι­κής μας συ­νερ­γα­σί­ας στον κόλπο της Σού­δας. Ανα­τρέ­χο­ντας στην άφιξή μου στην Αθήνα ως πρέ­σβης πριν από σχε­δόν μια δε­κα­ε­τία, αυτό που ξε­χω­ρί­ζει για μένα είναι η ανά­δει­ξη της Ελ­λά­δας ως δρα­στή­ριου και σί­γου­ρου εταί­ρου της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής των ΗΠΑ, χωρίς πε­ριο­ρι­σμούς από οποια­δή­πο­τε άλλη δι­με­ρή σχέση.

Βλέ­που­με μια με­τα­τό­πι­ση στις δια­τλα­ντι­κές σχέ­σεις. Τι σας ανη­συ­χεί πε­ρισ­σό­τε­ρο;

Κατά τη διάρ­κεια των 35 ετών μου ως Αμε­ρι­κα­νός δι­πλω­μά­της, η δια­τλα­ντι­κή μας σχέση και η προ­στα­σία ασφα­λεί­ας της να­τοϊ­κής συμ­μα­χί­ας υπήρ­ξαν θε­με­λιώ­δεις για την προ­ώ­θη­ση των εθνι­κών συμ­φε­ρό­ντων ασφα­λεί­ας των ΗΠΑ και την ικα­νό­τη­τά μας να προ­βάλ­λου­με ισχύ και επιρ­ροή πα­γκο­σμί­ως. Είναι μια πραγ­μα­τι­κά πα­γκό­σμια συ­νερ­γα­σία. Ανα­πό­φευ­κτα, όπως σε κάθε σχέση, υπήρ­ξαν πε­ρί­ο­δοι με σκα­μπα­νε­βά­σμα­τα. Αλλά τα θε­με­λιώ­δη στρα­τη­γι­κά μας συμ­φέ­ρο­ντα πα­ρέ­μει­ναν ευ­θυ­γραμ­μι­σμέ­να και συμ­φω­νού­με σε όλες τις θε­με­λιώ­δεις προ­κλή­σεις, τη δια­χεί­ρι­ση της ανό­δου της Κίνας ως με­γά­λης αντα­γω­νι­στι­κής δύ­να­μης, τη δια­σφά­λι­ση ότι η με­τα­σχη­μα­τι­στι­κή δύ­να­μη της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης ευ­θυ­γραμ­μί­ζε­ται με τις δη­μο­κρα­τι­κές μας αξίες, τη δια­χεί­ρι­ση πα­γκό­σμιων ζη­τη­μά­των όπως η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή και η παν­δη­μία. Με ανη­συ­χεί το να μη χά­σου­με την αί­σθη­ση των πόσων μας ενώ­νουν και τη ση­μα­σία της προ­στα­σί­ας του άυλου αγα­θού που αντι­προ­σω­πεύ­ει η συμ­μα­χι­κή μας σχέση.

Η Ευ­ρώ­πη προ­σπα­θεί να κα­ταρ­γή­σει τα ρω­σι­κά ορυ­κτά καύ­σι­μα. Ποιον ρόλο βλέ­πε­τε να δια­δρα­μα­τί­ζει η ανα­το­λι­κή Με­σό­γειος και η Ελ­λά­δα και πι­στεύ­ε­τε ότι ο αγω­γός EastMed θα μπο­ρού­σε να έχει άλλη μια ευ­και­ρία;

Με εν­θάρ­ρυ­νε ιδιαί­τε­ρα η απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα με την οποία ο επί­τρο­πος Γιόρ­γκεν­σεν και η Κο­μι­σιόν προ­σέγ­γι­σαν τη στα­δια­κή κα­τάρ­γη­ση της ρω­σι­κής ενέρ­γειας στην Ευ­ρώ­πη. Όλοι έχου­με πάρει τα μα­θή­μα­τα του 2022, ότι η Ρωσία δεν είναι αξιό­πι­στος προ­μη­θευ­τής ενέρ­γειας και δεν μπο­ρεί να πα­ρέ­χει την ενερ­γεια­κή ασφά­λεια που πε­ρι­μέ­νουν οι Ευ­ρω­παί­οι. Εν τω με­τα­ξύ, η ανά­πτυ­ξη του αμε­ρι­κα­νι­κού LNG με­τα­μορ­φώ­νει την πα­γκό­σμια αγορά φυ­σι­κού αε­ρί­ου. Σή­με­ρα εί­μα­στε ο με­γα­λύ­τε­ρος πα­ρα­γω­γός LNG στον κόσμο. Η Ευ­ρώ­πη είναι ο προ­ο­ρι­σμός για την πλειο­νό­τη­τα των αμε­ρι­κα­νι­κών εξα­γω­γών LNG. Το πε­τρέ­λαιο και το φυ­σι­κό αέριο είναι σή­με­ρα η με­γα­λύ­τε­ρη με­μο­νω­μέ­νη κα­τη­γο­ρία αμε­ρι­κα­νι­κών εξα­γω­γών και η δυ­να­μι­κό­τη­τα υγρο­ποί­η­σης LNG στις ΗΠΑ θα δι­πλα­σια­στεί ξανά μέχρι το τέλος της δε­κα­ε­τί­ας. Η Ελ­λά­δα υπήρ­ξε ση­μα­ντι­κό στοι­χείο της δια­τλα­ντι­κής ενερ­γεια­κής σχέ­σης με την αυ­ξα­νό­με­νη ικα­νό­τη­τα για επα­να­ε­ριο­ποί­η­ση με την επέ­κτα­ση του τερ­μα­τι­κού σταθ­μού Ρε­βυ­θού­σας, του FSRU Αλε­ξαν­δρού­πο­λης και με νέες δια­συν­δέ­σεις φυ­σι­κού αε­ρί­ου όπως οι αγω­γοί TAP και IGB. Όπως επε­σή­μα­νε ο υφυ­πουρ­γός Ενέρ­γειας Νίκος Τσά­φος, το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του φυ­σι­κού αε­ρί­ου που ει­σέρ­χε­ται στην Ελ­λά­δα δεν πα­ρα­μέ­νει στην Ελ­λά­δα. Απο­στέλ­λε­ται σε τρί­τες χώρες, κα­θι­στώ­ντας τη χώρα πε­ρι­φε­ρεια­κό ενερ­γεια­κό κόμβο. Σε αυτό το πλαί­σιο, η αγορά θα απο­φα­σί­σει εάν υπάρ­χει ανά­γκη και επεν­δυ­τι­κή διά­θε­ση για την υπο­στή­ρι­ξη ενός mega-project όπως ο αγω­γός East Med.

Η Ελ­λά­δα προ­ω­θεί τις δια­συν­δέ­σεις GREGY και GSI με την Αί­γυ­πτο και το Ισ­ρα­ήλ. Ταυ­τό­χρο­να, αμε­ρι­κα­νι­κές εται­ρεί­ες δρα­στη­ριο­ποιού­νται νότια της Κρή­της, αλλά αντι­με­τω­πί­ζουν την επι­θε­τι­κό­τη­τα της Τουρ­κί­ας. Ποιες λύ­σεις βλέ­πε­τε;

Με εν­θαρ­ρύ­νει η συ­νε­χι­ζό­με­νη πρό­ο­δος πε­ρι­φε­ρεια­κών έργων όπως οι GREGY και GSI, που θα συ­μπλη­ρώ­σουν την ανά­πτυ­ξη των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Βρί­σκο­νται σή­με­ρα πιο κοντά στην εφαρ­μο­γή από ποτέ. Στο συ­νέ­δριο του Economist θα συ­νε­χί­σω τη συ­ζή­τη­ση για τις ευ­και­ρί­ες αυτές και ανυ­πο­μο­νώ να δω πώς μπορώ να βοη­θή­σω στην προ­ώ­θη­ση αυτού του ορά­μα­τος πε­ρι­φε­ρεια­κής συ­νερ­γα­σί­ας. Σή­με­ρα, η πα­ρου­σία δύο από τις με­γα­λύ­τε­ρες αμε­ρι­κα­νι­κές ενερ­γεια­κές εται­ρεί­ες στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο κα­τα­δει­κνύ­ει πως η πε­ριο­χή έχει αυ­ξη­θεί σε ση­μα­σία για τις πα­γκό­σμιες αγο­ρές ενέρ­γειας.

Πηγή: in.gr