Κατέρρευσε πανελλαδικά το σύστημα των «σπιτιών ανακύκλωσης» και η ανενεργή απόφαση του Δήμου Ρόδου αποκτά άλλη σημασία

• Η προ­μη­θεύ­τρια εται­ρεία απέσυρε κάθε υπο­στή­ριξη από τα μηχα­νή­ματα, ο δια­βαθ­μι­δι­κός σύν­δε­σμος της Αττικής δήλωσε ότι δεν ανα­νε­ώ­νει τη σύμβαση και μετα­κύ­λισε την ευθύνη στους δήμους. Στη Ρόδο η αντί­στοιχη απόφαση του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου, ενάμιση χρόνο μετά, δεν έχει μετα­τρα­πεί ποτέ σε υπο­γε­γραμ­μένη σύμβαση

Για περισ­σό­τερο από μία εξαετία τα πολυ­κέ­ντρα αντα­πο­δο­τι­κής ανα­κύ­κλω­σης προ­βάλ­λο­νταν ως η πλέον σύγ­χρονη και απο­τε­λε­σμα­τική μέθοδος δια­λο­γής στην πηγή. Ήταν το εμβλη­μα­τικό εργα­λείο μιας πολι­τι­κής που υπο­σχέ­θηκε ότι θα εκτό­ξευε τις επι­δό­σεις της χώρας στην ανα­κύ­κλωση και θα την έφερνε κοντά στους ευρω­παϊ­κούς στόχους. Σήμερα, το ίδιο εγχεί­ρημα βρί­σκε­ται σε κατά­σταση απο­σύν­θε­σης. Η χρη­μα­το­δό­τηση εξε­τά­ζε­ται από την Ευρω­παϊκή Εισαγ­γε­λία, οι δια­δι­κα­σίες ανά­θε­σης ελέγ­χο­νται, η κοστο­λό­γηση των μηχα­νη­μά­των έχει κατα­γρα­φεί σε πόρισμα δημο­σιο­νο­μι­κού ελέγχου ως πολ­λα­πλά­σια της αγο­ραίας αξίας τους και οι δήμοι που πίστε­ψαν στο πρό­γραμμα καλού­νται τώρα να δια­χει­ρι­στούν εξο­πλι­σμό τον οποίο κανείς δεν ανα­λαμ­βά­νει. Στη Ρόδο η εικόνα είναι δια­φο­ρε­τική, όχι όμως εξαι­τίας κάποιας πρό­νοιας. Η σχετική απόφαση ελήφθη, δεν εφαρ­μό­στηκε ποτέ και η αδρά­νεια απο­δει­κνύ­ε­ται εκ των υστέρων ασπίδα.

Η επι­στολή που έριξε την πρώτη πέτρα

Σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία, η προ­μη­θεύ­τρια εται­ρεία, η οποία ελέγ­χε­ται από την Ευρω­παϊκή Εισαγ­γε­λία, απέ­στειλε επι­στολή με την οποία γνω­στο­ποί­ησε ότι από τις 15 Ιουλίου 2026 παύει κάθε δρα­στη­ριό­τητα υπο­στή­ρι­ξης των πολυ­κέ­ντρων. Η κίνηση δεν ήταν μεμο­νω­μένη ούτε αιφ­νί­δια. Ακο­λού­θησε την έφοδο ελεγ­κτι­κού μηχα­νι­σμού σε τρία γραφεία της εται­ρείας, η οποία δια­τά­χθηκε από τις ευρω­παίες εισαγ­γε­λείς με στόχο την κατά­σχεση του ψηφια­κού αρχείου, την εξέταση των συμ­βά­σεων πώλησης προς περι­φε­ρεια­κούς και δια­δη­μο­τι­κούς φορείς δια­χεί­ρι­σης στερεών απο­βλή­των και την κατά­σχεση των συμ­βά­σεων που η εται­ρεία είχε συνάψει με εται­ρείες επι­κοι­νω­νίας, στο πλαίσιο διε­ρεύ­νη­σης ενδε­χό­με­νης αθέ­μι­της επιρ­ροής για την ανάθεση του έργου.

Κατά πλη­ρο­φο­ρίες, οι ελεγ­κτές που συμ­με­τεί­χαν στην έφοδο δια­πί­στω­σαν ότι η ποσό­τητα των ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών που βρι­σκό­ταν στις εγκα­τα­στά­σεις ήταν αισθητά μικρό­τερη από εκείνη που θα δικαιο­λο­γούσε το εύρος των συμ­βά­σεων. Παράλ­ληλα, φέρεται να εντο­πί­στη­καν και υλικά που δεν προ­βλέ­πο­νταν από τις συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις του έργου, εύρημα που εξε­τά­ζε­ται στο πλαίσιο της συνο­λι­κής αξιο­λό­γη­σης.

Δύο ημέρες αργό­τερα η εγκύ­κλιος προς τους δήμους

Στις 17 Ιουλίου 2026 ο δια­βαθ­μι­δι­κός σύν­δε­σμος δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των της Αττικής ενη­μέ­ρωσε τους δήμους ότι, όπως ανέφερε, κατόπιν των πρό­σφα­των εξε­λί­ξεων δια­μορ­φώ­νο­νται νέα δεδο­μένα για τον σύν­δε­σμο και για τους δήμους που φιλο­ξε­νούν πολυ­κέ­ντρα ανα­κύ­κλω­σης, καλώ­ντας τους σε συντο­νι­σμένη αντί­δραση. Στο ίδιο κείμενο γνω­στο­ποι­ή­θηκε ότι δεν πρό­κει­ται να ανα­νε­ω­θεί η σύμβαση για τα μηχα­νή­ματα και ζητή­θηκε από τους δήμους να ανα­λά­βουν εκείνοι την ευθύνη λει­τουρ­γίας τους.

Η σύμβαση, όπως προ­κύ­πτει, είχε λήξει προ τριε­τίας και παρα­τει­νό­ταν ατύπως. Με βάση αυτήν, η εται­ρεία είχε ανα­λά­βει τη λει­τουρ­γία των πολυ­κέ­ντρων για λογα­ρια­σμό των δήμων, τοπο­θε­τώ­ντας έναν υπάλ­ληλο σε καθένα από αυτά και φρο­ντί­ζο­ντας για την απο­κο­μιδή των ανα­κυ­κλώ­σι­μων, ενώ ο δήμος κάλυπτε τα έξοδα ηλε­κτρο­δό­τη­σης κάθε μηχα­νή­μα­τος.

Τι στα­μά­τησε στην πράξη

Οι συνέ­πειες της από­συρ­σης ήταν άμεσες και μετρή­σι­μες. Στα­μά­τησε η δια­δι­κα­σία περι­συλ­λο­γής των ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών. Δια­κό­πηκε η ηλε­κτρο­δό­τηση σε όσα σημεία η εται­ρεία είχε εγκα­τα­στή­σει δικά της ρολόγια παροχής. Ανε­στάλη η κατα­βολή του αντα­πο­δο­τι­κού τέλους του 1 ευρώ για κάθε 33 πλα­στι­κές φιάλες που επέ­στρε­φαν οι πολίτες, δηλαδή ακριβώς εκείνου του κινή­τρου στο οποίο στη­ρί­χθηκε η επι­κοι­νω­νιακή προ­ώ­θηση του συστή­μα­τος.

Ορι­σμέ­νοι δήμοι έχουν ήδη ξεκι­νή­σει την απο­μά­κρυνση των μηχα­νη­μά­των από τα σημεία εγκα­τά­στα­σης. Ο σύν­δε­σμος, ωστόσο, αρνεί­ται να τα παρα­λά­βει, με απο­τέ­λε­σμα να δημιουρ­γεί­ται μια πρω­το­φα­νής εκκρε­μό­τητα. Εξο­πλι­σμός που αγο­ρά­στηκε με δημό­σιους και κοι­νο­τι­κούς πόρους παρα­μέ­νει χωρίς φορέα λει­τουρ­γίας, χωρίς φορέα συντή­ρη­σης και χωρίς φορέα παρα­λα­βής.

Τα μεγέθη δεν είναι αμε­λη­τέα. Πολυ­κέ­ντρα είχαν προ­μη­θευ­τεί 44 δήμοι της Αττικής, καθώς οι υπό­λοι­ποι 22 είχαν εξαρχής αρνηθεί να τα αγο­ρά­σουν. Πανελ­λα­δικά, ο συνο­λι­κός αριθμός των δήμων που απο­δέ­χθη­καν την εγκα­τά­στασή τους ξεπερνά τους 80.

Το πόρισμα που μιλούσε για πεντα­πλά­σιο κόστος

Η προ­μή­θεια των μηχα­νη­μά­των έγινε μέσω γνωστού ανα­πτυ­ξια­κού προ­γράμ­μα­τος, με το κόστος για τα δημόσια ταμεία να ξεπερνά τα 80 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Το επίσημο πόρισμα της Επι­τρο­πής Δημο­σιο­νο­μι­κού Ελέγχου κατέ­γραψε ότι για κάθε μεμο­νω­μένο μηχά­νημα κατα­βλή­θη­καν 300.000 ευρώ χωρίς φόρο προ­στι­θέ­με­νης αξίας, όταν από τον ίδιο έλεγχο δια­πι­στώ­θηκε ότι υπήρχε εται­ρεία η οποία προ­μή­θευε αντί­στοιχη εγκα­τά­σταση με κόστος 66.000 ευρώ, δηλαδή περίπου στο ένα πέμπτο.

Ο έλεγχος διε­νερ­γή­θηκε κατόπιν αιτή­μα­τος της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, καθώς η χρη­μα­το­δό­τηση αφο­ρούσε ευρω­παϊκό πρό­γραμμα και κοι­νο­τι­κούς πόρους. Στο πόρισμα κατα­γρά­φη­καν φωτο­γρα­φι­κές δια­δι­κα­σίες και πλήθος παρα­βά­σεων σε συγ­χρη­μα­το­δο­τού­με­νες προ­μή­θειες, ενώ επι­βλή­θηκε αρχικά και ποινή επι­στρο­φής 3 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ με τη μορφή δημο­σιο­νο­μι­κής διόρ­θω­σης. Ως άκρως προ­βλη­μα­τι­κές απο­τυ­πώ­θη­καν και οι αντί­στοι­χες προ­μή­θειες που αφο­ρού­σαν φορείς δια­χεί­ρι­σης εκτός Αττικής.

Ιδιαί­τερη σημασία έχει μια παρα­τή­ρηση του πορί­σμα­τος που πέρασε σχετικά απα­ρα­τή­ρητη. Τα μηχα­νή­ματα αφορούν υλικά συσκευα­σίας και, συνεπώς, η προ­μή­θειά τους θα έπρεπε να είχε γίνει με βάση την αρχή της ευθύνης του παρα­γω­γού και μέσω των συστη­μά­των που έχουν δημιουρ­γη­θεί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό. Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν περιο­ρί­ζε­ται στο ύψος του τιμή­μα­τος αλλά επε­κτεί­νε­ται στο κατά πόσο νομι­μο­ποιού­νταν εξαρχής η αγορά τους με δημόσιο χρήμα.

Οι επι­δό­σεις που δεν βελ­τιώ­θη­καν

Το επι­χεί­ρημα με το οποίο προ­ω­θή­θηκε συστη­μα­τικά το πρό­γραμμα από το 2019 και έπειτα ήταν η ενί­σχυση των επι­δό­σεων της χώρας στην ανα­κύ­κλωση. Τα τελευ­ταία στοι­χεία δεν επι­βε­βαιώ­νουν τον ισχυ­ρι­σμό. Παρά τις επεν­δύ­σεις, η χώρα παρα­μέ­νει πολύ μακριά από τον ευρω­παϊκό στόχο του 60% έως το 2030, συνε­χί­ζει να οδηγεί σε ταφή πάνω από το 80% των απορ­ριμ­μά­των και η ανα­κύ­κλωση παρα­μέ­νει καθη­λω­μένη στο 18,5%.

Η ρόδικη απόφαση που έμεινε στα χαρτιά

Στις 26 και 27 Ιουνίου 2025 το Δημο­τικό Συμ­βού­λιο Ρόδου ενέ­κρινε, με απόφαση που κατα­γρά­φηκε στο σχετικό από­σπα­σμα πρα­κτι­κού, τη σύναψη νέας συνερ­γα­σίας για την οργά­νωση ολο­κλη­ρω­μέ­νου συστή­μα­τος εναλ­λα­κτι­κής δια­χεί­ρι­σης συσκευα­σιών. Η έγκριση αφο­ρούσε στην εγκα­τά­σταση και λει­τουρ­γία κέντρων αντα­πο­δο­τι­κής ανα­κύ­κλω­σης εντός του νησιού άνευ ανταλ­λάγ­μα­τος για τον Δήμο, στη­ρι­ζό­μενη στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο και στην ανα­νε­ω­μένη έγκριση λει­τουρ­γίας του συστή­μα­τος από τον αρμόδιο οργα­νι­σμό, με υπεν­θύ­μιση ότι η συνερ­γα­σία των δύο πλευρών χρο­νο­λο­γεί­ται από το 2015.

Το τυπο­ποι­η­μένο υπό­δειγμα σύμ­βα­σης που συνό­δευε την απόφαση προ­έ­βλεπε ότι η εται­ρεία ανα­λαμ­βά­νει την τοπο­θέ­τηση και λει­τουρ­γία των κέντρων με δικά της μέσα ή μέσω εξου­σιο­δο­τη­μέ­νων συνερ­γα­τών, καθώς και το σύνολο των επι­χει­ρη­σια­κών εργα­σιών, δηλαδή την απο­κο­μιδή, τη μετα­φορά, τη συντή­ρηση του εξο­πλι­σμού και την επε­ξερ­γα­σία των υλικών για διάθεση στην αγορά. Τα έσοδα από την αξιο­ποί­ηση των ανα­κτη­μέ­νων υλικών θα ανήκαν στην εται­ρεία, όπως και το κόστος του αντα­πο­δο­τι­κού κινή­τρου προς τους πολίτες. Ο Δήμος δεν ανα­λάμ­βανε οικο­νο­μική υπο­χρέ­ωση, όφειλε ωστόσο να παρα­χω­ρή­σει χωρίς αντάλ­λαγμα τους απαι­τού­με­νους χώρους και να εξα­σφα­λί­σει την ανα­γκαία ηλε­κτρο­λο­γική παροχή, με την ακριβή χωρο­θέ­τηση να γίνεται σε συνερ­γα­σία με την αρμόδια δημο­τική διεύ­θυνση.

Η διάρ­κεια ορι­ζό­ταν σε έξι έτη με αυτο­δί­καιη παρά­ταση για δια­δο­χι­κές εξα­ε­τείς περιό­δους, ενώ προ­βλέ­πο­νταν ρήτρες καταγ­γε­λίας, δια­δι­κα­σίες θερα­πείας παρα­βά­σεων και ρήτρα μη απο­κλει­στι­κό­τη­τας που άφηνε ανοικτό το ενδε­χό­μενο παράλ­λη­λης συνερ­γα­σίας του Δήμου με άλλα συστή­ματα εναλ­λα­κτι­κής δια­χεί­ρι­σης. Με τη λήξη της σύμ­βα­σης η εται­ρεία θα δικαιού­ταν να απο­μα­κρύ­νει τον εξο­πλι­σμό της.

Γιατί δεν υπο­γρά­φηκε ποτέ

Η σύμβαση δεν υπο­γρά­φηκε. Η υλο­ποί­ηση εξαρ­τιό­ταν από τεχνι­κές και διοι­κη­τι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις που δεν πλη­ρώ­θη­καν, καθώς απαι­τού­νταν καθο­ρι­σμός θέσεων για τα μηχα­νή­ματα μέσα από συνερ­γα­σία με τις υπη­ρε­σίες σχε­δια­σμού, με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για τις πολε­ο­δο­μι­κές και κυκλο­φο­ρια­κές εγκρί­σεις, καθώς και εξα­σφά­λιση ηλε­κτρο­δό­τη­σης στα σημεία εγκα­τά­στα­σης. Η αλυσίδα των εγκρί­σεων δεν προ­χώ­ρησε και η απόφαση παρέ­μεινε ανε­νεργή.

Στη Ρόδο, εξάλλου, δύο μηχα­νή­ματα είχαν τοπο­θε­τη­θεί από παλαιό­τερη φάση συνερ­γα­σίας, σε αθλη­τικό κέντρο και σε κεντρική πλατεία, στο πλαίσιο ενός προ­γράμ­μα­τος που παρου­σια­ζό­ταν ως δείγμα προ­σα­να­το­λι­σμού προς την κυκλική οικο­νο­μία.