Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Καλύμνου αποκτά ξανά ζωή

Το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού προχωρά στη διάσωση και ανά­δειξη ενός, από τα σημα­ντι­κό­τερα νεότερα μνημεία της Καλύ­μνου, του Αρχο­ντι­κού Βουβάλη, με το έργο της απο­κα­τά­στα­σης και επα­νά­χρη­σής του.

Με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 1.350.000 ευρώ, εντά­χθηκε στο Περι­φε­ρειακό Πρό­γραμμα Ανά­πτυ­ξης Νοτίου Αιγαίου 2021-2025 και ανα­μέ­νε­ται να ολο­κλη­ρω­θεί έως το τέλος του 2026. Το μνημείο, με ιδιαί­τερη ιστο­ρική και αρχι­τε­κτο­νική αξία, μετά τη διάσωση και ανά­δειξή του, θα απο­δο­θεί για επα­νά­χρηση στην τοπική κοι­νω­νία και στους επι­σκέ­πτες του νησιού. Πρό­κει­ται για διώροφο κτίσμα, μ’ έναν επι­πλέον υπε­ρυ­ψω­μένο όροφο, στο κέντρο της κύριας όψης του. Πιστό αντί­γραφο του αρχικού κτηρίου απο­τε­λεί το παρα­κεί­μενο οίκημα, της ίδιας οικο­γέ­νειας, με σημε­ρινή χρήση βρε­φο­νη­πια­κού σταθμού.

Facebook Twitter Άποψη των εσω­τε­ρι­κών χώρων του Αρχο­ντι­κού / ΥΠΠΟ

Το οίκημα χτι­σμένο, λίγο μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, ήταν προικώο της Αικα­τε­ρί­νης Πελε­κά­νου, συζύγου του Νικό­λαου Βουβάλη, ο οποίος και το ανα­καί­νισε το 1894. Το κτίσμα παρου­σιά­ζει μονα­δικά μορ­φο­λο­γικά και δια­κο­σμη­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά, πρω­τό­γνωρα σε ιδιω­τικό κτίσμα του νησιού, με νεο­κλα­σικά στοι­χεία ανά­μι­κτα με λαϊκά, με ιδιαί­τε­ρους αντι­προ­σω­πευ­τι­κούς χώρους στο ισόγειο και αυξη­μέ­νους ιδιω­τι­κούς χώρους στον όροφο, υπο­δη­λώ­νο­ντας το κύρος και την εξέ­χουσα θέση του ιδιο­κτήτη στην κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μική δομή του νησιού.

Λίνα Μενδώνη για Αρχο­ντικό Βουβάλη: «Επεν­δύ­ουμε σε ένα έργο που προ­στα­τεύει τη νεώτερη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά της Καλύ­μνου»

Η υπουρ­γός Πολι­τι­σμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Στρα­τη­γική προ­τε­ραιό­τητα για το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού απο­τε­λεί η προ­στα­σία και η ανά­δειξη της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς των νησιών του Αιγαίου. Δια­χρο­νικά, η αιγαιακή πολυ­νη­σία έχει υπάρξει κοιτίδα και σταυ­ρο­δρόμι πολι­τι­σμών, δια­μορ­φώ­νο­ντας μια μονα­δική ταυ­τό­τητα, την οποία οφεί­λουμε να δια­φυ­λάτ­τουμε και να ανα­δει­κνύ­ουμε. Στην Κάλυμνο, τόπο με ιδιαί­τερο ιστο­ρικό και αρχι­τε­κτο­νικό απο­τύ­πωμα, η μνήμη, η παρά­δοση και η νεότερη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά συνυ­πάρ­χουν δημιουρ­γικά.

Το Αρχο­ντικό Βουβάλη, χαρα­κτη­ρι­σμένο από το 1972 ως έργο τέχνης, ενταγ­μένο στον κηρυγ­μένο αρχαιο­λο­γικό χώρο της Πόθιας, απο­τε­λεί χαρα­κτη­ρι­στικό δείγμα της νεο­κλα­σι­κής νησιώ­τι­κης αστικής αρχι­τε­κτο­νι­κής, που ήκμασε στην Κάλυμνο, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Το επι­βλη­τικό διώροφο κτήριο, συν­δυά­ζο­ντας νεο­κλα­σικά και άλλα ιδιαί­τερα μορ­φο­λο­γικά στοι­χεία, συν­δέ­ε­ται άρρηκτα με την οικο­νο­μική και κοι­νω­νική άνθηση της Καλύ­μνου τη συγκε­κρι­μένη περίοδο και με την ιστορία της οικο­γέ­νειας Βουβάλη, η οποία συνέ­βαλε καθο­ρι­στικά στην πρόοδο και την ανά­πτυξη του νησιού, μέσω του εμπο­ρίου σφουγ­γα­ριών. Με την ολο­κλή­ρωση του έργου της απο­κα­τά­στα­σης και της ανά­δει­ξης του Αρχο­ντι­κού, δια­σώ­ζουμε ένα εμβλη­μα­τικό μνημείο. Ταυ­τό­χρονα δημιουρ­γούμε τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την επα­νέκ­θεση της αυθε­ντι­κής οικο­σκευής, με κει­μή­λια που βρί­σκο­νται στο εσω­τε­ρικό του Αρχο­ντι­κού αντίκες, έπιπλα εποχής και στοι­χεία που αντα­να­κλούν την αστική ζωή της εποχής. Επεν­δύ­ουμε σε ένα έργο που προ­στα­τεύει τη νεώτερη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά της Καλύ­μνου, απο­δί­δο­ντας συγ­χρό­νως ένα ζωντανό μνημείο στους κατοί­κους και στους επι­σκέ­πτες της».

Αρχο­ντικό Βουβάλη: Οι τέσ­σε­ρις οικο­δο­μι­κές φάσεις

Το Αρχο­ντικό παρου­σιά­ζει τέσ­σε­ρις οικο­δο­μι­κές φάσεις. Η πρώτη χρο­νο­λο­γεί­ται στο δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα. Ήταν μικρό­τερο σε δια­στά­σεις, με σχεδόν τετρά­γωνη κάτοψη, ακο­λου­θώ­ντας την τυπο­λο­γία των διώ­ρο­φων διπλών σπιτιών του νησιού. Στο ισόγειο, δεξιά του δια­δρό­μου βρι­σκό­ταν το «καθη­με­ρινό», χώρος σε χρήση όλη την ημέρα, και στο βάθος υπήρχε ο «κρέβ­βα­τος» που χρη­σί­μευε για τον ύπνο. Αρι­στερά του δια­δρό­μου βρί­σκο­νταν δύο δωμάτια, το σημε­ρινό «Γραφείο Βουβάλη» και η κουζίνα, που επι­κοι­νω­νούσε με το υπόγειο των απο­θη­κευ­τι­κών χώρων. Τα υπνο­δω­μά­τια και η επίσημη «σάλα» βρί­σκο­νταν στον όροφο με τον κεντρικό διά­δρομο να λει­τουρ­γεί ως στοι­χείο κατα­νο­μής τους. Η β’ οικο­δο­μική φάση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε το 1894, υπό την επί­βλεψη του Κερ­κυ­ραίου αρχι­τέ­κτονα Αλε­ξάν­δρου Ανδρέη. Τότε πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η σημα­ντι­κό­τερη μετα­τροπή του οική­μα­τος. Στην εκτε­τα­μένη ανα­καί­νιση δια­τη­ρή­θηκε η βασική λει­τουρ­γική οργά­νωση της κατοι­κίας, ενώ ανα­σχε­διά­στηκε ριζικά η αρχι­τε­κτο­νική της έκφραση, συν­δυά­ζο­ντας στοι­χεία κλα­σι­κι­σμού, ανα­γέν­νη­σης και νεο­μπα­ρόκ με τοπικά παρα­δο­σιακά χαρα­κτη­ρι­στικά. Η μνη­μειακή κύρια όψη, οι μαρ­μά­ρι­νοι εξώστες, τα χυτο­σι­δηρά κιγκλι­δώ­ματα, τα ξύλινα δια­κο­σμη­τικά στοι­χεία και η ιδιαί­τερη εσω­τε­ρική διαρ­ρύθ­μιση συν­θέ­τουν ένα αρχι­τε­κτο­νικό σύνολο υψηλής αισθη­τι­κής και ιστο­ρι­κής αξίας.

Πρό­κει­ται για τη φάση κατά την οποία το διώροφο «τρί­πτυχο σπίτι του Πελε­κά­νου» θα μετα­τρα­πεί στο «Αρχο­ντικό Βουβάλη». Δηλαδή, στο κτίσμα που βλέ­πουμε σήμερα με την εξω­τε­ρική μορφή και εσω­τε­ρική διάρ­θρωση και δια­κό­σμηση των χώρων του, προ­σαρ­μο­σμέ­νων στις απαι­τή­σεις που επέ­βαλ­λαν την αύξηση των ίδιων των χώρων, παράλ­ληλα με τη μεγα­λο­πρεπή εμφά­νισή τους, και την ανα­ζή­τηση ενός νέου ύφους στην αρχι­τε­κτο­νική μορφή του κτηρίου. Η ριζική επέ­κταση και ανα­καί­νιση του Αρχο­ντι­κού δεν υπα­γο­ρεύ­τηκε από λει­τουρ­γι­κές ανάγκες ή την επι­δί­ωξη κοι­νω­νι­κής προ­βο­λής του ιδιο­κτήτη της, αλλά συν­δέ­θηκε με ένα σημα­ντικό εθνικό γεγονός: Την επι­κεί­μενη επί­σκεψη και φιλο­ξε­νία του Ελευ­θε­ρίου Βενι­ζέ­λου στην οικία της οικο­γέ­νειας Βουβάλη, στην υπό οθω­μα­νική κυριαρ­χία, Κάλυμνο. Για τον λόγο αυτό πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν εκτε­τα­μέ­νες επεμ­βά­σεις, ώστε το αρχο­ντικό να αντα­πο­κρί­νε­ται στις απαι­τή­σεις της υπο­δο­χής και της αξιο­πρε­πούς φιλο­ξε­νίας του δια­κε­κρι­μέ­νου επι­σκέ­πτη.

Facebook Twitter Εκω­τε­ρική όψη του Αρχο­ντι­κού Βουβάλη στην Κάλυμνο / ΥΠΠΟ

Ακο­λού­θη­σαν δύο ακόμα οικο­δο­μι­κές φάσεις. Η τρίτη περιε­λάμ­βανε την προ­σθήκη υπνο­δω­μα­τίου στον δεύτερο όροφο, ενώ η τέταρτη, το 1938, αφο­ρούσε στην κατα­σκευή βοη­θη­τι­κών κτι­σμά­των με αποθήκη, κουζίνα, χώρους υγιει­νής και φωτο­γρα­φικό θάλαμο, ολο­κλη­ρώ­νο­ντας τη σημε­ρινή μορφή του συγκρο­τή­μα­τος.

Μετά τον θάνατό της Αικα­τε­ρί­νης Πελε­κά­νου, το 1956, το Αρχο­ντικό περι­ήλθε στη δικαιο­δο­σία του μονα­στη­ρια­κού «Ιδρύ­μα­τος Ελέους», το οποίο, στη συνέ­χεια, το δώρισε στην Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία, υπό τον όρο να λει­τουρ­γή­σει ως Μουσείο. Ακο­λού­θη­σαν εργα­σίες συντή­ρη­σης και επι­σκευής από την Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία. Το 1981 ολο­κλη­ρώ­θηκε η μετα­τροπή του Αρχο­ντι­κού σε Μουσείο, με όσα αντι­κεί­μενα της οικο­γε­νείας είχαν απο­μεί­νει. Το 2013 υπέστη σοβαρές ζημιές από κεραυνό και πλημ­μύρα, γεγονός που οδήγησε στη διακοπή της λει­τουρ­γίας του.

Σήμερα, το έργο της απο­κα­τά­στα­σης απο­σκο­πεί στη δομική θωρά­κιση του μνη­μείου, στη δια­τή­ρηση της αυθε­ντι­κό­τη­τας και την ανά­δειξη του, με γνώμονα τις αρχές του Χάρτη της Βενε­τίας και τον μελ­λο­ντικό του ρόλο ως τμήμα του μου­σεια­κού συνόλου της Καλύ­μνου. Οι προ­τει­νό­με­νες επεμ­βά­σεις περι­λαμ­βά­νουν την απο­κα­τά­σταση των λιθο­δο­μών, τη συντή­ρηση του ξύλινου και μεταλ­λι­κού φέρο­ντος οργα­νι­σμού, την αντι­με­τώ­πιση της υγρα­σίας και των φθορών, την προ­στα­σία και ανά­δειξη όλων των μορ­φο­λο­γι­κών και δια­κο­σμη­τι­κών στοι­χείων, καθώς και τον εκσυγ­χρο­νι­σμό των ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κών εγκα­τα­στά­σεων και συστη­μά­των πυρο­προ­στα­σίας. Παράλ­ληλα, η λει­τουρ­γική ανα­διορ­γά­νωση του περι­βάλ­λο­ντος χώρου και η οργα­νική σύνδεση του αρχο­ντι­κού με το γει­το­νικό Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο δημιουρ­γούν τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την πλήρη επα­νά­χρηση του μνη­μείου, δια­σφα­λί­ζο­ντας τη μακρο­χρό­νια προ­στα­σία και τη δυνα­μική ένταξή του, στην πολι­τι­στική ζωή της Καλύ­μνου.

Παράλ­ληλα, απο­κα­θί­στα­νται και τα ιστο­ρικά, αρχι­τε­κτο­νικά και δια­κο­σμη­τικά στοι­χεία του Αρχο­ντι­κού Βουβάλη. Οι εργα­σίες περι­λαμ­βά­νουν τη συντή­ρηση των εξω­τε­ρι­κών και εσω­τε­ρι­κών επι­χρι­σμά­των, του ζωγρα­φι­κού δια­κό­σμου, των τοι­χο­γρα­φιών και των ιστο­ρι­κών χάρ­τι­νων ταπε­τσα­ριών, καθώς και των ξύλινων, μεταλ­λι­κών, λίθινων, κερα­μι­κών και τσι­με­ντέ­νιων στοι­χείων, των βικτω­ρια­νών τζακιών και του λοιπού κτη­ρια­κού δια­κό­σμου. Οι επεμ­βά­σεις περι­λαμ­βά­νουν καθα­ρι­σμούς, στε­ρε­ώ­σεις, απο­μά­κρυνση ασύμ­βα­των μετα­γε­νέ­στε­ρων προ­σθη­κών, συμπλη­ρώ­σεις με συμβατά υλικά, αισθη­τική απο­κα­τά­σταση και μέτρα προ­στα­σίας κατά τη διάρ­κεια των ανα­στη­λω­τι­κών εργα­σιών, δια­σφα­λί­ζο­ντας τη μέγιστη δυνατή δια­τή­ρηση του αυθε­ντι­κού υλικού και τη μακρο­χρό­νια προ­στα­σία του μνη­μείου.

Πηγή: lifo.gr