“Καμπανάκι” από τους επιστήμονες για τη λειψυδρία. Στο κόκκινο η Λέρος

Τον κώδωνα του κιν­δύ­νου κρούει η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα λόγω του συνα­γερ­μού για λει­ψυ­δρία που έχει σημάνει σε πολλές περιο­χές της χώρας. Συνο­λικά 14 δήμοι της χώρας έχουν κηρυ­χθεί από την Γενική Γραμ­μα­τεία Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης. Μεταξύ αυτών είναι πέντε δήμοι της Κρήτης, η Σέριφος, η Σίφνος, η Λέρος, ο Πόρος, οι Σπέτσες, ο δήμος Σάμης στην Κεφα­λο­νιά καθώς και περιο­χές στην Κόρινθο, την Αλε­ξαν­δρού­πολη και την Ξάνθη.

Την κατά­σταση δυσχε­ραί­νουν οι παρα­τε­τα­μέ­νες υψηλές θερ­μο­κρα­σίες σε συν­δυα­σμό με τις μειω­μέ­νες βρο­χο­πτώ­σεις σε αρκετές περιο­χές την ίδια ώρα που η θερινή του­ρι­στική περί­ο­δος οδεύει προς την κορύ­φωσή της.

«Πράγ­ματι, φέτος σε πολλές περιο­χές στα ανα­το­λικά της χώρας υπάρχει για το διά­στημα Οκτω­βρίου 2023 με Απρίλιο 2024 μια μείωση των βρο­χο­πτώ­σεων, σε σχέση με το μέσο όρο της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας, κατά 40-50%. Στην Αττική, για παρά­δειγμα, είχαμε μείωση 45% ενώ μείωση είχαμε και στην Κρήτη και ειδικά στην Ανα­το­λική Κρήτη και στον Άγιο Νικόλαο, ήταν της τάξεως του 60%», εξηγεί στο Αθη­ναϊκό – Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων η ομότιμη καθη­γή­τρια στη Σχολή Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών του ΕΜΠ, Μαρία Μιμίκου. Ωστόσο διευ­κρι­νί­ζει ότι λει­ψυ­δρία μπορεί να υπάρξει και χωρίς την ξηρασία.

«Η λει­ψυ­δρία στην Ελλάδα είναι ένα ενδη­μικό φαι­νό­μενο θα έλεγα, είναι το έλλειμμα μεταξύ προ­σφο­ράς και ζήτησης νερού, του δια­θέ­σι­μου νερού. Επο­μέ­νως, η λει­ψυ­δρία υπάρχει λόγω της ξηρα­σίας, αλλά υπάρχει περί­πτωση να έχουμε λει­ψυ­δρία χωρίς να έχουμε ξηρασία. Πολλές ανα­το­λι­κές χώρες έχουν έλλειμμα, απλά μας φαί­νε­ται πιο πολύ, όσο συνε­χί­ζο­νται τα ξηρά και άνομβρα χρόνια», σημειώ­νει η κ. Μιμίκου.

Όπως επι­ση­μαί­νει η κ. Μιμίκου οι ξηρές χρονιές αλλά και η ανοι­κο­νό­μητη κατα­νά­λωση νερού προ­κα­λούν λει­ψυ­δρία σε πολλές περιο­χές της Ελλάδας. Για το λόγο αυτό, είναι ανάγκη να υπάρ­ξουν περιο­ρι­σμοί και να ληφθούν απο­φά­σεις.

«Υπάρχει ένα έντονο καμπα­νάκι στην Ελλάδα. Πρέπει σε κάθε χρήση νερού είτε είναι υδρευ­τική είτε αρδευτική- κυρίως στην αρδευτική- να βελ­τιω­θούν οι μέθοδοι άντλη­σης να μεγα­λώ­σει ο λόγος παρα­γω­γι­κό­τη­τας του αγρο­τι­κού νερού», εξηγεί η κ. Μιμικού και προ­σθέ­τει ότι χρειά­ζε­ται να μπει σε σωστές βάσεις το θέμα της δια­χεί­ρι­σης των υδα­τι­κών πόρων.

«Θα πρέπει να υπάρχει ένας κεντρι­κός φορέας δια­χεί­ρι­σης υδα­τι­κών πόρων που θα λει­τουρ­γεί απο­κε­ντρω­μένα και κεντρικά κάτω από ένα εθνικό στρα­τη­γικό σχέδιο εκτί­μη­σης, αξιο­ποί­η­σης και δια­χεί­ρι­σης των υδα­τι­κών πόρων και από εκεί και πέρα θα πρέπει να ακο­λου­θή­σουν τα μοντέλα δια­κυ­βέρ­νη­σης όπως υπάρ­χουν», λέει η κ. Μιμίκου.

Μεγάλη πτώση της στάθμης του νερού στην τεχνητή Λίμνη Μόρνου και στο φράγμα Απο­σε­λέ­μης στην Κρήτη – Σε χαμηλά επίπεδα η στάθμη της τεχνη­τής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία

Μεγάλη πτώση της στάθμης του νερού σε σχέση με το 2022 δια­πι­στώ­νε­ται σε δύο σημα­ντι­κούς ταμιευ­τή­ρες νερού στη χώρα μας, σύμφωνα με δορυ­φο­ρική ανάλυση δεδο­μέ­νων από την Επι­χει­ρη­σιακή Μονάδα BEYOND του ΙΑΑΔΕΤ/ΕΑΑ. Συγκε­κρι­μένα, στην τεχνητή λίμνη Μόρνου, στη Στερεά Ελλάδα και στο φράγμα Απο­σε­λέ­μης, στην Κρήτη, έπειτα από ανάλυση που εφάρ­μοσε το Beyond EO Centre NOA με δορυ­φο­ρι­κές εικόνες Sentinel-2.

Όπως εξηγεί η Επι­χει­ρη­σιακή Μονάδα BEYOND του ΙΑΑΔΕΤ/ ΕΑΑ παρα­θέ­το­ντας σχε­τι­κούς χάρτες «είναι φανερό ότι και στις δύο περι­πτώ­σεις η στάθμη του νερού έχει μειωθεί και η διαφορά πτώσης μεταξύ του 2022 και του 2024 παρου­σιά­ζε­ται με δια­γράμ­μιση. Το εμβαδόν της επι­φά­νειας της δια­φο­ράς τους καλύ­πτει περίπου 4700 στρέμ­ματα και 600 στρέμ­ματα αντί­στοιχα στους 2 χάρτες».

Από την πλευρά της η σελίδα climatebook λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα δορυ­φο­ρικά δεδο­μένα που επε­ξερ­γά­στηκε από τον δορυ­φόρο Sentinel-2, στις 2 Ιουλίου 2023 δια­πι­στώ­νει ότι η συνο­λική έκταση της επι­φά­νειας της λίμνης ήταν ~16.5 km², ενώ στις 26 Ιουνίου 2024 υπο­λο­γί­στηκε ~12.8 km². Την συγκε­κρι­μένη χρονική περίοδο η έκταση της λίμνης είναι κατά 15-20% συρ­ρι­κνω­μένη σε σχέση με την μέση τιμή από το 2010.

«Η έκταση της τεχνη­τής Λίμνης του Μόρνου για την συγκε­κρι­μένη χρονική περίοδο υπο­λο­γί­ζε­ται ως η μικρό­τερη από το 2010 που υπάρ­χουν δορυ­φο­ρι­κές παρα­τη­ρή­σεις πολύ υψηλής ανά­λυ­σης. Σημειώ­νε­ται ότι η τεχνητή Λίμνη του Μόρνου απο­τε­λεί τον κύριο ταμιευ­τήρα ύδρευ­σης της Αθήνας», επι­ση­μαί­νει το climatebook.

«Ο Μόρνος έχει φτάσει στο όριο των 700 εκα­τομ­μυ­ρίων κυβικών, που σημαί­νει ότι τα καμπα­νά­κια έχουν βαρέσει. Αν συνε­χι­στεί η ίδια κατά­σταση, θα μπορεί να αντέξει με την ίδια κατα­νά­λωση και χωρίς μέτρα άλλα 2 χρόνια δεν ξέρω. Είναι ήδη οριακά. Δεν υπάρχει περί­πτωση να ζήσουμε άλλο ένα τέτοιο έτος χωρίς να σκε­φτούμε μέτρα εξοι­κο­νό­μη­σης νερού, και κυρίως για το αγρο­τικό νερό, καθώς το 80% δια­τί­θε­ται για αγρο­τική παρα­γωγή», σημειώ­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Μιμίκου.

Την ίδια ώρα, σημα­ντική μείωση παρα­τη­ρεί­ται το τελευ­ταίο διά­στημα και στην έκταση της τεχνη­τής λίμνης του Πηνειού στην Ηλεία λόγω της απου­σίας βροχών, των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών αλλά και ως απο­τέ­λε­σμα του πολύ ήπιου χειμώνα με τις περιο­ρι­σμέ­νες χιο­νο­πτώ­σεις.

Πιο συγκε­κρι­μένα, σύμφωνα με το climatebook και λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τα δορυ­φο­ρικά δεδο­μένα που επε­ξερ­γά­στηκε η σελίδα από τον δορυ­φόρο Sentinel-2, στις 22 Ιουλίου 2023 (ένα χρόνο πριν) η συνο­λική έκταση της επι­φά­νειας της λίμνης ήταν ~16.6 km², ενώ στις 21 Ιουλίου 2024 υπο­λο­γί­στηκε ~9.8 km². Σε σύγκριση με την μέση τιμή από το 2010 η έκταση της λίμνης σήμερα είναι 35-40% μικρό­τερη.

Όπως εξηγεί ο φυσικός- μετε­ω­ρο­λό­γος και επι­στη­μο­νι­κός συνερ­γά­της του meteo.gr και του climatebook, Σταύρος Ντάφης, το 2008 που είχαν παρα­τη­ρη­θεί επίσης φαι­νό­μενα λει­ψυ­δρίας στο μεγα­λύ­τερο μέρος της χώρας, τα νούμερα όσον αφορά την έκταση και τον όγκο νερού που είχαν οι ταμιευ­τή­ρες ήταν ακόμη χει­ρό­τερα. «Φέτος, αν και δεν έχουμε πλη­σιά­σει ακόμα το 2008, μεσο­λα­βούν ακόμα δύο μήνες σχεδόν μέχρι να αρχί­σουν οι βροχές του φθι­νο­πώ­ρου, θα δούμε λίγο χει­ρό­τερα νούμερα τους επό­με­νους μήνες», σημειώ­νει.

Από τον Ιούλιο του 2023, σύμφωνα με τον κ. Ντάφη, οι βρο­χο­πτώ­σεις που έχουν σημειω­θεί σχεδόν κάθε μήνα, είναι κάτω από το μέσο όρο των τελευ­ταίων 30 ετών. «Αυτό συμ­βαί­νει κυρίως στην ανα­το­λική ηπει­ρω­τική Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου, Κρήτη και Δωδε­κά­νησα, και στην Πελο­πόν­νησο. Εξαι­ρεί­ται η Κυπα­ρισ­σία αλλά το μεγα­λύ­τερο μέρος της Πελο­πον­νή­σου βρί­σκε­ται κι αυτό σε πορ­το­καλί συνα­γερμό, στο θέμα έλλει­ψης βρο­χο­πτώ­σεων αλλά και ξηρα­σίας του εδάφους», τονίζει ο κ. Ντάφης και προ­σθέ­τει ότι οι δύο καύ­σω­νες του Ιουνίου και του Ιουλίου επι­δεί­νω­σαν αυτή την κατά­σταση της ξηρα­σίας. «Το έδαφος μέχρι τον Μάιο, μέχρι τον Απρίλιο δεν ήταν και τόσο ξηρό σε αυτές τις περιο­χές. Συνέβη όμως ξαφνική ξηρασία. Η ξαφνική ξηρασία ξεκι­νάει όταν έχουμε μία ξαφνική άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας φυσικά, ισχυ­ρό­τε­ρους από το κανο­νικό ανέμους και περισ­σό­τε­ρες ώρες από το κανο­νικό ηλιο­φά­νεια, που ενι­σχύ­ουν την εξά­τμιση. Έτσι κατα­πο­νού­νται και τα δέντρα μέσω της εξα­τμι­σο­δια­πνοής, αλλά και το έδαφος χάνει στα πρώτα του εκα­το­στά αρκετό νερό», υπο­γραμ­μί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ντάφης.

Πηγή:  protothema.gr