Στέρνες στα ελληνικά νησιά-Επανήλθαν σε Λειψούς, Λέρο, Πάτμο, Αστυπάλαια

Στα αιγαιο­πε­λα­γί­τικα νησιά, στη Μάνη, στους Παξούς και σε κάθε άνυδρη γωνιά της χώρας, οι στέρνες ήταν κομμάτι της οικια­κής οικο­νο­μίας. Υπό­γειες ή στην επι­φά­νεια, λιθό­κτι­στες ή πελε­κη­τές, θεω­ρού­νταν σημα­ντικό περιου­σιακό στοι­χείο, αφού εξα­σφά­λι­ζαν το πιο πολύ­τιμο αγαθό για το σπίτι ή το χωράφι. Η έλευση των δικτύων ύδρευ­σης και ακο­λού­θως του του­ρι­σμού τις «εξα­φά­νισε», χωρίς ωστόσο η ανάγκη για νερό να έχει καλυ­φθεί. Με πρω­το­βου­λία ιδιω­τι­κής εται­ρείας τα τελευ­ταία χρόνια γίνεται προ­σπά­θεια για την επα­νέ­νταξη των υδα­το­δε­ξα­με­νών για την κάλυψη αναγκών σε σχολεία και δημό­σιες υπο­δο­μές στα νησιά.

Οι στέρνες δεν είναι βέβαια ελλη­νική «εφεύ­ρεση», αφού απα­ντούν σε όλες τις μεσο­γεια­κές χώρες (και σε κάθε άνυδρη γωνιά του πλανήτη), ούτε εμφα­νί­στη­καν τον τελευ­ταίο αιώνα. «Οπως μας απο­κα­λύ­πτει η αρχαιο­λο­γική έρευνα, στέρνες υπήρχαν στην Ελλάδα ήδη από τη μινωική εποχή. Στην αρχαία Αθήνα ήταν πολύ δια­δε­δο­μέ­νες, παρότι υπήρχαν υδρα­γω­γεία. Μάλιστα, ο Αρι­στο­τέ­λης έγραψε ότι έπρεπε να υπάρ­χουν σε κάθε σπίτι, ώστε η πόλη να έχει επάρ­κεια νερού σε περί­πτωση πολέμου», εξηγεί στην «Κ» ο κ. Δημή­τρης Κου­τσο­γιάν­νης, καθη­γη­τής υδρο­λο­γίας και υδραυ­λι­κών έργων στο Τμήμα Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών του ΕΜΠ.

«Οπως ήταν επόμενο, η δημιουρ­γία μοντέρ­νων συστη­μά­των ύδρευ­σης εξα­φά­νισε στα­διακά τις στέρνες από τα αστικά κέντρα. Στα νησιά, όμως, εκεί όπου δεν φθάνει το δίκτυο ύδρευ­σης, παρα­μέ­νουν. Ακόμη κι εκεί που δεν το περι­μέ­νεις: για παρά­δειγμα στην Κεφα­λο­νιά δεν υπάρχει μεν έλλειψη νερού, αλλά το έδαφος είναι τέτοιο που δεν συγκρα­τεί το νερό και έτσι οι στέρνες χρη­σι­μο­ποιού­νται ακόμη για τις ανάγκες των σπιτιών».

Οι στέρνες έφυγαν από πολλές περιο­χές, αλλά όχι και το πρό­βλημα. «Στην Κύπρο, για παρά­δειγμα, τοπο­θε­τούν στις ταρά­τσες των σπιτιών δεξα­με­νές τις οποίες γεμί­ζουν όταν το δίκτυο έχει πίεση, για να εξυ­πη­ρε­τού­νται σε περί­πτωση δια­κο­πής», λέει ο κ. Κου­τσο­γιάν­νης. «Αυτό μας δείχνει ότι η στέρνα ή η δεξα­μενή παρα­μέ­νει μια αει­φο­ρική λύση για την αντι­με­τώ­πιση των αναγκών σε οικιακό επίπεδο».

Σε 28 νησιά

Από το 2008 μία ιδιω­τική εται­ρεία (Coca-Cola 3Ε) σε συνερ­γα­σία με τον διεθνή οργα­νι­σμό Global Water Partnership-Meditettanean (GWP-Med) ξεκί­νησε ένα πρό­γραμμα συλ­λο­γής ομβρίων στα νησιά. Στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος, που έχει φθάσει σε 28 νησιά των Κυκλά­δων και των Δωδε­κα­νή­σων έχουν εγκα­τα­στα­θεί ή επι­σκευα­στεί 50 συστή­ματα συλ­λο­γής ομβρίων υδάτων και 3 μονάδες παρα­γω­γής πόσιμου νερού, που επι­τυγ­χά­νουν ετήσια εξοι­κο­νό­μηση 62,4 εκατ. λίτρων νερού. Πέρυσι μέσω της πρω­το­βου­λίας εγκα­τα­στά­θη­καν δύο υπό­γειες δεξα­με­νές συλ­λο­γής ομβρίων υδάτων στο δημο­τικό σχολείο και το γυμνά­σιο των Λειψών, καθώς και στο δημο­τικό Αλίντων στη Λέρο, απο­κα­τα­στά­θηκε το σύστημα συλ­λο­γής ομβρίων υδάτων του δημο­τι­κού και νηπια­γω­γείου Πλάκας στην Πάτμο, ενώ εγκα­τα­στά­θηκε εφε­δρική δεξα­μενή στο ταχυ­δι­υ­λι­στή­ριο της λιμνο­δε­ξα­με­νής της Αστυ­πά­λαιας. Για την υλο­ποί­ηση των έργων υπε­γράφη σύμφωνο συνερ­γα­σίας ανάμεσα στους δύο εταί­ρους και στις τοπικές Αρχές των νησιών. Ενώ με την έγκριση του υπ. Παι­δείας η δημιουρ­γία των υδα­το­δε­ξα­με­νών αξιο­ποι­ή­θηκε από τους εκπαι­δευ­τι­κούς σε προ­γράμ­ματα περι­βαλ­λο­ντι­κής εκπαί­δευ­σης των μαθητών και προ­βλή­θηκε στις τοπικές κοι­νω­νίες. Στόχος της ενδια­φέ­ρου­σας πρω­το­βου­λίας, η προβολή βιώ­σι­μων μεθόδων για την ενί­σχυση της δια­θε­σι­μό­τη­τας του νερού σε τοπικό επίπεδο και η εκπαί­δευση των νέων για τη σωστή δια­χεί­ριση του νερού.

Πέρα όμως από τις μεμο­νω­μέ­νες ιδιω­τι­κές πρω­το­βου­λίες, μήπως θα έπρεπε οι στέρνες να επα­νε­ντα­χθούν στην αρχι­τε­κτο­νική των νησιών; «Πιστεύω ότι η δημιουρ­γία μιας μικρής στέρνας θα έπρεπε να επι­βάλ­λε­ται από ένα νομο­θε­τικό πλαίσιο σε όλες τις νέες οικο­δο­μές στις άνυδρες περιο­χές», λέει ο κ. Κου­τσο­γιάν­νης. «Σε πολλές πόλεις της Ευρώπης η κατα­σκευή τους είναι υπο­χρε­ω­τική, όχι για να αντι­με­τω­πι­στεί η λει­ψυ­δρία, αλλά για να συγκρα­τεί­ται το νερό σε μεγάλες βρο­χο­πτώ­σεις και να μην προ­κα­λού­νται πλημ­μύ­ρες. Το παρελ­θόν μας μπορεί να μας διδάξει πολλά».

Η φωτο­γρα­φία από την ατα­σκευή στέρνας στο Γυμνά­σιο Λειψών

Καθη­με­ρινή