Δύο Ελληνίδες ερευνήτριες σε αποστολή στον Ατλαντικό, για τον δορυφόρο EarthCARE

Επι­στή­μο­νες από όλο τον κόσμο επάν­δρω­σαν πο­λυά­ριθ­μες απο­στο­λές σε αε­ρο­πλά­να, πλοία και επί­γειους σταθ­μούς, έκα­ναν πτή­σεις και μέ­τρη­σαν χι­λιά­δες ώρες εν πλω στον Ατλα­ντι­κό ωκε­α­νό, συχνά κάτω από αντί­ξο­ες συν­θή­κες, με στόχο τη δια­κρί­βω­ση των πα­ρα­τη­ρή­σε­ων του δο­ρυ­φό­ρου EarthCARE. Στις απο­στο­λές αυτές συμ­με­τεί­χαν και δύο νε­α­ρές Ελ­λη­νί­δες ερευ­νή­τριες από το Εθνι­κό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθη­νών, η Πε­ρι­στέ­ρα Πά­σχου και η Δή­μη­τρα Κου­κλά­κη.

Ο δο­ρυ­φό­ρος EarthCARE, που απο­τε­λεί κοι­νο­πρα­ξία με­τα­ξύ του Ευ­ρω­παϊ­κού Ορ­γα­νι­σμού Δια­στή­μα­τος (ESA) και της Ια­πω­νι­κής Υπη­ρε­σί­ας Αε­ρο­δια­στη­μι­κής Εξε­ρεύ­νη­σης (JAXA), εκτο­ξεύ­θη­κε στις 29 Μαΐου 2024, με στόχο την κα­τα­νό­η­ση της αλ­λη­λε­πί­δρα­σης με­τα­ξύ των νεφών, των αε­ρο­λυ­μά­των και της ακτι­νο­βο­λί­ας στη γήινη ατμό­σφαι­ρα και τε­λι­κά, την κα­λύ­τε­ρη πρό­γνω­ση των και­ρι­κών και κλι­μα­τι­κών συν­θη­κών. Οι με­τρή­σεις γί­νο­νται με τη χρήση τεσ­σά­ρων επι­στη­μο­νι­κών ορ­γά­νων, ενός lidar υψη­λής φα­σμα­τι­κής ανά­λυ­σης, ενός ρα­ντάρ νεφών, μιας πο­λυ­φα­σμα­τι­κής συ­σκευ­ής απει­κό­νι­σης και ενός ευ­ρυ­ζω­νι­κού ρα­διό­με­τρου. Πόσο ακρι­βείς είναι όμως, οι με­τρή­σεις αυτές; Τη βαθ­μο­νό­μη­ση του δο­ρυ­φό­ρου και τον έλεγ­χο της ακρί­βειας των απο­τε­λε­σμά­των του, με πα­ράλ­λη­λες με­τρή­σεις πάνω στη Γη, έχουν ανα­λά­βει επι­στή­μο­νες από όλο τον κόσμο μέσα από μια σειρά απο­στο­λών. Στη δια­κρί­βω­ση αυτή συμ­με­τέ­χει και το Ιν­στι­τού­το Αστρο­νο­μί­ας, Αστρο­φυ­σι­κής, Δια­στη­μι­κών Εφαρ­μο­γών και Τη­λε­πι­σκό­πη­σης (ΙΑ­Α­ΔΕΤ) του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών.

Στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος “ORCESTRA”, που έχει ως κύριο στόχο τη δια­κρί­βω­ση των απο­τε­λε­σμά­των του EarthCARE, επι­στη­μο­νι­κές ομά­δες βρέ­θη­καν στο Πρά­σι­νο Ακρω­τή­ριο και τα νησιά Μπαρ­μπέι­ντος, στον Ατλα­ντι­κό Ωκε­α­νό, για να κά­νουν τις απα­ραί­τη­τες με­τρή­σεις που θα επι­βε­βαιώ­σουν τα δε­δο­μέ­να του δο­ρυ­φό­ρου και μά­λι­στα την ώρα που ο δο­ρυ­φό­ρος περ­νού­σε από πάνω τους.

Η δι­δα­κτο­ρι­κή φοι­τή­τρια και συ­νερ­γά­τι­δα του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών, Πε­ρι­στέ­ρα Πά­σχου, συμ­με­τεί­χε για έξι εβδο­μά­δες σε μια απο­στο­λή 28 επι­στη­μό­νων στο ερευ­νη­τι­κό σκά­φος “Meteor Research Vessel”, το οποίο ξε­κί­νη­σε από το Πρά­σι­νο Ακρω­τή­ρι και κα­τέ­λη­ξε στα Μπαρ­μπέι­ντος. Οι και­ρι­κές συν­θή­κες συχνά ήταν δύ­σκο­λες. Εξάλ­λου, το πλοίο βρι­σκό­ταν μέσα στην εν­δο­τρο­πι­κή ζώνη σύ­γκλι­σης, μια πε­ριο­χή χα­μη­λού βα­ρο­με­τρι­κού υπεύ­θυ­νη για έντο­νες κα­ται­γί­δες, ανέ­μους και τρο­πι­κούς κυ­κλώ­νες. “Όχι όμως κάτι πολύ δύ­σκο­λο ώστε να χρεια­στεί να τε­θού­με σε συ­να­γερ­μό ή να πρέ­πει να αλ­λά­ξου­με την κα­τεύ­θυν­σή μας για να απο­φύ­γου­με κά­ποιο τυ­φώ­να ή κυ­κλώ­να”, πε­ρι­γρά­φει η ίδια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Η κ. Πά­σχου είχε ως αρ­μο­διό­τη­τα να χει­ρι­στεί ένα όρ­γα­νο lidar για την πα­ρα­κο­λού­θη­ση από το πλοίο αε­ρο­λυ­μά­των, νεφών και ατμο­σφαι­ρι­κών πα­ρα­μέ­τρων, όπως η θερ­μο­κρα­σία και η σχε­τι­κή υγρα­σία. Οι με­τρή­σεις αυτές έχουν ως στόχο τη σύ­γκρι­ση και την επι­κύ­ρω­ση των απο­τε­λε­σμά­των του αντί­στοι­χου lidar που φέρει ο δο­ρυ­φό­ρος EarthCARE. Ωστό­σο, η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά της πε­ρι­λάμ­βα­νε και πολ­λές άλλες αρ­μο­διό­τη­τες, όπως τον κα­θη­με­ρι­νό έλεγ­χο της από­δο­σης του ορ­γά­νου και τη συ­ντή­ρη­σή του.

Το σύ­στη­μα lidar που εί­χα­με στο πλοίο, με­τα­φέρ­θη­κε από το Ιν­στι­τού­το Max Planck του Αμ­βούρ­γου στο Πρά­σι­νο Ακρω­τή­ρι μέσα σε κο­ντέι­νερ και πέ­ρα­σε πολλά για τη με­τα­φο­ρά του, οπότε έπρε­πε στην αρχή να εντο­πί­σου­με τι μπο­ρεί να έχει με­τα­βλη­θεί και να το βαθ­μο­νο­μή­σου­με, ώστε να επι­τύ­χου­με την ίδια ποιό­τη­τα με­τρή­σε­ων που έκανε πριν από τη με­τα­φο­ρά του. Πά­ντως, δεν υπήρ­ξαν μη επι­λύ­σι­μα προ­βλή­μα­τα, εμ­φα­νί­στη­καν τα ανα­με­νό­με­να προ­βλή­μα­τα όταν ένα σύ­στη­μα έχει κάνει τέ­τοιο τα­ξί­δι. Οι επό­με­νες εβδο­μά­δες κύ­λη­σαν πιο ομαλά, πάντα εί­χα­με τον κα­θη­με­ρι­νό έλεγ­χο του συ­στή­μα­τος για το αν με­τρά­ει σωστά και αν δου­λεύ­ουν όλα όπως πρέ­πει. Στη συ­νέ­χεια, κά­να­με ανά­λυ­ση με­τρή­σε­ων ελέγ­ξου­με την αξιο­πι­στία του ορ­γά­νου”, εξη­γεί η κ. Πά­σχου.

Κρί­σι­μη στιγ­μή της απο­στο­λής ήταν όταν ο δο­ρυ­φό­ρος περ­νού­σε κοντά από το ερευ­νη­τι­κό πλοίο, οπότε “έπρε­πε να σι­γου­ρευ­τού­με ότι το όρ­γα­νο θα συ­νε­χί­σει να με­τρά­ει και δεν θα υπάρ­ξει κά­ποια δια­κο­πή, προ­κει­μέ­νου να έχου­με ταυ­τό­χρο­νες με­τρή­σεις και με τον δο­ρυ­φό­ρο αλλά και με το ερευ­νη­τι­κό αε­ρο­σκά­φος”, όπως υπο­γραμ­μί­ζει η ίδια.

SpaceX: Εντυ­πω­σια­κή εκτό­ξευ­ση του γι­γα­ντιαί­ου πυ­ραύ­λου Starship στην πέμ­πτη δο­κι­μα­στι­κή πτήση του

Την ίδια ώρα, λοι­πόν, που το ερευ­νη­τι­κό πλοίο έπλεε στον ωκε­α­νό, μια άλλη επι­στη­μο­νι­κή ομάδα πε­τού­σε ακρι­βώς από πάνω του με το αε­ρο­σκά­φος του Γερ­μα­νι­κού Ορ­γα­νι­σμού Δια­στή­μα­τος “DLR HALO” κά­νο­ντας πα­ράλ­λη­λες με­τρή­σεις σχε­τι­κά με την ηλια­κή ακτι­νο­βο­λία, τα αε­ρο­λύ­μα­τα και τα νέφη. Στην ομάδα αυτή βρι­σκό­ταν η δι­δα­κτο­ρι­κή φοι­τή­τρια και συ­νερ­γά­τι­δα του Αστε­ρο­σκο­πεί­ου, Δή­μη­τρα Κου­κλά­κη.

Η συ­γκε­κρι­μέ­νη απο­στο­λή δι­ήρ­κε­σε δύο μήνες. Κατά τον πρώτο μήνα οι πτή­σεις είχαν ως αφε­τη­ρία και ση­μείο άφι­ξής τους το Πρά­σι­νο Ακρω­τή­ρι, ενώ κατά τον δεύ­τε­ρο επί­κε­ντρο ήταν τα Μπαρ­μπέι­ντος. Όπως το­νί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Κου­κλά­κη, η οποία συμ­με­τεί­χε στο δεύ­τε­ρο σκέ­λος της απο­στο­λής, “το πλάνο πτή­σης ήταν κάθε φορά δια­φο­ρε­τι­κό και κα­θο­ρι­ζό­ταν από τις ατμο­σφαι­ρι­κές συν­θή­κες, από τις με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές προ­γνώ­σεις, από την τρο­χιά του δο­ρυ­φό­ρου και από την το­πο­θε­σία του ερευ­νη­τι­κού πλοί­ου”.

Κατά τη δε­κα­ή­με­ρη συμ­με­το­χή της στην απο­στο­λή, η Δή­μη­τρα Κου­κλά­κη πήρε μέρος σε μια πτήση διάρ­κειας εννιά ωρών από τα Μπαρ­μπέι­ντος με κα­τεύ­θυν­ση νο­τιο­α­να­το­λι­κά, μαζί με άλ­λους έξι επι­στή­μο­νες, “προ­κει­μέ­νου με lidar, ρα­ντάρ, όρ­γα­να μέ­τρη­σης της ακτι­νο­βο­λί­ας και dropsondes να κα­τα­γρά­ψου­με τις συ­γκε­ντρώ­σεις των αε­ρο­λυ­μά­των στην ατμό­σφαι­ρα, την υγρα­σία, τη σύ­στα­ση των νεφών, την ακτι­νο­βο­λία, τη θερ­μο­κρα­σία και την πίεση, δη­λα­δή όλες τις ατμο­σφαι­ρι­κές πα­ρα­μέ­τρους που χρη­σι­μο­ποιού­με στα κλι­μα­τι­κά μο­ντέ­λα”

Το υπό­λοι­πο διά­στη­μα συμ­με­τεί­χε στην προ­ε­τοι­μα­σία των πτή­σε­ων και του εξο­πλι­σμού. “Η αλή­θεια είναι ότι για μένα που ήταν η πρώτη φορά που συμ­με­τεί­χα σε ένα τέ­τοιο πεί­ρα­μα σε αε­ρο­σκά­φος, ήταν πολύ ιδιαί­τε­ρη εμπει­ρία. Η πρό­κλη­ση ήταν το αν κάτι δεν πάει καλά, πώς θα μπο­ρέ­σου­με να δρά­σου­με γρή­γο­ρα, ψύ­χραι­μα και απο­τε­λε­σμα­τι­κά, ώστε να μην χά­σου­με χρόνο και πο­λύ­τι­μες με­τρή­σεις”, θυ­μά­ται διευ­κρι­νί­ζο­ντας ότι το διά­στη­μα εκεί­νο “οι και­ρι­κές συν­θή­κες ήταν ήπιες, δεν συ­να­ντή­σα­με κάτι ακραίο”.

Η κ. Κου­κλά­κη ξε­χω­ρί­ζει ιδιαί­τε­ρα τη στιγ­μή που το αε­ρο­σκά­φος πέ­ρα­σε πάνω από το πλοίο. “Είναι ση­μα­ντι­κό να γί­νε­ται ανά­λυ­ση των δε­δο­μέ­νων τη­λε­πι­σκό­πη­σης από δια­φο­ρε­τι­κές οπτι­κές γω­νί­ες. Επο­μέ­νως, το να έχου­με με­τρή­σεις από δια­φο­ρε­τι­κά ση­μεία μάς βοη­θά­ει να έχου­με κα­λύ­τε­ρη ανά­λυ­ση σε κά­ποια υψό­με­τρα και κα­λύ­τε­ρη ποιό­τη­τα δε­δο­μέ­νων”.

Αυτή η ταυ­τό­χρο­νη δου­λειά τόσων επι­στη­μο­νι­κών ομά­δων με αε­ρο­σκά­φη και πλοία και με τη χρήση εξε­λιγ­μέ­νων ορ­γά­νων που με­τρού­σαν την ίδια ώρα από δια­φο­ρε­τι­κά υψό­με­τρα και ση­μεία είναι για την κ. Κου­κλά­κη η με­γά­λη αξία της συ­γκε­κρι­μέ­νης απο­στο­λής. “Έχεις μια χρο­νο­σει­ρά δε­δο­μέ­νων με πολλή πλη­ρο­φο­ρία για την εκτί­μη­ση της ακτι­νο­βο­λί­ας που έχει πολύ ση­μα­ντι­κές επι­δρά­σεις για τη με­τα­βο­λή του κλί­μα­τος. Επί­σης, υπάρ­χει ανταλ­λα­γή τε­χνο­γνω­σί­ας και γνώ­σης από τις επι­στη­μο­νι­κές ομά­δες και όλα αυτά θα ενω­θούν για να γί­νουν ένα προς όφε­λος όλων μας. Κά­ποιες από αυτές τις διερ­γα­σί­ες και φαι­νό­με­να δεν αφο­ρούν μόνο τους τρο­πι­κούς, υπάρ­χουν κά­ποια φαι­νό­με­να όπως η αλ­λη­λε­πί­δρα­ση της σκό­νης με την ακτι­νο­βο­λία που έχουν πολύ με­γά­λη εφαρ­μο­γή και στην Ελ­λά­δα και τη Με­σό­γειο γε­νι­κό­τε­ρα, όπου έχου­με πολύ με­γά­λη με­τα­φο­ρά σκό­νης”, εξη­γεί.

Πηγή: thetoc.gr