Στη Ρόδο οι φωτογραφίες της Ελληνικής Στρατιάς της Μικράς Ασίας

Αυτές οι φω­το­γρα­φί­ες ελή­φθη­σαν από τους ει­κο­νο­λή­πτες της χαρ­το­γρα­φι­κής υπη­ρε­σί­ας της Ελ­λη­νι­κής Στρα­τιάς της Μι­κράς Ασίας και εκτέ­θη­καν για πρώτη φορά το 1922 στο Ζάπ­πειο. Ακο­λού­θως, την άνοι­ξη της ίδιας χρο­νιάς με­τα­φέρ­θη­καν στη Σμύρ­νη για μια έκ­θε­ση, που έμελ­λε να είναι η τε­λευ­ταία για την ιστο­ρι­κή πόλη. Λίγες εβδο­μά­δες αρ­γό­τε­ρα το ανα­το­λι­κό μέ­τω­πο κα­τέρ­ρεε και η Μι­κρα­σια­τι­κή κα­τα­στρο­φή βρι­σκό­ταν προ των πυλών.

Αντί­γρα­φα από το πο­λύ­τι­μο πρω­το­γε­νές υλικό του Εθνι­κού Ιστο­ρι­κού Μου­σεί­ου εκτί­θε­νται από προ­χθές, Τρίτη 25 Οκτω­βρί­ου 2022, στην Νέα Πτέ­ρυ­γα του Μου­σεί­ου Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης Ρόδου «Ιω­άν­νης & Πάολα Νε­στο­ρί­δη» σε μια έκ­θε­ση – υπεν­θύ­μι­ση της πο­λι­τι­κής ιστο­ρί­ας όπως αυτή κάνει κύ­κλους και κάθε φορά προ­κα­λεί πλη­γές στους λαούς.

«Θά­βου­με τους τι­μη­μέ­νους νε­κρούς μας. Σε λίγο κά­ποιοι πρό­χει­ροι Σταυ­ροί, γε­μί­ζουν τον χώρον αυτόν. Ευ­λα­βι­κά σκύβω στον κάθε σταυ­ρό και δια­βά­ζω τα πε­ρή­φα­να ονό­μα­τα των υπέρ πα­τρί­δος πε­σό­ντων. Με στα­μα­τά η επι­γρα­φή ενός σταυ­ρού: «ΑΓΝΩ­ΣΤΟΣ». Άγνω­στος! Η θυσία του μου φαί­νε­ται τώρα πιο με­γά­λη… Για τον άγνω­στον μου αυτόν εδώ, καμ­μιά πο­λυ­τέ­λεια μαρ­μά­ρου, φιλ­ντι­σιού και χρυ­σα­φιού. Μο­νά­χα λίγα αγριο­λού­λου­δα. Κι ένας στορ­γι­κός ου­ρα­νός από πάνω». Στε­νω­πό, Κα­ρα­κιοΐ, 16 Μαρ­τιου 1921, Κώ­στας Μι­σαη­λί­δης.

Η επι­με­λή­τρια (μία εκ των τριών) της έκ­θε­σης του φω­το­γρα­φι­κού αρ­χεί­ου του Εθνι­κού Ιστο­ρι­κού Μου­σεί­ου κα. Αν­δρο­νί­κη Μαρ­κα­σιώ­τη εξή­γη­σε ότι «οι ει­κο­νο­λή­πτες της Χαρ­το­γρα­φι­κής Υπη­ρε­σί­ας της Στρα­τιάς της Μι­κράς Ασίας κα­τέ­γρα­φαν την εκ­στρα­τεία προς τη Μικρά Ασία και απο­τύ­πω­ναν την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα των στρα­τιω­τών». Αν και το αρ­χι­κό σύ­νο­λο απο­τε­λού­σε πλού­σιο υλικό 7000 φω­το­γρα­φιών και επι­στο­λών, με­γά­λο μέρος αυτού κα­τα­στρά­φη­κε το ’22 στη Σμύρ­νη. Το τι ακρι­βώς διε­σώ­θη, το πώς διε­σώ­θη και το τι πε­ρι­λαμ­βά­νει, απο­τε­λούν από μόνα τους μια με­γά­λη ιστο­ρία, μέρος κι αυτή του με­γά­λου έργου που επι­τέ­λε­σε το Εθνι­κό Ιστο­ρι­κό Μου­σείο.

Το φω­το­γρα­φι­κό υλικό της έκ­θε­σης συ­νο­δεύ­ε­ται από κεί­με­να και προ­σω­πι­κές αφη­γή­σεις των ίδιων των πρω­τα­γω­νι­στών εκεί­νης της πε­ριό­δου, δί­νο­ντας έτσι στον επι­σκέ­πτη μια συ­νο­λι­κή ει­κό­να για τα όσα συ­νέ­βη­σαν στην τριε­τία 1919 – 1922.

«Συ­νο­δεύω τον φίλο μου αξιω­μα­τι­κό σ’ έναν αιφ­νη­δια­σμό του στα προ­χω­ρη­μέ­να φυ­λά­κια. Ακί­νη­τος ο σκο­πός, ακουμ­βώ­ντας στ’ όπλο του, βυ­θί­ζει τα μάτια του στο σκο­τά­δι, πέρα προς τ’ αντι­κρυ­νά υψώ­μα­τα. Στέ­κο­μαι και τον κα­μα­ρώ­νω. Στα μάτια του νοιώ­θω το ακοί­μη­το φως της Φυλής που ξα­νοί­γει τον ολό­φω­το δρόμο της ως τα πιο βα­θειά τα πιο ωραία, πέρα κι’ ακόμα πέρα, πάνω στα φτερά των άσβυ­στων πόθων, των εσώ­τα­των ελ­πί­δων. Ένα Σύμ­βο­λον ο Σκο­πός αυτός στην ψυχή μου, στα μάτια μου. Πα­ρα­στά­ται κοντά του και πίσω του όλοι, πι­στοί ή άπι­στοι, τα­πει­νοί ή με­γά­λοι, φτε­ρω­μέ­νοι ή μι­κρό­ψυ­χοι. Κι’ όλοι γί­νο­νται με­γά­λοι στα χάδια της μιας ιδε­ο­λο­γί­ας». Πο­λε­μι­κά Φύλλα από τη Μι­κρα­σια­τι­κή Εκ­στρα­τεία, Κώ­στας Μι­σαη­λί­δης.

Η σπου­δαία αυτή έκ­θε­ση εγκαι­νιά­σθη­κε το βράδυ της πε­ρα­σμέ­νης Τρί­της, στο πλαί­σιο των «Νε­στο­ρί­δειων 2022», με αφορ­μή την επε­τεια­κή εκ­δή­λω­ση – τιμή στη μνήμη της δω­ρή­τριας Πά­ο­λας Νε­στο­ρί­δου. Η ορ­γά­νω­σή της έγινε από το Νε­στο­ρί­δειο Ίδρυ­μα, τις Λέ­σχες Lions Ρόδου και Κω, το Εθνι­κό Ιστο­ρι­κό Μου­σείο, την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου και τη διοί­κη­ση του Μου­σεί­ου Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης Ρόδου.

Πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι η συ­γκε­κρι­μέ­νη έκ­θε­ση, είχε αρ­χι­κά σχε­δια­στεί και υλο­ποι­η­θεί στην Κω, από τη Λέσχη Lions «Ιπ­πο­κρά­της», με τη συ­νερ­γα­σία του Δήμου Κω, της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, της γε­νι­κής γραμ­μα­τεί­ας Από­δη­μου Ελ­λη­νι­σμού και του Εθνι­κού Ιστο­ρι­κού Μου­σεί­ου.

Ακο­λού­θως, με πρω­το­βου­λία της Λέ­σχης Lions της Ρόδου και με αφορ­μή τα «Νε­στο­ρί­δεια 2022» έγινε η με­τα­φο­ρά της στη Νέα Πτέ­ρυ­γα του Μου­σεί­ου Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης Ρόδου, όπου θα πα­ρα­μεί­νει για πε­ρί­που 20 ημέ­ρες, ώστε να την επι­σκε­φθούν όσο το δυ­να­τόν πε­ρισ­σό­τε­ροι μα­θη­τές και μα­θή­τριες των σχο­λεί­ων του νη­σιού.

Τα δι­δάγ­μα­τα της ιστο­ρί­ας

Κε­ντρι­κός προ­σκε­κλη­μέ­νος ομι­λη­τής της εκ­δή­λω­σης, ήταν κ. Σω­τή­ρης Ντά­λης, ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής και επι­κε­φα­λής του τμή­μα­τος Με­σο­γεια­κών Σπου­δών του πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου. Στην ομι­λία του ανέ­λυ­σε τα νο­ή­μα­τα της εκα­το­ντα­ε­τούς ιστο­ρί­ας από το 1922 στο 2022 και στά­θη­κε ιδιαί­τε­ρα στα δι­δάγ­μα­τα, όπως αυτά αβί­α­στα προ­κύ­πτουν:

«Τα όσα με­σο­λά­βη­σαν στα μόλις τρία χρό­νια με­τα­ξύ της συν­θή­κης των Σε­βρών και της συν­θή­κης της Λω­ζά­νης μας δι­δά­σκουν ότι οι σχέ­σεις με­τα­ξύ των κρα­τών μπο­ρεί να αλ­λά­ζουν γρή­γο­ρα και ρι­ζι­κά. […] Οι δύο εθνι­κοί ακρω­τη­ρια­σμοί: της Σμύρ­νης και της Κύ­πρου συ­νέ­βη­σαν κάθε φορά που η Ελ­λά­δα ήταν απο­μο­νω­μέ­νη από τους συμ­μά­χους της» τό­νι­σε, ενι­σχύ­ο­ντας με τον τρόπο αυτό τη θέση του περί της σπου­δαιό­τη­τας της από­φα­σης του Κων­στα­ντί­νου Κα­ρα­μαν­λή για έντα­ξη της Ελ­λά­δας στην ΕΟΚ (και εν συ­νε­χεία στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση). Ο κ. Ντά­λης έκανε εκτε­νή ανα­φο­ρά στις σχέ­σεις Ελ­λά­δας – Τουρ­κί­ας, στο ρόλο που κα­λεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει η Ε.Ε. λει­τουρ­γώ­ντας ως πα­ρά­γο­ντας δια­σφά­λι­σης της στα­θε­ρό­τη­τας μετά την ει­σβο­λή της Ρω­σί­ας στην Ου­κρα­νία και στις «τραυ­μα­τι­σμέ­νες σχέ­σεις» (όπως ο ίδιος τις χα­ρα­κτή­ρι­σε) Ελ­λά­δας – Ρω­σί­ας.

Η εκτε­νής ομι­λία του κα­θη­γη­τή Σω­τή­ρη Ντάλη θα πα­ρου­σια­στεί αυ­το­τε­λής σε επό­με­νο φύλλο της «δη­μο­κρα­τι­κής».

Όλα έτοι­μα για το «Γη­ρο­κο­μείο Από­ρων», Πά­ο­λας Νε­στο­ρί­δου

Απο­τέ­λε­σε την τε­λευ­ταία επι­θυ­μία της με­γά­λης δω­ρή­τριας Πά­ο­λας Νε­στο­ρί­δου, από την πε­ριου­σία της να δη­μιουρ­γη­θεί ένα κέ­ντρο φρο­ντί­δας από­ρων ηλι­κιω­μέ­νων και οι κ.κ. Ευα­γό­ρας Νι­κο­λά­ου και Νίκος Φρό­νας, πρό­ε­δρος και αντι­πρό­ε­δρος του Ιδρύ­μα­τος Νε­στο­ρί­δου, στην εκ­δή­λω­ση της πε­ρα­σμέ­νης Τρί­της, έδω­σαν την ευ­χά­ρι­στη εί­δη­ση:

«Η γρα­φειο­κρα­τία ήταν τέ­τοια ώστε απαί­τη­σε από το δ.σ. του Ιδρύ­μα­τος ατε­λεί­ω­τη επι­μο­νή και υπο­μο­νή. Ευ­τυ­χώς, μετά από όλα αυτά τα χρό­νια των προ­σπα­θειών, τα κα­τα­φέ­ρα­με. Ολο­κλη­ρώ­σα­με το σύ­νο­λο των απαι­του­μέ­νων εγ­γρά­φων, λά­βα­με όλες τις απα­ραί­τη­τες αδειο­δο­τή­σεις, υπο­γρά­ψα­με προ­γραμ­μα­τι­κή σύμ­βα­ση με την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου ώστε να δια­σφα­λι­στεί η δια­φά­νεια στην ολο­κλή­ρω­ση του έργου και πλέον απο­μέ­νει στον επί­τρο­πο να εγκρί­νει την δια­δι­κα­σία. Εντός του προ­σε­χούς Νο­εμ­βρί­ου, θα γίνει η προ­κή­ρυ­ξη του έργου δη­μιουρ­γί­ας μο­νά­δος φρο­ντί­δας από­ρων ηλι­κιω­μέ­νων, με χρη­μα­το­δό­τη­ση από τη δια­θή­κη της με­γά­λης δω­ρή­τριας Πά­ο­λας Νε­στο­ρί­δου».

Η μο­νά­δα θα λει­τουρ­γή­σει στα Κο­λύ­μπια, με δυ­να­μι­κό­τη­τα 15 κλί­νες και μία ακόμα, εντός του Χα­ρα­λά­μπειου γη­ρο­κο­μεί­ου με δυ­να­μι­κό­τη­τα 7 κλι­νών.