Η Ελλάδα καταδικάζεται για επαναπροωθήσεις στην Τουρκία

Το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των (ΕΔΔΑ) εξέδωσε κατα­δι­κα­στική απόφαση εις βάρος της Ελλάδας (υπόθεση A.R.E. κατά Ελλάδας, προ­σφυγή αριθ. 15783/21), δια­πι­στώ­νο­ντας παρα­βί­αση των άρθρων 3, 5 §§1, 2 και 4 και 13 της Ευρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που, λόγω της άτυπης κρά­τη­σης και επα­να­προ­ώ­θη­σης Τουρ­κά­λας υπηκόου χωρίς να εξε­τα­στεί το αίτημά της για άσυλο.

Το Δικα­στή­ριο δια­πί­στωσε ότι η προ­σφεύ­γουσα, αφότου πέρασε τον ποταμό Έβρο τον Μάιο του 2019 για να ζητήσει διεθνή προ­στα­σία, συνε­λή­φθη από τις ελλη­νι­κές αρχές, κρα­τή­θηκε άτυπα και χωρίς καμία νομική δια­δι­κα­σία και τελικά επα­να­προ­ω­θή­θηκε στην Τουρκία. Εκεί συνε­λή­φθη εκ νέου και φυλα­κί­στηκε.

Η Ελλάδα κατα­δι­κά­στηκε για παρα­βί­αση της απα­γό­ρευ­σης απάν­θρω­πης και εξευ­τε­λι­στι­κής μετα­χεί­ρι­σης, για παρα­βί­αση του δικαιώ­μα­τος στην ελευ­θε­ρία και ασφά­λεια, καθώς και για απουσία απο­τε­λε­σμα­τι­κού ενδίκου μέσου.

Η υπόθεση  και τα στοι­χεία

Η A.R.E. κατέ­θεσε μέσω συνη­γό­ρων και διεθνών οργα­νι­σμών πλήθος απο­δει­κτι­κών στοι­χείων: φωτο­γρα­φίες, μηνύ­ματα, βίντεο και συντε­ταγ­μέ­νες τοπο­θε­σίας που απο­δεί­κνυαν την παρου­σία της στο ελλη­νικό έδαφος. Παράλ­ληλα, υπήρξαν επώ­νυ­μες μαρ­τυ­ρίες δικη­γό­ρων και δημο­σιο­γρά­φων που πιστο­ποιού­σαν την άτυπη κράτησή της από τις ελλη­νι­κές αρχές και την επα­να­προ­ώ­θησή της στην Τουρκία.

Η ελλη­νική κυβέρ­νηση αρνή­θηκε κατη­γο­ρη­μα­τικά όλες τις κατη­γο­ρίες, κάνο­ντας λόγο για ανα­ξιό­πι­στα στοι­χεία και «κατα­σκευα­σμέ­νες αφη­γή­σεις». Παρά τις αντιρ­ρή­σεις αυτές, το Δικα­στή­ριο έκρινε ότι υπήρχαν επαρ­κείς απο­δεί­ξεις για να στοι­χειο­θε­τη­θούν σοβαρές παρα­βιά­σεις της Σύμ­βα­σης.

Η απόφαση  του Δικα­στη­ρίου

Το ΕΔΔΑ στάθηκε ιδιαί­τερα στο γεγονός ότι:

• Δεν υπήρχε καμία νόμιμη βάση για την κράτηση της A.R.E.

• Δεν της δόθηκε καμία δυνα­τό­τητα να προ­σφύ­γει κατά της κρά­τη­σης ή της μετα­φο­ράς της.

• Οι ελλη­νι­κές αρχές αγνό­η­σαν συνει­δητά τις αιτή­σεις της για διεθνή προ­στα­σία.

• Υπήρχαν ισχυρές ενδεί­ξεις για γενι­κευ­μένη πρα­κτική επα­να­προ­ω­θή­σεων.

Με βάση τα παρα­πάνω, το Δικα­στή­ριο υπο­χρέ­ωσε την Ελλάδα να κατα­βά­λει απο­ζη­μί­ωση 20.000 ευρώ στην προ­σφεύ­γουσα για ηθική βλάβη. Η απόφαση κατα­γρά­φηκε με ψήφους 6 προς 1 υπέρ της κατα­δί­κης της Ελλάδας, ενώ μόνο σε σχέση με τον κίνδυνο απώ­λειας ζωής κατά την επα­να­προ­ώ­θηση (άρθρα 2 και 3 της Σύμ­βα­σης) δεν δια­πι­στώ­θηκε παρα­βί­αση.

Το ζήτημα  των εσω­τε­ρι­κών ένδικων βοη­θη­μά­των: η θέση  της κυβέρ­νη­σης και η νομο­λο­γία της Ρόδου

Ιδιαί­τερη σημασία στην απόφαση του ΕΔΔΑ δόθηκε στην επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης ανα­φο­ρικά με το κατά πόσο υπήρχαν δια­θέ­σιμα και απο­τε­λε­σμα­τικά ένδικα βοη­θή­ματα στο εσω­τε­ρικό δίκαιο. Η Κυβέρ­νηση επι­κα­λέ­στηκε συγκε­κρι­μένα τη δυνα­τό­τητα αγωγής απο­ζη­μί­ω­σης βάσει του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ ενώπιον των διοι­κη­τι­κών δικα­στη­ρίων.

Στο πλαίσιο αυτό προ­σκο­μί­στη­καν συγκε­κρι­μέ­νες απο­φά­σεις των ελλη­νι­κών δικα­στη­ρίων, και κυρίως του Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κείου Ρόδου, που εξε­τά­ζουν παρό­μοιες υπο­θέ­σεις:

1. Υπόθεση Alkhatib και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. 3566/16): Οι αγωγές που ασκή­θη­καν απορ­ρί­φθη­καν από το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου με τις απο­φά­σεις υπ’ αριθμ. 464/2023 και 75/2023. Η πρώτη απορ­ρί­φθηκε ως αβάσιμη, ενώ κατά της δεύ­τε­ρης εκκρε­μεί έφεση στο Διοι­κη­τικό Εφετείο Πειραιά.

2. Υπόθεση Safi και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. 5418/15): Αγωγή που κατα­τέ­θηκε το 2019 κρίθηκε με την απόφαση Α128/2024 του Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κείου Ρόδου. Το δικα­στή­ριο ανα­γνώ­ρισε το δεδι­κα­σμένο της από­φα­σης του ΕΔΔΑ του 2022 και επι­δί­κασε απο­ζη­μιώ­σεις λόγω ηθικής βλάβης στους ενά­γο­ντες, με την επι­σή­μανση ότι το ποσό από το ΕΔΔΑ δεν κάλυπτε πλήρως τη ζημία κατά το εσω­τε­ρικό δίκαιο.

3. Υπόθεση F.M. και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. 17622/21): Εκκρε­μεί και αγωγή απο­ζη­μί­ω­σης που κατα­τέ­θηκε στις 29 Δεκεμ­βρίου 2023 στο Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Πειραιά.

Η Κυβέρ­νηση υπο­στή­ριξε ότι οι απο­φά­σεις αυτές απο­δει­κνύ­ουν πως τα ελλη­νικά διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια εξε­τά­ζουν επί της ουσίας τέτοιες υπο­θέ­σεις, εφαρ­μό­ζουν τις αρχές του ΕΔΔΑ, και δεν δεσμεύ­ο­νται από τυχόν αρχειο­θέ­τηση ποι­νι­κών υπο­θέ­σεων.

Επι­κα­λέ­στηκε επι­πλέον τις απο­φά­σεις 842/2023 και 998/2023 του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Αθηνών, όπου επι­δι­κά­στηκε απο­ζη­μί­ωση σε συγ­γε­νείς αιτού­ντων άσυλο που πέθαναν σε κέντρα υπο­δο­χής.

Το ΕΔΔΑ, ωστόσο, επε­σή­μανε ότι τα διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια σπάνια προ­βαί­νουν σε ουσια­στική επα­νε­ξέ­ταση των πραγ­μα­τι­κών περι­στα­τι­κών όταν η υπόθεση έχει ήδη αρχειο­θε­τη­θεί ποινικά. Ειδικά για τις επα­να­προ­ω­θή­σεις, έκρινε ότι υπάρχει πρα­κτική αδυ­να­μία προ­σκό­μι­σης επαρκών απο­δεί­ξεων από τα θύματα, γεγονός που καθιστά το ένδικο βοήθημα ανε­παρ­κές στην πράξη. Το Δικα­στή­ριο ανέφερε ότι ακόμη και η απόφαση Α128/2024 στη­ρί­χθηκε σε προη­γού­μενη κατα­δίκη της Ελλάδας από το ίδιο το ΕΔΔΑ και όχι σε ανε­ξάρ­τητη δια­κρί­βωση των περι­στα­τι­κών.

Κατά συνέ­πεια, έκρινε ότι η αγωγή απο­ζη­μί­ω­σης του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, υπό τις περι­στά­σεις της παρού­σας υπό­θε­σης, δεν απο­τε­λούσε επαρκές και απο­τε­λε­σμα­τικό ένδικο βοήθημα.