Η Ελλάδα καταδικάζεται για επαναπροωθήσεις στην Τουρκία

Το Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Αν­θρω­πί­νων Δι­καιω­μά­των (ΕΔΔΑ) εξέ­δω­σε κα­τα­δι­κα­στι­κή από­φα­ση εις βάρος της Ελ­λά­δας (υπό­θε­ση A.R.E. κατά Ελ­λά­δας, προ­σφυ­γή αριθ. 15783/21), δια­πι­στώ­νο­ντας πα­ρα­βί­α­ση των άρ­θρων 3, 5 §§1, 2 και 4 και 13 της Ευ­ρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που, λόγω της άτυ­πης κρά­τη­σης και επα­να­προ­ώ­θη­σης Τουρ­κά­λας υπη­κό­ου χωρίς να εξε­τα­στεί το αί­τη­μά της για άσυλο.

Το Δι­κα­στή­ριο δια­πί­στω­σε ότι η προ­σφεύ­γου­σα, αφό­του πέ­ρα­σε τον πο­τα­μό Έβρο τον Μάιο του 2019 για να ζη­τή­σει διε­θνή προ­στα­σία, συ­νε­λή­φθη από τις ελ­λη­νι­κές αρχές, κρα­τή­θη­κε άτυπα και χωρίς καμία νο­μι­κή δια­δι­κα­σία και τε­λι­κά επα­να­προ­ω­θή­θη­κε στην Τουρ­κία. Εκεί συ­νε­λή­φθη εκ νέου και φυ­λα­κί­στη­κε.

Η Ελ­λά­δα κα­τα­δι­κά­στη­κε για πα­ρα­βί­α­ση της απα­γό­ρευ­σης απάν­θρω­πης και εξευ­τε­λι­στι­κής με­τα­χεί­ρι­σης, για πα­ρα­βί­α­ση του δι­καιώ­μα­τος στην ελευ­θε­ρία και ασφά­λεια, καθώς και για απου­σία απο­τε­λε­σμα­τι­κού εν­δί­κου μέσου.

Η υπό­θε­ση  και τα στοι­χεία

Η A.R.E. κα­τέ­θε­σε μέσω συ­νη­γό­ρων και διε­θνών ορ­γα­νι­σμών πλή­θος απο­δει­κτι­κών στοι­χεί­ων: φω­το­γρα­φί­ες, μη­νύ­μα­τα, βί­ντεο και συ­ντε­ταγ­μέ­νες το­πο­θε­σί­ας που απο­δεί­κνυαν την πα­ρου­σία της στο ελ­λη­νι­κό έδα­φος. Πα­ράλ­λη­λα, υπήρ­ξαν επώ­νυ­μες μαρ­τυ­ρί­ες δι­κη­γό­ρων και δη­μο­σιο­γρά­φων που πι­στο­ποιού­σαν την άτυπη κρά­τη­σή της από τις ελ­λη­νι­κές αρχές και την επα­να­προ­ώ­θη­σή της στην Τουρ­κία.

Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση αρ­νή­θη­κε κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κά όλες τις κα­τη­γο­ρί­ες, κά­νο­ντας λόγο για ανα­ξιό­πι­στα στοι­χεία και «κα­τα­σκευα­σμέ­νες αφη­γή­σεις». Παρά τις αντιρ­ρή­σεις αυτές, το Δι­κα­στή­ριο έκρι­νε ότι υπήρ­χαν επαρ­κείς απο­δεί­ξεις για να στοι­χειο­θε­τη­θούν σο­βα­ρές πα­ρα­βιά­σεις της Σύμ­βα­σης.

Η από­φα­ση  του Δι­κα­στη­ρί­ου

Το ΕΔΔΑ στά­θη­κε ιδιαί­τε­ρα στο γε­γο­νός ότι:

• Δεν υπήρ­χε καμία νό­μι­μη βάση για την κρά­τη­ση της A.R.E.

• Δεν της δό­θη­κε καμία δυ­να­τό­τη­τα να προ­σφύ­γει κατά της κρά­τη­σης ή της με­τα­φο­ράς της.

• Οι ελ­λη­νι­κές αρχές αγνό­η­σαν συ­νει­δη­τά τις αι­τή­σεις της για διε­θνή προ­στα­σία.

• Υπήρ­χαν ισχυ­ρές εν­δεί­ξεις για γε­νι­κευ­μέ­νη πρα­κτι­κή επα­να­προ­ω­θή­σε­ων.

Με βάση τα πα­ρα­πά­νω, το Δι­κα­στή­ριο υπο­χρέ­ω­σε την Ελ­λά­δα να κα­τα­βά­λει απο­ζη­μί­ω­ση 20.000 ευρώ στην προ­σφεύ­γου­σα για ηθική βλάβη. Η από­φα­ση κα­τα­γρά­φη­κε με ψή­φους 6 προς 1 υπέρ της κα­τα­δί­κης της Ελ­λά­δας, ενώ μόνο σε σχέση με τον κίν­δυ­νο απώ­λειας ζωής κατά την επα­να­προ­ώ­θη­ση (άρθρα 2 και 3 της Σύμ­βα­σης) δεν δια­πι­στώ­θη­κε πα­ρα­βί­α­ση.

Το ζή­τη­μα  των εσω­τε­ρι­κών έν­δι­κων βοη­θη­μά­των: η θέση  της κυ­βέρ­νη­σης και η νο­μο­λο­γία της Ρόδου

Ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία στην από­φα­ση του ΕΔΔΑ δό­θη­κε στην επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης ανα­φο­ρι­κά με το κατά πόσο υπήρ­χαν δια­θέ­σι­μα και απο­τε­λε­σμα­τι­κά έν­δι­κα βοη­θή­μα­τα στο εσω­τε­ρι­κό δί­καιο. Η Κυ­βέρ­νη­ση επι­κα­λέ­στη­κε συ­γκε­κρι­μέ­να τη δυ­να­τό­τη­τα αγω­γής απο­ζη­μί­ω­σης βάσει του άρ­θρου 105 Εισ­ΝΑΚ ενώ­πιον των διοι­κη­τι­κών δι­κα­στη­ρί­ων.

Στο πλαί­σιο αυτό προ­σκο­μί­στη­καν συ­γκε­κρι­μέ­νες απο­φά­σεις των ελ­λη­νι­κών δι­κα­στη­ρί­ων, και κυ­ρί­ως του Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου, που εξε­τά­ζουν πα­ρό­μοιες υπο­θέ­σεις:

1. Υπό­θε­ση Alkhatib και λοι­ποί κατά Ελ­λά­δας (αρ. 3566/16): Οι αγω­γές που ασκή­θη­καν απορ­ρί­φθη­καν από το Διοι­κη­τι­κό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου με τις απο­φά­σεις υπ’ αριθμ. 464/2023 και 75/2023. Η πρώτη απορ­ρί­φθη­κε ως αβά­σι­μη, ενώ κατά της δεύ­τε­ρης εκ­κρε­μεί έφεση στο Διοι­κη­τι­κό Εφε­τείο Πει­ραιά.

2. Υπό­θε­ση Safi και λοι­ποί κατά Ελ­λά­δας (αρ. 5418/15): Αγωγή που κα­τα­τέ­θη­κε το 2019 κρί­θη­κε με την από­φα­ση Α128/2024 του Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κεί­ου Ρόδου. Το δι­κα­στή­ριο ανα­γνώ­ρι­σε το δε­δι­κα­σμέ­νο της από­φα­σης του ΕΔΔΑ του 2022 και επι­δί­κα­σε απο­ζη­μιώ­σεις λόγω ηθι­κής βλά­βης στους ενά­γο­ντες, με την επι­σή­μαν­ση ότι το ποσό από το ΕΔΔΑ δεν κά­λυ­πτε πλή­ρως τη ζημία κατά το εσω­τε­ρι­κό δί­καιο.

3. Υπό­θε­ση F.M. και λοι­ποί κατά Ελ­λά­δας (αρ. 17622/21): Εκ­κρε­μεί και αγωγή απο­ζη­μί­ω­σης που κα­τα­τέ­θη­κε στις 29 Δε­κεμ­βρί­ου 2023 στο Διοι­κη­τι­κό Πρω­το­δι­κείο Πει­ραιά.

Η Κυ­βέρ­νη­ση υπο­στή­ρι­ξε ότι οι απο­φά­σεις αυτές απο­δει­κνύ­ουν πως τα ελ­λη­νι­κά διοι­κη­τι­κά δι­κα­στή­ρια εξε­τά­ζουν επί της ου­σί­ας τέ­τοιες υπο­θέ­σεις, εφαρ­μό­ζουν τις αρχές του ΕΔΔΑ, και δεν δε­σμεύ­ο­νται από τυχόν αρ­χειο­θέ­τη­ση ποι­νι­κών υπο­θέ­σε­ων.

Επι­κα­λέ­στη­κε επι­πλέ­ον τις απο­φά­σεις 842/2023 και 998/2023 του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τεί­ου Αθη­νών, όπου επι­δι­κά­στη­κε απο­ζη­μί­ω­ση σε συγ­γε­νείς αι­τού­ντων άσυλο που πέ­θα­ναν σε κέ­ντρα υπο­δο­χής.

Το ΕΔΔΑ, ωστό­σο, επε­σή­μα­νε ότι τα διοι­κη­τι­κά δι­κα­στή­ρια σπά­νια προ­βαί­νουν σε ου­σια­στι­κή επα­νε­ξέ­τα­ση των πραγ­μα­τι­κών πε­ρι­στα­τι­κών όταν η υπό­θε­ση έχει ήδη αρ­χειο­θε­τη­θεί ποι­νι­κά. Ει­δι­κά για τις επα­να­προ­ω­θή­σεις, έκρι­νε ότι υπάρ­χει πρα­κτι­κή αδυ­να­μία προ­σκό­μι­σης επαρ­κών απο­δεί­ξε­ων από τα θύ­μα­τα, γε­γο­νός που κα­θι­στά το έν­δι­κο βο­ή­θη­μα ανε­παρ­κές στην πράξη. Το Δι­κα­στή­ριο ανέ­φε­ρε ότι ακόμη και η από­φα­ση Α128/2024 στη­ρί­χθη­κε σε προη­γού­με­νη κα­τα­δί­κη της Ελ­λά­δας από το ίδιο το ΕΔΔΑ και όχι σε ανε­ξάρ­τη­τη δια­κρί­βω­ση των πε­ρι­στα­τι­κών.

Κατά συ­νέ­πεια, έκρι­νε ότι η αγωγή απο­ζη­μί­ω­σης του άρ­θρου 105 Εισ­ΝΑΚ, υπό τις πε­ρι­στά­σεις της πα­ρού­σας υπό­θε­σης, δεν απο­τε­λού­σε επαρ­κές και απο­τε­λε­σμα­τι­κό έν­δι­κο βο­ή­θη­μα.