Αιγαίο, καλώδιο και «δημιουργική ασάφεια» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η διπλω­μα­τία έχει πολλές φορές ανάγκη από λέξεις που αφήνουν χώρο για δια­φο­ρε­τι­κές ανα­γνώ­σεις. Ο Χένρι Κίσιν­γκερ είχε συν­δέ­σει την αμε­ρι­κα­νική διπλω­μα­τική πρα­κτική με την ανάγκη να δια­μορ­φώ­νο­νται συμ­φω­νίες και δια­τυ­πώ­σεις που επι­τρέ­πουν στις εμπλε­κό­με­νες πλευρές να δια­τη­ρούν περι­θώ­ριο ερμη­νείας και ελιγμών. «Στη σύγ­χρονη διπλω­μα­τική ορο­λο­γία η λογική αυτή έχει απο­δο­θεί και ως «δημιουρ­γική ασάφεια», αν και ο όρος και η πατρό­τητά του δεν μπορούν να απο­δο­θούν απλά σε μία συγκε­κρι­μένη συμ­φω­νία ή σε μία μόνο δια­τύ­πωση του πρώην Αμε­ρι­κα­νού υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών. Εβδο­μή­ντα και πλέον χρόνια μετά, μια ανάλογη λογική φαί­νε­ται να δοκι­μά­ζε­ται στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, αυτή τη φορά με επί­κε­ντρο ένα καλώδιο ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης και μια θαλάσ­σια περιοχή όπου οι νομικές διεκ­δι­κή­σεις Ελλάδας και Τουρ­κίας εξα­κο­λου­θούν να συγκρού­ο­νται» ανα­φέ­ρει στη «δ» ο αντι­στρά­τη­γος ε.α. Λάμπρος Τζούμης με αφορμή τη φόρ­μουλα που εξε­τά­ζε­ται για το καλώδιο στην Κάσο.

Η φόρ­μουλα  για την Κάσο

Η γαλλική Meridiam, η οποία τον Αύγου­στο απέ­κτησε την πλειο­ψη­φική συμ­με­τοχή στην εται­ρεία Great Sea Interconnector, βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο μιας φόρ­μου­λας που εξε­τά­ζουν Αθήνα, Παρίσι και Λευ­κω­σία για την επα­νεκ­κί­νηση των εργα­σιών του έργου ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελλάδας – Κύπρου. Παράλ­ληλα, η ΑΔΜΗΕ, η GSI και η Nexans έχουν συμ­φω­νή­σει για τις απα­ραί­τη­τες έρευνες βυθού. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες που έχουν δημο­σιευ­θεί στην Ελλάδα και την Τουρκία, εξε­τά­ζε­ται η απο­στολή επι­στο­λής προς τις παρά­κτιες χώρες της περιο­χής, μεταξύ αυτών και η Τουρκία, με την οποία θα γνω­στο­ποιού­νται οι εργα­σίες και η δια­δρομή του έργου. Η λογική της φόρ­μου­λας είναι εμφανής. Η Αθήνα δεν θα ζητά τουρ­κική άδεια για την εκτέ­λεση του έργου, ενώ η Άγκυρα θα λαμ­βά­νει ενη­μέ­ρωση για τις εργα­σίες. Το περιε­χό­μενο της σχε­δια­ζό­με­νης ενη­μέ­ρω­σης έχει ήδη απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο δημο­σιευ­μά­των, με τις πλη­ρο­φο­ρίες να ανα­φέ­ρουν ότι θα προσ­διο­ρί­ζο­νται το πλοίο, οι συντε­ταγ­μέ­νες και η χρονική διάρ­κεια των εργα­σιών. Πρό­κει­ται για μια λεπτή ισορ­ρο­πία ανάμεσα στην άσκηση κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των και στην προ­σπά­θεια απο­φυ­γής μιας νέας αντι­πα­ρά­θε­σης στη θάλασσα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν θα ξεκι­νή­σουν οι εργα­σίες, αλλά και με ποιο προη­γού­μενο θα συν­δε­θεί η επα­νεκ­κί­νησή τους. Αυτό ακριβώς είναι το ερώτημα που θέτει ο αντι­στρά­τη­γος ε.α. Λάμπρος Τζούμης. Όπως επι­ση­μαί­νει, σύμφωνα με δημο­σιο­γρα­φι­κές πλη­ρο­φο­ρίες, η Meridiam ενδέ­χε­ται να απευ­θύ­νει επι­στολή προς τις παρά­κτιες χώρες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Τουρ­κίας, για τις εργα­σίες που πρό­κει­ται να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν. Ο ίδιος δια­τυ­πώ­νει τον προ­βλη­μα­τι­σμό ότι η φόρ­μουλα αυτή μπορεί μεν να επι­τρέ­ψει την υλο­ποί­ηση του έργου, αλλά αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για την επόμενη ημέρα, εάν δηλαδή θα έχει δια­σφα­λι­στεί η άσκηση των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των ή εάν θα έχει δημιουρ­γη­θεί ένα προη­γού­μενο που η Τουρκία θα μπο­ρούσε μελ­λο­ντικά να επι­κα­λε­στεί υπέρ των δικών της διεκ­δι­κή­σεων. Η ανη­συ­χία αποκτά ιδιαί­τερο βάρος λόγω της δια­δρο­μής του καλω­δίου. Το έργο συν­δέ­ε­ται με θαλάσ­σιες περιο­χές δια­φο­ρε­τι­κού νομικού καθε­στώ­τος, καθώς μέρος της δια­δρο­μής βρί­σκε­ται σε οριο­θε­τη­μέ­νες θαλάσ­σιες ζώνες, ενώ άλλο τμήμα αφορά περιοχή όπου Ελλάδα και Τουρκία δια­τη­ρούν δια­φο­ρε­τι­κές θέσεις ως προς την οριο­θέ­τηση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ. Η Κάσος, επο­μέ­νως, δεν είναι απλώς ένα σημείο στον χάρτη της ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης. Είναι το σημείο στο οποίο η θεωρία μπορεί να συνα­ντή­σει ξανά το πεδίο.

Νέο σημείο τριβής το νομο­σχέ­διο για τη «Γαλάζια Πατρίδα»!

Ένα από τα σενάρια που έχουν απα­σχο­λή­σει την Αθήνα τους προη­γού­με­νους μήνες είναι η προ­ώ­θηση από την Άγκυρα του λεγό­με­νου νομο­σχε­δίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Τουρ­κι­κές κυβερ­νη­τι­κές πηγές έχουν επι­βε­βαιώ­σει ότι εξε­τά­ζε­ται νομο­θε­τική ρύθμιση για τις θαλάσ­σιες ζώνες, την υφα­λο­κρη­πίδα και την ΑΟΖ, ενώ ελλη­νι­κές πηγές εκτι­μούν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει νέο σημείο τριβής. «Το σχέδιο νόμου, σύμφωνα με δημο­σιεύ­ματα, επι­χει­ρεί να συγκε­ντρώ­σει σε ένα ενιαίο νομο­θε­τικό πλαίσιο τις τουρ­κι­κές θέσεις για τις θαλάσ­σιες περιο­χές δικαιο­δο­σίας της χώρας. Δεν έχει, ωστόσο, την ίδια νομική σημασία με μια διεθνή συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης, η εσω­τε­ρική νομο­θε­σία μιας χώρας δεν μπορεί από μόνη της να καθο­ρί­σει διεθνή θαλάσ­σια σύνορα. Η πρα­κτική σημασία μιας τέτοιας κίνησης θα ήταν κυρίως ότι θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει εσω­τε­ρική νομική βάση για τουρ­κι­κές διοι­κη­τι­κές ή επι­χει­ρη­σια­κές ενέρ­γειες σε περιο­χές όπου υπάρ­χουν παράλ­λη­λες ελλη­νι­κές και τουρ­κι­κές αξιώ­σεις. Σε ένα τέτοιο περι­βάλ­λον, η επα­νέ­ναρξη των ερευνών για το καλώδιο αποκτά χαρα­κτήρα δοκι­μα­σίας όχι μόνο για την ενερ­γειακή πολι­τική αλλά και για τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις. Και ενώ η θάλασσα προ­δια­γρά­φε­ται ως πιθανό πεδίο νέας έντασης, το πολι­τικό επίπεδο εμφα­νί­ζει δια­φο­ρε­τική εικόνα. Στη φετινή 81η Γενική Συνέ­λευση των Ηνω­μέ­νων Εθνών, οι δύο ηγέτες Κ. Μητσο­τά­κης και Τ. Ρ. Ερντο­γαν κρά­τη­σαν, ως προς το ελλη­νο­τουρ­κικό σκέλος, χαμη­λό­τε­ρους τόνους από εκεί­νους που θα μπο­ρού­σαν να δημιουρ­γή­σουν άμεση νέα κρίση. Η εικόνα αυτή εντάσ­σε­ται στη γενι­κό­τερη προ­σπά­θεια Αθήνας και Άγκυρας να δια­τη­ρή­σουν ανοι­κτούς τους διαύ­λους επι­κοι­νω­νίας. Το ερώτημα είναι εάν αυτή η περί­ο­δος χαμηλών τόνων θα αντέξει στην επι­στροφή των ερευ­νη­τι­κών πλοίων στην περιοχή της Κάσου» τονίζει ο κ. Τζούμης.

Η οριο­θέ­τηση των θαλασ­σίων ζωνών 

Εδώ επα­νέρ­χε­ται στο προ­σκή­νιο η συζή­τηση για την οριο­θέ­τηση των θαλασ­σίων ζωνών, την οποία επι­χει­ρεί να μετα­φέ­ρει από το επίπεδο της πολι­τι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης στο επίπεδο μιας θεσμι­κής και δικα­στι­κής δια­δι­κα­σίας ο δικη­γό­ρος και διε­θνο­λό­γος Γιώργος Νούλας. Η εισή­γησή του, η οποία παρου­σιά­στηκε στο επι­στη­μο­νικό συμπό­σιο στην Κάσο και θα απο­τε­λέ­σει αφε­τη­ρία ευρύ­τε­ρου δια­λό­γου υπό τον Δικη­γο­ρικό Σύλλογο Ρόδου την Πέμπτη 1η Οκτω­βρίου στη Ρόδο, θέτει στο επί­κε­ντρο την υφα­λο­κρη­πίδα και την ΑΟΖ και επα­να­φέ­ρει το ερώτημα εάν η μακρο­χρό­νια εκκρε­μό­τητα στο Αιγαίο μπορεί να αντι­με­τω­πι­στεί μέσω διε­θνούς δικαιο­δο­τι­κής δια­δι­κα­σίας. Ο κ. Νούλας υπο­στη­ρί­ζει ότι η ελλη­νική εξω­τε­ρική πολι­τική έχει δια­χρο­νικά αντι­με­τω­πί­σει ως βασικό αντι­κεί­μενο της ελλη­νο­τουρ­κι­κής δια­φο­ράς την οριο­θέ­τηση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ και θεωρεί ότι η δια­τή­ρηση της εκκρε­μό­τη­τας δεν μπορεί να απο­τε­λεί μόνιμη κατά­σταση. Στην πρότασή του, ο νομικός ειση­γεί­ται την προ­σφυγή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο για το Δίκαιο της Θάλασ­σας, το οποίο εδρεύει στο Αμβούργο, με αντι­κεί­μενο τη χωρο­θέ­τηση θαλασ­σίων ζωνών Ελλάδας και Κύπρου, ενώ προ­τεί­νει την πρό­σκληση της Τουρ­κίας να παρέμ­βει στη δια­δι­κα­σία. Η πρόταση αυτή, όπως είναι ανα­με­νό­μενο, δεν στε­ρεί­ται νομικών και πολι­τι­κών ερω­τη­μά­των.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι η δικαιο­δο­σία, ένα διεθνές δικα­στή­ριο δεν αποκτά αυτο­μά­τως αρμο­διό­τητα επειδή ένα κράτος το επι­λέ­γει μονο­με­ρώς, αλλά απαι­τεί­ται η ύπαρξη της προ­βλε­πό­με­νης βάσης δικαιο­δο­σίας. Ο κ. Νούλας υπο­στη­ρί­ζει ότι η Ελλάδα έχει ήδη κινηθεί τα τελευ­ταία χρόνια στην κατεύ­θυνση των συμ­φω­νιών οριο­θέ­τη­σης, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας τις συμ­φω­νίες με την Ιταλία και την Αίγυπτο και τη γενι­κό­τερη προ­σπά­θεια διεύ­ρυν­σης των συμ­φω­νη­μέ­νων θαλάσ­σιων ορίων. Κατά την άποψή του, η επόμενη φάση θα μπο­ρούσε να είναι η ανα­ζή­τηση μιας δικα­στι­κής λύσης για τις περιο­χές όπου η οριο­θέ­τηση παρα­μέ­νει ανοιχτή.