Νέα διεθνής έρευνα χαρτογραφεί τη σχέση τουρισμού και πολιτιστικής κληρονομιάς στη Ρόδο

• Πρό­κει­ται για μία από τις ελά­χι­στες μελέτες που εστιά­ζουν απο­κλει­στικά στη Ρόδο και δημο­σιεύ­ο­νται σε περιο­δικό διε­θνούς απή­χη­σης

Μια νέα επι­στη­μο­νική μελέτη που δημο­σιεύ­θηκε στις 19 Αυγού­στου στο διεθνές περιο­δικό Planning Practice & Research φέρνει στο προ­σκή­νιο τη Ρόδο, φωτί­ζο­ντας με τεκ­μη­ριω­μένα στοι­χεία τον τρόπο με τον οποίο ο του­ρι­σμός και οι βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις δια­σταυ­ρώ­νο­νται με την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά του νησιού.

Η εργασία, με τίτλο Cultural heritage on islands: pressures from tourism, Airbnb and conservation challenges – evidence from Rhodes Island, Greece, υπο­γρά­φε­ται από την ερευ­νή­τρια Ευστρα­τία Χατζή και την ομάδα της, και εξε­τά­ζει με εργα­λεία γεω­γρα­φι­κής ανά­λυ­σης το πώς ανα­πτύσ­σο­νται οι του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες σε σχέση με μνημεία, αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και ιστο­ρι­κούς ιστούς.

Πρό­κει­ται για μία από τις ελά­χι­στες μελέτες που εστιά­ζουν απο­κλει­στικά στη Ρόδο και δημο­σιεύ­ο­νται σε περιο­δικό διε­θνούς απή­χη­σης, τοπο­θε­τώ­ντας το νησί στο κέντρο του επι­στη­μο­νι­κού δια­λό­γου για τον βιώσιμο του­ρι­σμό.

Η Ρόδος απο­τε­λεί ιδανική μελέτη περί­πτω­σης για τέτοιου είδους έρευνα. Η μεσαιω­νική πόλη, μνημείο παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO από το 1988, οι αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι της Λίνδου, της Ιαλυσού και της Καμεί­ρου, αλλά και το πλήθος μνη­μείων σε όλο το νησί, συν­θέ­τουν ένα πολι­τι­στικό κεφά­λαιο σπάνιας πυκνό­τη­τας.

Παράλ­ληλα, η Ρόδος παρα­μέ­νει σταθερά στην κορυφή της του­ρι­στι­κής ζήτησης στη Μεσό­γειο, με εκα­τομ­μύ­ρια αφίξεις κάθε χρόνο. Αυτή η συνύ­παρξη πολι­τι­στι­κού πλούτου και του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης προ­σέ­φερε στην ερευ­νη­τική ομάδα ένα πεδίο στο οποίο μπο­ρού­σαν να δοκι­μά­σουν μεθό­δους χαρ­το­γρά­φη­σης και να μετρή­σουν με ακρί­βεια τον βαθμό συνύ­παρ­ξης των δύο αυτών στοι­χείων.

Οι ερευ­νη­τές χρη­σι­μο­ποί­η­σαν Γεω­γρα­φικά Συστή­ματα Πλη­ρο­φο­ριών (GIS) για να κατα­γρά­ψουν και να απο­τυ­πώ­σουν τη σχέση ανάμεσα σε πολι­τι­στι­κές ζώνες και του­ρι­στι­κές συγκε­ντρώ­σεις. Συγκε­ντρώ­θη­καν δεδο­μένα για κατα­λύ­ματα, με έμφαση σε βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις μέσω πλατ­φορ­μών τύπου Airbnb, και αντι­πα­ρα­βλή­θη­καν με χάρτες που περι­λαμ­βά­νουν αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, μνημεία και ιστο­ρι­κές γει­το­νιές. Απο­τέ­λε­σμα ήταν η δημιουρ­γία θεμα­τι­κών χαρτών που δεί­χνουν πού ακριβώς υπάρχει μεγα­λύ­τερη επι­κά­λυψη. Μετρή­θη­καν δείκτες πυκνό­τη­τας κατα­λυ­μά­των, ποσοστά εγγύ­τη­τας με μνημεία και στα­τι­στι­κές συσχε­τί­σεις. Έτσι προ­έ­κυψε ένας «χάρτης κιν­δύ­νου», με στόχο να προ­σφέ­ρει πρα­κτικό εργα­λείο για τη χάραξη πολι­τι­κών.

Οι περιο­χές που ξεχω­ρί­ζουν

Στη μελέτη γίνεται συγκε­κρι­μένη αναφορά σε περιο­χές του νησιού που συγκε­ντρώ­νουν ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον:

Μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου: Η έρευνα κατα­γρά­φει υψηλή συγκέ­ντρωση βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων στα όρια της παλιάς πόλης και στις γει­το­νι­κές περιο­χές. Οι συγ­γρα­φείς σημειώ­νουν ότι η γειτ­νί­αση των κατα­λυ­μά­των με τα τείχη και τα ιστο­ρικά μνημεία χρήζει παρα­κο­λού­θη­σης.

Λίνδος: Ανα­φέ­ρε­ται ως χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα όπου η του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα εφά­πτε­ται άμεσα με την Ακρό­πολη και τον ναό της Αθηνάς Λινδίας. Η Λίνδος εμφα­νί­ζε­ται στον χάρτη ως περιοχή με υψηλή ένταση πίεσης.

Η παρου­σία μνη­μείων και ο ταυ­τό­χρονα ανε­πτυγ­μέ­νος του­ρι­στι­κός χαρα­κτή­ρας της περιο­χής κατα­γρά­φο­νται στην ανάλυση, με τις του­ρι­στι­κές ροές να συμπί­πτουν με ζώνες πολι­τι­στι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος.

Κάμει­ρος: Η αρχαία πόλη, ένας από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους της Ρόδου, περι­λαμ­βά­νε­ται επίσης στον χάρτη επι­κα­λύ­ψεων.

Παρά­κτιες ζώνες: Περιο­χές όπως η Καλ­λι­θέα και το Φαλη­ράκι εμφα­νί­ζο­νται στη μελέτη ως σημεία με έντονη του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα, σε μικρή από­σταση από πολι­τι­στικά κατά­λοιπα.

Η μελέτη κατα­λή­γει ότι υπάρχει σαφής χωρική ταύτιση ανάμεσα σε πολι­τι­στι­κές ζώνες και περιο­χές με υψηλή του­ρι­στική ένταση. Η συγκέ­ντρωση κατα­λυ­μά­των τύπου Airbnb είναι μεγα­λύ­τερη σε ιστο­ρι­κές γει­το­νιές και κοντά σε μνημεία, γεγονός που απο­τυ­πώ­νε­ται στους θεμα­τι­κούς χάρτες.

Η στα­τι­στική ανάλυση έδειξε θετική συσχέ­τιση: όσο μεγα­λύ­τερη η ένταση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, τόσο πιο έντονη η επαφή με χώρους πολι­τι­στι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Αυτό δεν παρου­σιά­ζε­ται ως πρό­βλημα, αλλά ως δεδο­μένο που πρέπει να λαμ­βά­νε­ται υπόψη στον σχε­δια­σμό.

Οι ερευ­νη­τές τονί­ζουν ότι η παρα­κο­λού­θηση αυτών των σχέσεων μέσα από δείκτες κιν­δύ­νου μπορεί να βοη­θή­σει στην έγκαιρη λήψη απο­φά­σεων.

Το βασικό συμπέ­ρα­σμα είναι ότι η Ρόδος προ­σφέ­ρει ένα ζωντανό παρά­δειγμα για το πώς μπορεί να επι­τευ­χθεί ισορ­ρο­πία ανάμεσα στην του­ρι­στική ανά­πτυξη και την προ­στα­σία της κλη­ρο­νο­μιάς, όταν υπάρχει συστη­μα­τική παρα­κο­λού­θηση και τεκ­μη­ριω­μένα δεδο­μένα.

Οι συγ­γρα­φείς προ­τεί­νουν τη δημιουρ­γία δεικτών πολι­τι­στι­κού κιν­δύ­νου που θα επι­τρέ­πουν στις αρχές να ιεραρ­χούν περιο­χές προ­τε­ραιό­τη­τας, να εντο­πί­ζουν σημεία πίεσης και να σχε­διά­ζουν στο­χευ­μέ­νες παρεμ­βά­σεις.

Το τελικό μήνυμα είναι ότι η τεκ­μη­ριω­μένη γνώση μπορεί να απο­τε­λέ­σει πολύ­τιμο εργα­λείο για τη χάραξη πολι­τι­κών, όχι μόνο στη Ρόδο αλλά και σε άλλους μεσο­γεια­κούς προ­ο­ρι­σμούς.

Η σημασία της μελέτης βρί­σκε­ται σε τρία επίπεδα. Πρώτον, εισάγει μια μεθο­δο­λο­γία που μετα­τρέ­πει ένα συχνά αφη­ρη­μένο ζήτημα (τη σχέση του­ρι­σμού και πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς) σε ποσο­τι­κο­ποι­η­μένα μεγέθη. Δεύ­τε­ρον, προ­σφέ­ρει πρα­κτικό εργα­λείο στους σχε­δια­στές πολι­τι­κής, καθώς οι χάρτες και οι δείκτες μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για τη λήψη απο­φά­σεων. Και τρίτον, εντάσ­σει τη Ρόδο στον διεθνή επι­στη­μο­νικό διάλογο για τη βιώσιμη ανά­πτυξη, προ­βάλ­λο­ντας το νησί ως σημείο ανα­φο­ράς.

Η δημο­σί­ευση στο Planning Practice & Research, ένα περιο­δικό με κύρος στον χώρο του χωρικού σχε­δια­σμού, δίνει στη Ρόδο διεθνή προβολή, καθι­στώ­ντας την εργα­στή­ριο μελέτης για το πώς συν­δυά­ζε­ται η του­ρι­στική δυνα­μική με την πολι­τι­στική δια­χεί­ριση.

Η μελέτη του Αυγού­στου 2025 ανα­δει­κνύει ότι η γνώση και η τεχνο­λο­γία μπορούν να λει­τουρ­γή­σουν προ­λη­πτικά, συμ­βάλ­λο­ντας στη δια­τή­ρηση της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και στη βιώσιμη ανά­πτυξη. Οι χάρτες και οι δείκτες που παρά­χθη­καν απο­τε­λούν εργα­λεία που μπορούν να αξιο­ποι­η­θούν στην πράξη.

Η Ρόδος, με την ιστορία και τον του­ρι­σμό της, βρί­σκε­ται στο κέντρο μιας συζή­τη­σης που ξεπερνά τα όρια του νησιού. Το συμπέ­ρα­σμα της μελέτης είναι σαφές: η συνύ­παρξη ανά­πτυ­ξης και προ­στα­σίας είναι εφικτή, αρκεί να στη­ρί­ζε­ται σε δεδο­μένα και σε στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό.