Case study η Ρόδος για τη σχέση τουρισμού και πολιτιστικής κληρονομιάς

• Εξε­τά­ζει με συν­δυα­σμένο τρόπο βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις, οικι­στική ανά­πτυξη και πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά στη Ρόδο, αξιο­ποιώ­ντας εργα­λεία GIS

Μια νέα διεθνής επι­στη­μο­νική μελέτη που δημο­σιεύ­θηκε τον Σεπτέμ­βριο στο περιο­δικό Planning Practice and Research φέρνει στο προ­σκή­νιο τη Ρόδο, απο­τυ­πώ­νο­ντας με στοι­χεία και χάρτες τις πιέσεις που ασκούν οι βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις και η οικι­στική ανά­πτυξη σε περιο­χές πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Το άρθρο, με τίτλο «Cultural heritage on islands: pressures from tourism, Airbnb and conservation challenges. Evidence from Rhodes Island, Greece», υπο­γρά­φε­ται από τις Εφη Χατζή, Ευαγ­γε­λία Δερ­δε­μέζη και τον Γεώργιο Τσι­λι­μίκγα, και δημο­σιεύ­θηκε στις 21 Αυγού­στου 2025 από τις εκδό­σεις Taylor & Francis. Σύμφωνα με τους ερευ­νη­τές, είναι η πρώτη φορά που διεθνής μελέτη εξε­τά­ζει με συν­δυα­σμένο τρόπο βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις, οικι­στική ανά­πτυξη και πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά στη Ρόδο, αξιο­ποιώ­ντας εργα­λεία GIS.

Οι ερευ­νη­τές αξιο­ποί­η­σαν γεω­γρα­φικά συστή­ματα πλη­ρο­φο­ριών (GIS) για να απο­τυ­πώ­σουν την κατα­νομή των κατα­λυ­μά­των βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης σε όλο το νησί και να συγκρί­νουν τα δεδο­μένα με περιο­χές αρχαιο­λο­γι­κού και ιστο­ρι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Χρη­σι­μο­ποί­η­σαν στοι­χεία από δημό­σιες βάσεις δεδο­μέ­νων και ανοι­χτές πλατ­φόρ­μες, τα οποία επε­ξερ­γά­στη­καν σε χάρτες που δεί­χνουν την εγγύ­τητα των μισθώ­σεων σε μνημεία, οικι­σμούς παρα­δο­σια­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής και ιστο­ρικά τοπία.

Τα απο­τε­λέ­σματα έδειξαν υψηλή συγκέ­ντρωση Airbnb κατα­λυ­μά­των μέσα ή γύρω από ζώνες πολι­τι­στι­κής αξίας, ενώ σε αρκετές περι­πτώ­σεις η αστική διάχυση εισχω­ρεί σε τοπία με αρχι­τε­κτο­νική και αισθη­τική σημασία. Η μελέτη κατέ­γραψε θερμά σημεία όπου η του­ρι­στική αξιο­ποί­ηση και η πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά συνυ­πάρ­χουν με αυξη­μένη ένταση. Η τεκ­μη­ρί­ωση αυτή, τονί­ζουν οι συγ­γρα­φείς, επι­τρέ­πει την ανά­πτυξη πολι­τι­κών που βασί­ζο­νται σε πραγ­μα­τικά δεδο­μένα και όχι σε γενικές εκτι­μή­σεις.

Η Μεσαιω­νική Πόλη

Στο επί­κε­ντρο της ανά­λυ­σης βρέθηκε η Μεσαιω­νική Πόλη, που από το 1988 βρί­σκε­ται στον κατά­λογο Μνη­μείων Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO. Η πόλη, με τα τείχη μήκους τεσ­σά­ρων χιλιο­μέ­τρων και τα δια­κριτά τμήματα ανώ­πο­λης και κάτω πόλης, απο­τε­λεί μονα­δικό μνη­μειακό σύνολο της Μεσο­γείου.

Η μελέτη σημειώ­νει ότι η του­ρι­στική πίεση και η μετα­βολή χρήσεων ακι­νή­των σε βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις απο­τε­λούν σημα­ντι­κούς παρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν τη δια­τή­ρηση του μνη­μείου. Η UNESCO έχει ήδη υπο­γραμ­μί­σει σε τακτι­κές εκθέ­σεις της ότι οι αλλαγές στη χρήση γης και η έντονη του­ρι­στική κίνηση είναι διαρ­κείς προ­κλή­σεις για την αυθε­ντι­κό­τητα της πόλης. Η νέα εργασία προ­σθέ­τει τεχνικά δεδο­μένα που επι­βε­βαιώ­νουν ότι οι βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις συγκε­ντρώ­νο­νται σε υψηλή πυκνό­τητα γύρω από τον ιστο­ρικό πυρήνα, αυξά­νο­ντας την πίεση στις γει­το­νιές και στα αρχι­τε­κτο­νικά σύνολα.

Αν και έχουν υπάρξει άλλες διε­θνείς μελέτες για το Νότιο Αιγαίο, όπως στο περιο­δικό ISPRS International Journal of Geo-Information όπου εξε­τά­ζε­ται η διάχυση της δόμησης και οι επι­πτώ­σεις της στην πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά, η συγκε­κρι­μένη εργασία δια­φο­ρο­ποιεί­ται καθαρά. Είναι η πρώτη που ενσω­μα­τώ­νει συστη­μα­τικά τον παρά­γο­ντα των βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων, συν­δυά­ζο­ντάς τον με GIS και δεδο­μένα πολι­τι­στι­κής προ­στα­σίας.

Αντί­στοιχα, σε πρό­σφατο διεθνές συνέ­δριο GIS (GISTAM 2025) παρου­σιά­στηκε μελέτη για την προ­στα­σία της Μεσαιω­νι­κής Πόλης μέσω γεω­χω­ρι­κών εργα­λείων. Ωστόσο, και αυτή η εργασία δεν περιε­λάμ­βανε την παρά­με­τρο των short-term rentals. Η δημο­σί­ευση στο Planning Practice and Research καλύ­πτει επο­μέ­νως ένα κενό στη διεθνή βιβλιο­γρα­φία, τεκ­μη­ριώ­νο­ντας για πρώτη φορά τον συσχε­τι­σμό Airbnb και πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς σε επίπεδο νησιού.

Εθνικός σχε­δια­σμός

Η μελέτη υπο­γραμ­μί­ζει ότι η αντι­με­τώ­πιση των πιέσεων πρέπει να γίνει σε επίπεδο εθνικού σχε­δια­σμού. Οι συγ­γρα­φείς προ­τεί­νουν θεσμο­θέ­τηση ειδικών ρυθ­μί­σεων για τα νησιά, με όρια στη συγκέ­ντρωση βρα­χυ­χρό­νιων μισθώ­σεων σε κρί­σι­μες ζώνες και ενσω­μά­τωση της πολι­τι­στι­κής διά­στα­σης στις πολι­τι­κές για τις χρήσεις γης.

Στόχος, σύμφωνα με την έρευνα, είναι να προ­στα­τευ­τεί το πολι­τι­στικό απόθεμα χωρίς να ανα­κο­πεί η του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα, που απο­τε­λεί βασικό πυλώνα της τοπικής και εθνικής οικο­νο­μίας. Το GIS, τονί­ζουν οι ερευ­νη­τές, μπορεί να προ­σφέ­ρει τα εργα­λεία ώστε ο σχε­δια­σμός να γίνει με μετρή­σιμα δεδο­μένα και σαφή κρι­τή­ρια. Η εφαρ­μογή τέτοιων εργα­λείων θα επέ­τρεπε στην πολι­τεία να παρα­κο­λου­θεί τις μετα­βο­λές στον χρόνο και να αξιο­λο­γεί την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των μέτρων που εφαρ­μό­ζει.