Η πραγματική προσφυγική κρίση δεν έχει έλθει ακόμη…

Όμως η πραγ­μα­τικά μεγάλη προ­σφυ­γική κρίση που ανα­μέ­νε­ται, δεν έχει ακόμη εκδη­λω­θεί. Η αφε­τη­ρία της θα είναι και πάλι η Μέση Ανατολή, αλλά τα αίτιά της θα είναι κλι­μα­τικά και όχι γεω­πο­λι­τικά. (Άλλωστε, και η ίδια η συριακή κρίση, οφεί­λε­ται εν μέρει στην κλι­μα­τική μετα­βολή, καθώς τα έξι χρόνια ξηρα­σίας που προη­γή­θη­καν του 2011 οδή­γη­σαν ένα εκα­τομ­μύ­ριο Σύρους αγρότες στην εσω­τε­ρική μετα­νά­στευση, με απο­τέ­λε­σμα οι πολι­τι­κές εξε­λί­ξεις να βρουν τον κοι­νω­νικό ιστό ήδη τραυ­μα­τι­σμένο).

Ερευ­νη­τές από το Ινστι­τούτο Max Planck για τη Χημεία στο Mainz της Γερ­μα­νίας και το Cyprus Institute στη Λευ­κω­σία, με επι­κε­φα­λής τον καθη­γητή Johannes Lelieveld υπο­λό­γι­σαν ότι στο μέλλον η θερ­μο­κρα­σία στη Μέση Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική πρό­κει­ται να αυξηθεί σε αβίωτα επίπεδα, με απο­τέ­λε­σμα πολλές περιο­χές να κατα­στούν κυριο­λε­κτικά ακα­τοί­κη­τες.

Η πρό­σφατη απόφαση στη Σύνοδο του Παρι­σιού για το περι­βάλ­λον να κατα­βλη­θούν συντο­νι­σμέ­νες προ­σπά­θειες ώστε να περιο­ρι­στεί η μέση άνοδος της θερ­μο­κρα­σίας του πλανήτη στους δύο βαθμούς δεν αρκεί για να αντι­με­τω­πι­στεί το πρό­βλημα στη Μέση Ανατολή και τη Βόρειο Αφρική, καθώς εκεί η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας το καλο­καίρι (που ούτως ή άλλως είναι ιδιαί­τερα θερμό) θα είναι πάνω από δύο βαθμούς ταχύ­τερη σε σχέση με την μέση άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας παγκο­σμίως.

Οι ερευ­νη­τές χρη­σι­μο­ποί­η­σαν ως βάση κλι­μα­τικά δεδο­μένα για την περίοδο 1986-2005 καθώς και 26 δια­φο­ρε­τικά μοντέλα πρό­βλε­ψης για την ίδια περίοδο. Στο βαθμό που βρήκαν αντι­στοι­χία ανάμεσα στα μοντέλα και τα δεδο­μένα, τα χρη­σι­μο­ποί­η­σαν για προ­βο­λές ως προς τις κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες κατά τις περιό­δους 2046-2045 και 2081-2100.

Οι εκτι­μή­σεις τους βασί­στη­καν σε δύο σενάρια: στο πρώτο, που αντι­στοι­χεί και στους στόχους που έχουν θέσει οι σύνοδοι του ΟΗΕ για την κλι­μα­τική αλλαγή, οι παγκό­σμιες εκπο­μπές αερίων του φαι­νο­μέ­νου του θερ­μο­κη­πίου υπο­χω­ρούν μετά το 2040 και η Γη θα δέχεται θερ­μό­τητα 4,5 Watt ανά τετρα­γω­νικό μέτρο στο τέλος του αιώνα, με τη συνο­λική αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας να περιο­ρί­ζε­ται στους δύο βαθμούς Κελσίου. Στο δεύτερο και πιο απαι­σιό­δοξο σενάριο, οι εκπο­μπές αερίων του θερ­μο­κη­πίου απλώς συνε­χί­ζουν να αυξά­νο­νται με τους σημε­ρι­νούς ρυθμούς.

Η εκτί­μηση, σύμφωνα με το πρώτο και σενάριο, είναι ότι μέχρι τα μέσα του αιώνα η θερ­μο­κρα­σία στις πολύ ζεστές μέρες του καλο­και­ριού θα φτάσει τους 46 βαθμούς Κελσίου (και δεν θα πέφτει κάτω από τους 30 βαθμούς Κελσίου στις αντί­στοι­χες νύχτες) και αυτές οι μέρες θα είναι 5 φορές πιο συχνές από ό,τι τώρα. Του­λά­χι­στον 80 ετησίως σε σχέση με ένα μέσο όρο 16 τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες. Στο τέλος του αιώνα θα έχουν φτάσει τις 118 ετησίως.

Στο “απαι­σιό­δοξο σενάριο”, όπου συνε­χί­ζε­ται η αύξηση των εκπο­μπών αερίων του φαι­νο­μέ­νου του θερ­μο­κη­πίου, τα πράγ­ματα είναι πολύ χει­ρό­τερα. “Εάν η ανθρω­πό­τητα συνε­χί­σει να εκλύει στην ατμό­σφαιρα διο­ξεί­διο του άνθρακα με τους ρυθμούς που το κάνει τώρα, οι άνθρω­ποι που ζουν στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική θα πρέπει να περι­μέ­νουν ακόμη και 200 ασυ­νή­θι­στα ζεστές μέρες το χρόνο, σύμφωνα με τις προ­βο­λές των μοντέ­λων”, υπο­στη­ρί­ζει ο Πάνος Χατζη­νι­κο­λάου, Ανα­πλη­ρω­τής Καθη­γη­τής στο Cyprus Institute και ειδικός στην κλι­μα­τική αλλαγή.

Τα πράγ­ματα κάνει ακόμη χει­ρό­τερα ένα φαι­νό­μενο τις επι­πτώ­σεις του οποίου βλέ­πουμε όλο και συχνά, ακόμη και στην Ελλάδα: οι αμμο­θύ­ελ­λες. Η ποσό­τητα σκόνης της ερήμου στην ατμό­σφαιρα της Σαου­δι­κής Αραβίας, του Ιράκ και της Συρία έχει αυξηθεί κατά 70% από την αρχή του αιώνα. Παρα­τε­τα­μέ­νες ανομ­βρίες, που με τη σειρά τους επι­τεί­νο­νται από την κλι­μα­τική μετα­βολή, οδηγούν σε συχνό­τε­ρες αμμο­θύ­ελ­λες που αυξά­νουν τη συνο­λική ποσό­τητα άμμου στην ατμό­σφαιρα. Λ.χ. πρό­σφατη αμμο­θύ­ελλα στην Τεχε­ράνη με ανέμους 110 χιλιο­μέ­τρων προ­κά­λεσε εκτε­τα­μέ­νες ζημιές και παρέ­λυσε την ιρανική πρω­τεύ­ουσα.

Ούτως ή άλλως, ο λόγος που στην Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική προ­βλέ­πε­ται αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας ιδίως το καλο­καίρι (ενώ σε άλλες περιο­χές παίρνει κυρίως τη μορφή των θερ­μό­τε­ρων χει­μώ­νων) έχει να κάνει με τις ερήμους, αφού στις ερη­μι­κές περιο­χές παρα­τη­ρού­νται φαι­νό­μενα ενί­σχυ­σης της θέρ­μαν­σης.

Την ίδια στιγμή, η μεγάλη αστι­κο­ποί­ηση των συγκε­κρι­μέ­νων περιο­χών κάνει τα πράγ­ματα ακόμη χει­ρό­τερα. Το φαι­νό­μενο του “αστικού θερ­μι­κού νησιού” περι­γρά­φει τη συνθήκη όπου οι αστικές περιο­χές είναι ακόμη πιο θερμές από τις γύρω εκτά­σεις. Και οι συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από ραγδαία αστι­κο­ποί­ηση.

Όμως, δεν χρειά­ζε­ται να περι­μέ­νουμε πολύ για να δούμε αφό­ρη­τες συν­θή­κες στις περιο­χές της Μέσης Ανα­το­λής και της Βόρειας Αφρικής. Στα μεγάλα έργα του Περ­σι­κού Κόλπου ήδη μετράμε κάθε χρόνο νεκρούς εργα­ζο­μέ­νους από θερ­μο­πλη­ξία, έστω και αν οι επί­ση­μες στα­τι­στι­κές προ­τι­μούν να κατα­γρά­φουν αυτούς τους θανά­τους ως “καρ­δια­κές προ­σβο­λές”. Όταν αυξά­νε­ται η σχετική υγρασία, φαι­νό­μενο συχνό στον Περσικό Κόλπο και στην Αραβική Χερ­σό­νησο, και φτάνει το 100%, ο μηχα­νι­σμός του ιδρώτα στο ανθρώ­πινο σώμα δεν λει­τουρ­γεί και παρου­σιά­ζε­ται κίν­δυ­νος σοβαρής θερ­μο­πλη­ξίας ή ακόμη και υπερ­πυ­ρε­ξίας.

Ο κίν­δυ­νος αυτός κατε­ξο­χήν απειλεί τις περιο­χές που βρί­σκο­νται στις ακτές του Περ­σι­κού Κόλπου, τις ελώδεις εκβολές του Τίγρη και του Ευφράτη και τις ακτές της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα. Η αλλαγή αυτή κάνει ακόμη πιο επι­κίν­δυνο και το Χατζ, το παρα­δο­σιακό μου­σουλ­μα­νικό προ­σκύ­νημα στη Μέκκα, μια που η τελε­τουρ­γία του απαιτεί μεγάλη παρα­μονή στο ύπαιθρο.

Σε αυτό το φόντο, το νερό θα μετα­τρέ­πε­ται ολοένα και περισ­σό­τερο σε δυσεύ­ρετο αγαθό. Ήδη όσες χώρες δεν έχουν πρό­σβαση σε ποτάμια, όπως ο Τίγρης ή ο Ευφρά­της, εξαρ­τώ­νται σε μεγάλο βαθμό από την αφα­λά­τωση του θαλασ­σι­νού νερού. Η δια­χεί­ριση του νερού θα γίνεται διαρκώς σοβα­ρό­τερο πρό­βλημα, εάν συνυ­πο­λο­γί­σουμε ότι, σύμφωνα με πρό­σφατη έρευνα, μέχρι το 2025 το κατά κεφαλή ανα­νε­ώ­σιμο φρέσκο νερό θα είναι μειω­μένο κατά 30% σε σχέση με το 1970 για την συγκε­κρι­μένη περιοχή.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα όμως η κλι­μα­τική αλλαγή είναι ένας “πολ­λα­πλα­σια­στής απειλών”, που έχουν κοι­νω­νικά και όχι φυσικά αίτια. Η εξα­σφά­λιση ανθρώ­πι­νων συν­θη­κών δια­βί­ω­σης και κατάλ­λη­λων υπο­δο­μών, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου οι επι­πτώ­σεις των κοι­νω­νι­κών αλλαγών είναι μεγα­λύ­τε­ρες, μπορεί να απα­ντή­σει στα προ­βλή­ματα, όμως προ­α­παι­τεί δρα­μα­τική ανα­τροπή των τερά­στιων ανι­σο­τή­των, της γενι­κευ­μέ­νης δια­φθο­ράς και της κρα­τι­κής ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας στις εν λόγω χώρες.

Η φτώχεια και η ανεργία, ιδίως του διαρκώς αυξα­νό­με­νου νεα­νι­κού πλη­θυ­σμού, ήδη προ­κα­λούν μετα­να­στευ­τι­κές κινή­σεις που συνα­ντιού­νται με τους πρό­σφυ­γες από τις εμπό­λε­μες περιο­χές, όπως η Συρία ή το Αφγα­νι­στάν. Ο συν­δυα­σμός ανάμεσα στην κοι­νω­νική υπο­βάθ­μιση και τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής απειλεί να γιγα­ντώ­σει το πρό­βλημα.

Εάν ο πλη­θυ­σμός της Μέσης Ανα­το­λής και της Βόρειας Αφρικής φτάσει στα 700 εκα­τομ­μύ­ρια το 2050, με τις ίδιες εύθραυ­στες κοι­νω­νι­κές και πολι­τι­κές ανι­σορ­ρο­πίες και την ίδια τάση περι­βαλ­λο­ντι­κής επι­δεί­νω­σης, εύλογα μπορεί κανείς να περι­μέ­νει τερά­στια κύματα προ­σφύ­γων προς την Ευρώπη. Προ­βλέ­ψιμο τίμημα όχι μόνο των επι­πτώ­σεων της βιο­μη­χα­νι­κής επα­νά­στα­σης αλλά και της απρο­νοη­σίας της παγκό­σμιας κοι­νό­τη­τας για τις σημε­ρι­νές ανθρω­πο­γε­νείς προ­κλή­σεις.

capital.gr