Ανασκαφές του Πανεπιστημίου Θράκης στην Κάρπαθο

Τού­τες οι ανα­σκα­φι­κές έρευ­νες έχουν επι­στη­μο­νι­κό και παι­δα­γω­γι­κό χα­ρα­χτή­ρα (-εκ­παί­δευ­ση φοι­τη­τών). Διε­ξή­χθη­σαν στον Κα­τα­γρό Αφιάρ­τη Καρ­πά­θου τον Ιού­λιο-Αύ­γου­στο 2015 υπό τη διεύ­θυν­ση του κα­θη­γη­τή Μα­νό­λη Μελά.

Εφέ­τος δό­θη­κε έμ­φα­ση σε αυτό που σή­με­ρα απο­κα­λεί­ται αρ­χαιο­λο­γία του το­πί­ου, ήτοι οι διά­φο­ρες όψεις της συ­νο­λι­κής και δια­χρο­νι­κής ει­κό­νας και δρα­στη­ριό­τη­τας εντός του υπό εξε­ρεύ­νη­ση ευ­ρύ­τε­ρου και οριο­θε­τη­μέ­νου χώρου. Τα πλαί­σια δη­λα­δή όπου εντάσ­σο­νται τα αρ­χαιο­λο­γι­κά ευ­ρή­μα­τα, προ­κει­μέ­νου αυτά να εξη­γη­θούν: γε­ω­γρα­φι­κά, πο­λι­τι­σμι­κά, οι­κο­νο­μι­κά, αν­θρω­πο­λο­γι­κά, τε­λε­τουρ­γι­κά, ιστο­ρι­κά κ.ά.

Όπως έχουν δεί­ξει οι εφε­τι­νές έρευ­νες πε­δί­ου, ανα­σκα­φι­κές και επι­φα­νεια­κές, η με­λέ­τη αφορά τη λει­τουρ­γία και εξέ­λι­ξη ενός τυ­πι­κού, βαθ­μιαία ανα­πτυσ­σό­με­νου και οριο­θε­τού­με­νου αγρο­κτή­μα­τος κατά την αρ­χαιό­τη­τα. Η χρήση του χώρου ξε­περ­νά τα 7000 χρό­νια. Ξε­κι­νά­ει από τη Νε­ο­λι­θι­κή εποχή, περ­νά­ει στη Μι­νω­ι­κή, και κο­ρυ­φώ­νε­ται στην Ελ­λη­νι­στι­κή και Ελ­λη­νο-ρω­μαϊ­κή πε­ρί­ο­δο.

Ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία απο­κτά η πλη­θώ­ρα της Μι­νω­ι­κής κε­ρα­μι­κής, ανα­φο­ρι­κά με τη ση­μα­ντι­κή ανά­πτυ­ξη, ορ­γά­νω­ση και συ­στη­μα­το­ποί­η­ση της αγρο­τι­κής πα­ρα­γω­γής και κα­τα­νά­λω­σης. Υπάρ­χουν Μι­νω­ι­κά αγ­γεία σερ­βι­ρί­σμα­τος (-αμ­φο­ρείς, κα­νά­τια) και πό­σε­ως (-κύ­πελ­λα). Και τα δύο υπο­δη­λώ­νουν κα­τα­νά­λω­ση κρα­σιού. Αλλά και μα­γει­ρέ­μα­τος (-τσου­κά­λια) και επι­τρα­πέ­ζια (-γα­βά­θες). Επί­σης με­γά­λα σκεύη (-πι­θά­ρια) που πα­ρα­πέ­μπουν σε απο­θή­κευ­ση υγρών προ­ϊ­ό­ντων (λα­διού, κρα­σιού) ή ακόμη και στέ­ρε­ων, όπως σι­τη­ρά, όσπρια, ξηρά φρού­τα, τυριά, παστά κρέ­α­τα και ψάρια κ.τλ. και τέλος, με­λισ­σο­κο­μι­κές κυ­ψέ­λες.

Κατά την κα­το­πι­νή του φάση (Ελ­λη­νι­στι­κή και Ελ­λη­νο-ρω­μαϊ­κή), και ίσαμε το τέλος της αρ­χαιό­τη­τας, το αγρό­κτη­μα εκτεί­νε­ται σε εί­κο­σι πε­ρί­που στρέμ­μα­τα, που πε­ρι­λαμ­βά­νουν γό­νι­μα χω­ρά­φια για σι­τη­ρά, όσπρια και αμπε­λο-καλ­λιέρ­γεια. Υπάρ­χουν όμως εν­δεί­ξεις και για άλ­λους πό­ρους επι­βί­ω­σης, όπως η κτη­νο­τρο­φία (πβλ. συ­να­φή οστά από την ανα­σκα­φή), η ελαιο­πα­ρα­γω­γή από σχι­νό­καρ­πο (πβλ. κα­τά­λοι­πα ερ­γα­στη­ρί­ου ελαιο­πα­ρα­γω­γής, βλ. εικ. 1), η με­λισ­σο­κο­μία (πβλ. κυ­ψέ­λες), η αλιεία και η τρο­φο­συλ­λο­γή.

Πέραν από το φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον και την εκ­με­τάλ­λευ­ση των συ­να­φών πόρων αυ­το­συ­ντή­ρη­σης, βα­σι­κό συ­στα­τι­κό των υπο­δο­μών του

αγρο­κτή­μα­τος υπήρ­ξαν οι κτι­ρια­κές εγκα­τα­στά­σεις. Αυτές απο­τε­λού­σαν τη βιο­λο­γι­κή έδρα επι­βί­ω­σης (-πο­λυ­ε­πί­πε­δο νοι­κο­κυ­ριό, βλ. εικ. 2) και το στρα­τη­γι­κό/επι­τε­λι­κό κέ­ντρο κάθε αγρο­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Στην προ­κεί­με­νη πε­ρί­πτω­ση οι εγκα­τα­στά­σεις αυτές (-οι­κο­δο­μι­κά συ­γκρο­τή­μα­τα) εντο­πί­ζο­νται σε δύο ση­μεία. Μία υπε­ρυ­ψω­μέ­νη σε βρα­χώ­δη χώρο στη ΒΔ γωνία του αγρο­κτή­μα­τος, και μία σε επί­πε­δο αγρό, πε­ρί­που τριά­ντα μ. νο­τιό­τε­ρα.

Οι αρ­χαιο­λο­γι­κές και εθνο­γρα­φι­κές εν­δεί­ξεις υπο­γραμ­μί­ζουν ότι η χρήση των δύο συ­γκρο­τη­μά­των ήταν από λίγο ως πολύ πα­ρό­μοια.

Εξυ­πη­ρε­τού­σε δη­λα­δή αφε­νός τις ανά­γκες του αγρο­τι­κού νοι­κο­κυ­ριού, και αφε­τέ­ρου στή­ρι­ζε ορ­γα­νω­τι­κά τις απα­σχο­λή­σεις και δρα­στη­ριό­τη­τες ίσως δύο αγρο­τι­κών οι­κο­γε­νειών, που προ­φα­νώς ανή­καν σε μια ευ­ρύ­τε­ρη οι­κο­γέ­νεια ή σόι.