Προς σύγκρουση γενεών το 2035

Σε μια ανα­πό­φευ­κτη σύγκρουση μεταξύ των γενεών, στο όχι και τόσο μακρινό έτος 2035, ανα­μέ­νε­ται να οδη­γή­σει η δημο­γρα­φική γήρανση στην Ελλάδα, σε περι­βάλ­λον υψηλής ανερ­γίας, εισφο­ρο­δια­φυ­γής και υψηλών ελλειμ­μά­των (ανι­σορ­ρο­πίας εισροών – εκροών) στο σύστημα κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης.

Η δημο­γρα­φική γήρανση του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού, λόγω της αύξησης του προσ­δό­κι­μου ζωής και της ταυ­τό­χρο­νης μείωσης των γεν­νή­σεων (γήρανση του πλη­θυ­σμού), συμ­βάλ­λει σήμερα στην αύξηση των συντα­ξιο­δο­τι­κών δαπανών κατά 15%. Μάλιστα, αυτή η επι­βά­ρυνση εκτι­μά­ται ότι θα προ­σεγ­γί­σει το 27%, κάπου κοντά στο 2050. Με δεδο­μένο μάλιστα ότι η χώρα μας έχει δεσμευ­θεί για δια­τή­ρηση των συντα­ξιο­δο­τι­κών δαπανών στο επίπεδο του 15,5% έως το 2060, οι επι­στή­μο­νες κρούουν τον κώδωνα του κιν­δύ­νου, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι ο μόνος τρόπος για να επι­τευ­χθεί κάτι τέτοιο, και μάλιστα χωρίς να επι­δει­νω­θεί περαι­τέρω το επίπεδο δια­βί­ω­σης των συντα­ξιού­χων, είναι η επί­τευξη ετήσιων ρυθμών αύξησης του ΑΕΠ της τάξεως του 2,5% με 3%.

Οπως εξηγούν στο βιβλίο τους «Η οδύσ­σεια του ασφα­λι­στι­κού» ο ομό­τι­μος καθη­γη­τής του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου Σάββας Ρομπό­λης και ο ανα­λο­γι­στής Βασίλης Μπέτσης, από το 2035 και μετά, στην Ελλάδα εμφα­νί­ζε­ται το φαι­νό­μενο της σύγκρου­σης των γενεών, αφού για την κάλυψη των ελλειμ­μά­των και τη μείωση του ρυθμού αύξησης των συντα­ξιο­δο­τι­κών δαπανών, οι νέες γενεές ασφα­λι­σμέ­νων θα λαμ­βά­νουν κατά την περίοδο της συντα­ξιο­δό­τη­σής τους συνο­λική παροχή που δεν θα ξεπερνά ανα­λο­γικά το 85% των συνο­λι­κών εισφο­ρών που θα έχουν εισφέ­ρει στον ασφα­λι­στικό τους βίο, ως εργα­ζό­με­νοι. Μάλιστα, η τάση που κατα­γρά­φουν οι επι­στή­μο­νες βαίνει μειού­μενη προς το 60%!

Να σημειω­θεί ότι σήμερα εκτι­μά­ται πως οι παροχές βρί­σκο­νται κοντά στο 125% σε σχέση με τις εισφο­ρές που έχουν κατα­βλη­θεί, ενώ από το ποσοστό αυτό, ένα μέρος της τάξεως του 25% αντι­στοι­χεί σε εισφο­ρές του κράτους.

Στην πράξη, εξαι­τίας του δημο­γρα­φι­κού –και όχι μόνο– προ­βλή­μα­τος, στην Ελλάδα ανα­μέ­νε­ται να ανα­τρα­πεί μια βασική αρχή του συστή­μα­τος κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης, η αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας, και μάλιστα σε μια περίοδο που ήδη κατα­γρά­φε­ται η παρα­βί­αση της αρχής της ισό­τη­τας και της αλλη­λεγ­γύης.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι σήμερα ένας στους τέσ­σε­ρις Ελληνες είναι πάνω από 65 ετών και ο πλη­θυ­σμός των ηλικιών 50-64 ετών προ­βλέ­πε­ται να αυξηθεί κατά τα επόμενα 15 χρόνια για να μειωθεί στα­διακά στη συνέ­χεια. Το 2040 και μετά ανα­κό­πτε­ται η ανα­νέ­ωση του πλη­θυ­σμού και το 2060, σύμφωνα με τις δημο­γρα­φι­κές προ­βο­λές, θα είναι ένας στους δύο Ελληνες πάνω από 65 ετών.

Οι ειδικοί εκτι­μούν ότι η πίεση που θα δεχθεί η κοι­νω­νική ασφά­λιση είναι ασφυ­κτική εξαι­τίας της επι­δεί­νω­σης του δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος. Παράλ­ληλα βέβαια, το σύστημα δέχεται και θα δεχθεί ασφυ­κτική πίεση και από το υψηλό επίπεδο της ανερ­γίας και από τη μείωση του πλη­θυ­σμού εργά­σι­μης ηλικίας, ο οποίος θα μειώ­νε­ται συνεχώς μέχρι το 2050.

Στα προ­βλή­ματά της χώρας θα προ­στε­θεί το πρό­βλημα του «baby boom» που ανα­μέ­νε­ται το 2023 με 2028. Πρό­κει­ται για την ξαφνική έξοδο στη συντα­ξιο­δό­τηση ενός πολύ μεγα­λύ­τε­ρου αριθμού εργα­ζο­μέ­νων από ό,τι μέχρι τότε, που θα εκτι­νά­ξει τις συντα­ξιο­δο­τι­κές δαπάνες. Οι χώρες της δυτικής Ευρώπης περνούν αυτή την περίοδο τώρα, και μάλιστα, επειδή το είχαν προ­βλέ­ψει, έχουν φρο­ντί­σει και σχε­διά­σει πώς θα αυξή­σουν τα έσοδα στα συστή­ματά τους. Στην Ελλάδα, λόγω της μετα­νά­στευ­σης το φαι­νό­μενο αυτό καθυ­στέ­ρησε μία γενιά. Και θα το περά­σουμε δέκα χρόνια αργό­τερα. Ομως, όπως επι­ση­μαί­νουν οι ειδικοί, εμείς αδυ­να­τούμε να βρούμε νέους πόρους. Με άλλα λόγια, δια­πι­στώ­νε­ται εκτός από την κατάρ­ρευση του συστή­μα­τος κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης και παντε­λής απουσία σχε­δια­σμού και υλο­ποί­η­σης ολο­κλη­ρω­μέ­νης δημο­γρα­φι­κής πολι­τι­κής, ικανής να απο­τρέ­ψει τις δυσμε­νείς πλη­θυ­σμια­κές εξε­λί­ξεις στην Ελλάδα.