«Η κατάσταση στην ακτοπλοΐα εν μέσω της πανδημίας του κορωνοϊού»

Πρό­σφατα δημο­σιεύ­τηκε η Ετήσια Μελέτη για την Ελλη­νική Ακτο­πλοΐα με τίτλο “Συνυ­πευ­θυ­νό­τητα και ρεα­λι­σμός οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την αντι­με­τώ­πιση της νέας πραγ­μα­τι­κό­τη­τας”. Η φετινή χρονιά παρου­σιά­ζει τερά­στιο ενδια­φέ­ρον αφού αφενός περι­γρά­φει το επι­τυ­χη­μένο δια­χει­ρι­στικό έτος του 2019 και αφε­τέ­ρου εξε­τά­ζει και τις προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης στο άμεσο μέλλον μετά την είσοδο της παν­δη­μίας στη ζωή μας.

Αναμ­φι­σβή­τητα οι προ­βλέ­ψεις για το άμεσο μέλλον είναι παρα­κιν­δυ­νευ­μέ­νες αλλά είναι αδύ­να­τον να δια­τη­ρη­θεί ένα δίκτυο θαλασ­σίων μετα­φο­ρών, ανα­γκαίο για την κοι­νω­νία χωρίς σχε­δια­σμούς για το μέλλον, προ­βλέ­ψεις και προ­ο­πτι­κές.

Σήμερα μιλάει στην «δ» ο διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος τη XRTC Business Consultants κ. Γιώργος Ξηρα­δά­κης, ανα­λύ­ο­ντας την κατά­σταση στην ακτο­πλοϊα εν μέσω της παν­δη­μίας του κορω­νοϊού και τις επι­πτώ­σεις που έχει υποστεί.

• Κύριε Ξηρα­δάκη, πρό­σφατα δημο­σιεύ­τηκε η μελέτη της XRTC Business Consultants για την Ελλη­νική Ακτο­πλοΐα. Θα ήθελα να ανα­φερ­θείτε επι­γραμ­μα­τικά στα κύρια σημεία της μελέτης όσον αφορά στα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελλη­νική Ακτο­πλοΐα εξαι­τίας της παν­δη­μίας του κορο­νοϊού Covid-19.

Η ακτο­πλοΐα είναι ευαί­σθητη στις επι­πτώ­σεις τυχόν οικο­νο­μι­κής ύφεσης είτε στην ελλη­νική οικο­νο­μία είτε στην του­ρι­στική αγορά ή ακόμη σε έκτακτα γεγο­νότα, όπως είναι η εμφά­νιση της παν­δη­μίας του κορω­νοϊού COVID-19, τα οποία οδηγούν σε μειω­μένη ζήτηση που σε συν­δυα­σμό με πιθανή πλε­ο­νά­ζουσα προ­σφορά σε μειω­μέ­νους ναύλους και πλη­ρό­τητα, επη­ρε­ά­ζουν αρνη­τικά την κερ­δο­φο­ρία των εται­ριών. Η πτώση της ζήτησης των ακτο­πλοϊ­κών μετα­φο­ρών γίνεται εμφανής τόσο στις μετα­φο­ρές επι­βα­τών όσο και σε αυτές των προ­ϊ­ό­ντων. Οι δεύ­τε­ρες επη­ρε­ά­ζο­νται από την παρα­γωγή αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων προς εξαγωγή αλλά και τις αφίξεις του­ρι­στών αφού εξυ­πη­ρε­τούν απο­κλει­στικά την τρο­φο­δο­σία των κατα­λυ­μά­των και όλης της του­ρι­στι­κής κατα­νά­λω­σης.

Κάτω από αυτό το πρίσμα, τα απο­τε­λέ­σματα του πρώτου πεντα­μή­νου του 2020 ήταν απο­γοη­τευ­τικά αφού δια­πι­στώ­θηκε μια πτώση της τάξης του 60% στο μετα­φο­ρικό έργο. Η εικόνα είναι ίδια και σε διεθνές επίπεδο όπου ο κλάδος αντι­με­τω­πί­ζει σωρεία προ­βλη­μά­των και επιζητά λύσεις για τη δια­τή­ρηση της τρο­φο­δο­τι­κής αλυ­σί­δας. Όλα τα κράτη προ­σφέ­ρουν πακέτα διά­σω­σης με σκοπό τη δια­τή­ρηση του δικτύου θαλασ­σίων συγκοι­νω­νιών.

Ο ακτο­πλοϊ­κός στόλος μόνο κατά την υψηλή περίοδο ανα­δι­πλώ­θηκε σε έναν ικα­νο­ποι­η­τικό βαθμό για να μπο­ρέ­σει να καλύψει το περιο­ρι­στικό μέτρο που επι­βά­λει η κοι­νω­νική από­σταση του 65% και όχι γιατί η πλη­ρό­τητα ήταν ικα­νο­ποι­η­τική. Όταν ο στόλος δεν ήταν ικανός να καλύψει τις μετα­φο­ρι­κές ανάγκες, τότε ο συντε­λε­στής πλη­ρό­τη­τας ανέβηκε στο 80% κι αυτό για μερικές μόνο εβδο­μά­δες.

Η πρό­βλεψη της XRTC για την ακτο­πλοϊκή κίνηση του 2020 παρα­τί­θε­ται ως εξής:

• Ποια είναι η σημασία της ελλη­νι­κής ακτο­πλο­ΐας για τη χώρα και την οικο­νο­μία της;

Η πρό­σφατη παν­δη­μία ανέ­δειξε περί­τρανα τον βασικό ρόλο που δια­δρα­μα­τί­ζει ο νευ­ραλ­γι­κός αυτός κλάδος στη βιω­σι­μό­τητα της νησιω­τι­κής Ελλάδας η οποία στη­ρί­ζε­ται σε δύο βασι­κούς άξονες οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Ο πρώτος αφορά στη στήριξη της παρα­γω­γι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας των νησιών που προ­έρ­χε­ται από τον πρω­το­γενή και δευ­τε­ρο­γενή τομέα και ο δεύ­τε­ρος αφορά στην υπο­στή­ριξη των δρα­στη­ριο­τή­των που σχε­τί­ζο­νται με τον του­ρι­σμό και κάθε είδους υπη­ρε­σία σχε­τι­ζό­μενη με αυτόν. Με πολύ απλά λόγια η ελλη­νική ακτο­πλοϊκή αγορά υπο­στη­ρί­ζει μια πλειάδα εφο­δια­στι­κών αλυ­σί­δων που σχε­τί­ζο­νται με το σύνολο των οικο­νο­μι­κών δρα­στη­ριο­τή­των των νησιών μας κατά τη διάρ­κεια του έτους που χωρίς αυτή η επι­βί­ωση σε αυτά δεν θα είναι δυνατή.

• Θα κατα­φέ­ρουν να επι­βιώ­σουν οι ακτο­πλοϊ­κές εται­ρίες μετά από την παρούσα δεινή κατά­σταση;

Η ελλη­νική ακτο­πλοϊκή αγορά εισέρ­χε­ται σε μια δύσκολη περίοδο με άγνω­στους παρά­γο­ντες επη­ρε­α­σμού της λει­τουρ­γίας της και με μεγάλη αδυ­να­μία προσ­διο­ρι­σμού των σημείων στή­ρι­ξης. Το ζητού­μενο την περίοδο που δια­νύ­ουμε δεν είναι η ευρω­στία των εται­ριών αλλά η δια­τή­ρηση της οικο­νο­μι­κής τους υπό­στα­σης. Το γεγονός βεβαίως ότι αυτή την δυσκο­λία δεν την διέρ­χε­ται μόνη της αλλά πλέει παράλ­ληλα με όλους σχεδόν τους τομείς της οικο­νο­μίας της δίνει την δυνα­τό­τητα να ελπίζει για την επι­βί­ωσή της.

Δεν υπάρχει καμία περί­πτωση την χρονιά που δια­νύ­ουμε να υπάρ­ξουν θετικά πρόσημα στην εκμε­τάλ­λευση του στόλου παρά μόνο σε ένα μικρό αριθμό εται­ριών που εξυ­πη­ρε­τούν απο­κλει­στικά γραμμές δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος. Είναι λοιπόν σημα­ντικό τόσο οι Επεν­δυ­τές όσο και οι Χρη­μα­το­δό­τες των εται­ριών να αντι­με­τω­πί­σουν την κατά­σταση με σύνεση ώστε να απο­φύ­γουν την άμεση κατάρ­ρευση των εται­ριών. Σε αντί­θετη περί­πτωση τα γενό­μενα νέα βάρη θα είναι δυσβά­στα­χτα και οι ζημίες πολλές. Στην ίδια όχθη ο άλλος εταίρος της αγοράς που είναι το Κράτος πρέπει να συνει­δη­το­ποι­ή­σει ότι χωρίς την στήριξή του δεν θα μπο­ρέ­σει σε καμία περί­πτωση να δια­τη­ρή­σει το δίκτυο θαλασ­σιών μετα­φο­ρών της χώρας.

Για ολό­κληρο τον παγκό­σμιο χάρτη η επι­στροφή στην κανο­νι­κό­τητα παρα­μέ­νει άγνωστη. Το να συζη­τάμε για το ποιο θα είναι το ποσοστό μείωσης του μετα­φο­ρι­κού έργου των ακτο­πλοϊ­κών εται­ριών είτε στο εσω­τε­ρικό είτε στο εξω­τε­ρικό είναι απλά εκτι­μή­σεις υψηλού ρίσκου γιατί οι εξε­λί­ξεις είναι τόσο απρό­βλε­πτες, ξαφ­νι­κές και βεβαίως επι­κίν­δυ­νες. Η ανι­σορ­ρο­πία στην οποία έχουμε εισέλ­θει λόγω της παν­δη­μίας έχει παρα­με­ρί­σει τις δια­χρο­νι­κές σκο­τού­ρες που έχουμε από την εφαρ­μογή των νόμων των περι­βαλ­λο­ντι­κών επι­πτώ­σεων ή των γεω­πο­λι­τι­κών κιν­δύ­νων συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και αυτών του μετα­να­στευ­τι­κού και προ­σφυ­γι­κού προ­βλή­μα­τος.

Ο χει­μώ­νας του 2020-2021 θα είναι ιδιαι­τέ­ρως δύσκο­λος για τον κλάδο καθώς τα έσοδα από το πρώτο εξάμηνο και το καλο­καίρι δεν αρκούν για να καλύ­ψουν τις λει­τουρ­γι­κές τους ανάγκες, επο­μέ­νως ο μόνος τρόπος για να μπο­ρέ­σουν να αντε­πε­ξέλ­θουν στις υπο­χρε­ώ­σεις τους τόσο σε οικο­νο­μικό επίπεδο όσο και σε λει­τουρ­γικό είναι η άμεση κρατική ή ευρω­παϊκή επι­χο­ρή­γηση για την απρό­σκο­πτη λει­τουρ­γία τους. Υπάρ­χουν όμως και ιδιαί­τε­ρες ευκαι­ρίες που θα πρέπει οι εταίροι της αγοράς να δια­γνώ­σουν για να σχε­διά­σουν τις επό­με­νες κινή­σεις τους. Η παγκό­σμια κοι­νό­τητα δια­πί­στωσε τη συμβολή της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας. Η θέση της Ελλάδας στο Νοτιο­α­να­το­λικό άκρο της Ευρώπης αλλά και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, της δίνει τη δυνα­τό­τητα να μελε­τή­σει και να σχε­διά­σει το ρόλο της στο πλαίσιο της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας, καθώς απο­τε­λεί σημα­ντικό κόμβο λόγω της ανά­πτυ­ξης του εμπο­ρίου με την Κίνα και τη Νότια Ασία αλλά και της γει­το­νι­κής σχέσης που έχει με παρα­γω­γι­κές χώρες της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου των οποίων τα προ­ϊ­ό­ντα είναι σε άμεση ζήτηση από τους Ευρω­παί­ους. Στη Μελέτη αυτή, η πρό­κληση του νέου αυτού ρόλου της χώρας ανα­λύ­θηκε επι­στα­μέ­νως σε προη­γού­μενο κεφά­λαιο.

• Θα ήθελα την εκτί­μησή σας σχετικά με την Ελλη­νική Ακτο­πλοϊκή Αγορά. Αλλάζει το τοπίο;

Η αλλαγή του τοπίου υπό τις παρού­σες συν­θή­κες δεν είναι ούτε εύκολη ούτε απλή υπόθεση. Αυτό που υπο­στη­ρίζω είναι ότι οι οι εται­ρείες του ακτο­πλοϊ­κού κλάδου θα πρέπει να δώσουν μεγα­λύ­τερη βαρύ­τητα σε ένα νέο επι­χει­ρη­μα­τικό μοντέλο το οποίο σχε­τί­ζε­ται με τη συνει­δητή επιλογή ως προς την εξει­δί­κευση των εφο­δια­στι­κών αλυ­σί­δων που θέλουν να εξυ­πη­ρε­τούν στο μέλλον. Το επι­χει­ρη­μα­τικό αυτό μοντέλο θα πρέπει να συνο­δεύ­ε­ται και από πολι­τι­κές οι οποίες θα στη­ρί­ζουν ένα νέο μοντέλο ανά­πτυ­ξης της Ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας που θα στη­ρί­ζε­ται στη δημιουρ­γία υπη­ρε­σιών στον κλάδο της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας και ειδικά της διοι­κη­τι­κής μέρι­μνας (logistics). Μεταξύ των πρώτων συμπε­ρα­σμά­των της παν­δη­μίας είναι ότι μια από τις οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που χρήζει συνε­χούς υπο­στή­ρι­ξης είναι αυτή της παρα­γω­γής τρο­φί­μων και άλλων προ­ϊ­ό­ντων. Ο κλάδος των μετα­φο­ρών και συγκε­κρι­μένα η ακτο­πλοΐα υπο­στή­ριξε την παρα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα των νησιών σε εξαι­ρε­τικά ικα­νο­ποι­η­τικό βαθμό δεδο­μέ­νου ότι ως κλάδος δεν ήταν έτοιμος να αντε­πε­ξέλ­θει σε μία τέτοια κατά­σταση.

Η προ­τροπή μας για ένα νέο επι­χει­ρη­μα­τικό μοντέλο από μέρους των ακτο­πλοϊ­κών εται­ρειών σχε­τί­ζε­ται άμεσα με την ανα­νέ­ωση του στόλου που θα πρέπει να ξεκι­νή­σει δεδο­μέ­νου του υψηλού μέσου όρου ηλικίας του στόλου. Το κυριό­τερο πρό­βλημα που αντι­με­τώ­πι­σαν οι ακτο­πλοϊ­κές εται­ρείες ήταν η απότομη μείωση της ζήτησης για τη μετα­φορά κυρίως επι­βα­τών και δευ­τε­ρευό­ντως προ­ϊ­ό­ντων καθώς και αργή ανά­καμψη αυτής. Η ανα­νέ­ωση του στόλου θα πρέπει να συνο­δευ­τεί λαμ­βά­νο­ντας υπόψη σειρά κρι­τη­ρίων όπως είναι οι οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που χρήζουν αδιά­λει­πτης υπο­στή­ρι­ξης και χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από ανε­λα­στική ζήτηση, ακο­λου­θού­με­νες από αυτές που έχουν μεγα­λύ­τερη ελα­στι­κό­τητα. Η διά­κριση αυτή μεταξύ των δια­φο­ρε­τι­κών τύπων ζήτησης που εξυ­πη­ρε­τεί η ακτο­πλοϊκή αγορά είναι βασικός παρά­γο­ντας για την επιλογή και πιθανό σχε­δια­σμό νέων τύπων πλοίων που θα προ­σφέ­ρουν καλύ­τε­ρες και οικο­νο­μικά απο­δο­τι­κές ευκαι­ρίες. Το επίπεδο ελα­στι­κό­τη­τας της ζήτησης προσ­διο­ρί­ζει την έκθεση των εται­ρειών στην από­το­μες μετα­βο­λές της και επο­μέ­νως καθο­ρί­ζει και την οικο­νο­μική βιω­σι­μό­τητα του πλοίου και κατ’ επέ­κταση των εται­ρειών και του κλάδου γενι­κό­τερα.

Για να μπο­ρέ­σει βέβαια να ευδο­κι­μή­σει αυτό το επι­χει­ρη­μα­τικό μοντέλο είναι απα­ραί­τη­τες οι παρα­κάτω προ­ϋ­πο­θέ­σεις:

1. Ο συνει­δη­τός προ­σα­να­το­λι­σμός προς τη δημιουρ­γία ενός νέου εθνικού οικο­νο­μι­κού μοντέ­λου που θα έχει μεταξύ των αξόνων οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας του τον κλάδο της εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας.

2. Την παροχή κινή­τρων για τη δια­τή­ρηση και περαι­τέρω ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στη νησιω­τική Ελλάδα η οποία αντι­προ­σω­πεύει το 12% του ΑΕΠ της χώρας και το 13% του πλη­θυ­σμού.

3. Τον συντο­νι­σμό του ακτο­πλοϊ­κού κλάδου με την Πολι­τεία για τη στήριξη αυτού του μοντέ­λου εθνικής ανά­πτυ­ξης μέσω της δημιουρ­γίας της κατάλ­λη­λης υπο­δο­μής σε πλοία και λιμε­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

4. Τη δημιουρ­γία νέων οδικών οδών μεταξύ των χωρών της Ν.Α. Μεσο­γείου όπως Κύπρου, Ισραήλ, Ιορ­δα­νίας και Αιγύ­πτου.