Πανευρωπαϊκό φαινόμενο οι απάτες σε βάρος ηλικιωμένων

Απί­θα­νες δι­καιο­λο­γί­ες βρί­σκουν επι­τή­δειοι σε υπο­θέ­σεις που έρ­χο­νται διαρ­κώς στην επι­και­ρό­τη­τα έχο­ντας ως θύ­μα­τα ηλι­κιω­μέ­νους. Πλέον πρό­σφα­το, στην Κο­μο­τη­νή, όπου δύο άγνω­στοι προ­σποιού­με­νοι την εκ­προ­σώ­πη­ση του γιου της σε υπό­θε­ση θα­να­τη­φό­ρου τρο­χαί­ου κα­τά­φε­ραν να απο­σπά­σουν 10.000 ευρώ από την 85χρονη προ­κει­μέ­νου να προ­βούν στις απα­ραί­τη­τες ενέρ­γειες για την απο­φυ­λά­κι­ση του παι­διού της. Και δεν είναι το μόνο πε­ρι­στα­τι­κό, καθώς σε πολ­λές γει­το­νιές μι­λούν για πολ­λές από­πει­ρες εξα­πά­τη­σης με διά­φο­ρα τε­χνά­σμα­τα.

Η «απάτη με το εγ­γό­νι»

Οπως προ­κύ­πτει όμως από στοι­χεία, το φαι­νό­με­νο αυτό εμ­φα­νί­ζε­ται και σε άλλες ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Σύμ­φω­να με πρό­σφα­τη ανα­κοί­νω­ση της Europol, τις πρώ­τες πρω­ι­νές ώρες της 21ης Ιου­λί­ου εκτε­λέ­στη­καν 32 εντάλ­μα­τα σύλ­λη­ψης σε Ιτα­λία, Πο­λω­νία και Ελ­βε­τία για υπό­πτους που εμπλέ­κο­νται σε πε­ρισ­σό­τε­ρες από 250 υπο­θέ­σεις με απά­τες σε βάρος ηλι­κιω­μέ­νων (το λε­γό­με­νο «κόλπο με το εγ­γό­νι») και για πάνω από 20 διαρ­ρή­ξεις σπι­τιών.

Στην επι­χεί­ρη­ση συμ­με­τεί­χαν 150 αστυ­νο­μι­κοί στην Ιτα­λία και πάνω από 100 στην Πο­λω­νία μαζί με ελι­κό­πτε­ρα και ει­δι­κά εκ­παι­δευ­μέ­νες ομά­δες. Δώ­δε­κα από τους υπό­πτους συ­νε­λή­φθη­σαν (πέντε στην Ιτα­λία, έξι στην Πο­λω­νία και ένας στην Ελ­βε­τία), ενώ οι υπό­λοι­ποι πα­ρα­μέ­νουν ασύλ­λη­πτοι.

Οπως ανα­φέ­ρε­ται στην ανα­κοί­νω­ση της Europol, «το κόλπο με το εγ­γό­νι» είναι η ονο­μα­σία που έχει δοθεί σε μια σειρά υπο­θέ­σε­ων όπου οι δρά­στες εξα­πα­τούν ηλι­κιω­μέ­νους. Σχε­τι­κά με τη με­θο­δο­λο­γία τους ση­μειώ­νε­ται ότι επι­λέ­γουν άτομα με­γά­λης ηλι­κί­ας και έρ­χο­νται σε επαφή μέσω τη­λε­φώ­νου. Ανά­λο­γα με τις πρώ­τες λέ­ξεις της συ­νο­μι­λί­ας ο δρά­στης απο­φα­σί­ζει ποιον θα προ­σποι­η­θεί, εγ­γό­νι ή ανι­ψιό συ­νή­θως, που βρί­σκε­ται σε κα­τά­στα­ση έκτα­κτης ανά­γκης. Στό­χος να απο­σπά­σουν χρή­μα­τα από τα θύ­μα­τά τους.

Οι ηλι­κιω­μέ­νοι, σύμ­φω­να με τη Εuropol, μπαί­νουν στο «στό­χα­στρο» επει­δή συ­νή­θως έχουν «κο­μπό­δε­μα», δικό τους σπίτι ή έχουν χρή­μα­τα σε τρα­πε­ζι­κό λο­γα­ρια­σμό και τους προ­σεγ­γί­ζουν με ευ­γέ­νεια και με φρά­σεις που θα κερ­δί­σουν την εμπι­στο­σύ­νη τους γνω­ρί­ζο­ντας ότι είναι δύ­σκο­λο ή αδύ­να­το για τα άτομα αυτά να πουν «όχι» ή απλά να κλεί­σουν το τη­λέ­φω­νο.

Κατά τη διάρ­κεια των ετών, όπως επι­ση­μαί­νε­ται στην ανα­κοί­νω­ση, στα κράτη-μέλη που πλήτ­το­νται από εγκλή­μα­τα σε βάρος ηλι­κιω­μέ­νων έχει δια­πι­στω­θεί η δράση εγκλη­μα­τι­κών ομά­δων και, πα­ρό­τι οι ευ­ρω­παϊ­κές διω­κτι­κές αρχές έχουν πε­τύ­χει την εξάρ­θρω­ση τέ­τοιων κυ­κλω­μά­των, εν τού­τοις ο αριθ­μός των υπο­θέ­σε­ων που κα­τα­γρά­φο­νται είναι ση­μα­ντι­κός προ­κα­λώ­ντας «οι­κο­νο­μι­κή ζημιά» σε κά­ποια από τα πιο ευά­λω­τα μέλη της κοι­νω­νί­ας.

Ενα άλλο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό γε­γο­νός που έχει προ­κύ­ψει από τις έρευ­νες είναι ότι, ενώ η το­πι­κή αστυ­νο­μία επι­χει­ρεί να εξι­χνιά­σει μια υπό­θε­ση, τα μέλη του ίδιου κυ­κλώ­μα­τος είναι ήδη «ενερ­γά» σε μια εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κή πε­ριο­χή ή χώρα. Βα­σι­κή πα­ρά­με­τρος επί­σης, σύμ­φω­να με τη Εuropol, είναι ότι ση­μα­ντι­κός αριθ­μός των εγκλη­μά­των σε βάρος ηλι­κιω­μέ­νων δεν κα­ταγ­γέλ­λε­ται στην Αστυ­νο­μία, με απο­τέ­λε­σμα ο αριθ­μός των υπο­θέ­σε­ων να μην αντι­κα­το­πτρί­ζει τη συ­νο­λι­κή ει­κό­να και το πραγ­μα­τι­κό μέ­γε­θος του προ­βλή­μα­τος. Για το θέμα αυτό ση­μειώ­νε­ται πως υπάρ­χουν διά­φο­ρες αι­τί­ες που δεν ανα­φέ­ρο­νται οι απά­τες. Μία από αυτές είναι ότι ορι­σμέ­να θύ­μα­τα δεν γνω­ρί­ζουν πως έχουν πέσει θύμα απά­της, άλλοι ηλι­κιω­μέ­νοι αι­σθά­νο­νται αμη­χα­νία και δεν θέ­λουν συγ­γε­νι­κά ή φι­λι­κά τους πρό­σω­πα να μά­θουν γι’ αυτό κ.τ.λ.

Πώς δρουν στην Ελ­λά­δα

Οπως ανα­φέ­ρουν στε­λέ­χη της ΕΛ.ΑΣ., οι δρά­στες χρη­σι­μο­ποιούν συ­γκε­κρι­μέ­νη με­θο­δο­λο­γία στην απάτη με τη μέ­θο­δο προ­σέγ­γι­σης εκ μέ­ρους συγ­γε­νι­κού προ­σώ­που (κυ­ρί­ως σε βάρος ηλι­κιω­μέ­νων ατό­μων). Ει­δι­κό­τε­ρα επι­λέ­γουν κυ­ρί­ως ηλι­κιω­μέ­νους αν­θρώ­πους, για τους οποί­ους πλη­ρο­φο­ρού­νται με οποιον­δή­πο­τε τρόπο τα στοι­χεία ταυ­τό­τη­τας τόσο των ιδίων όσο και προ­σφι­λών συγ­γε­νι­κών τους προ­σώ­πων, συ­νή­θως των παι­διών ή των εγ­γο­νιών τους. Στη συ­νέ­χεια τους προ­σεγ­γί­ζουν «δήθεν» ως απε­σταλ­μέ­νοι των συγ­γε­νών τους και με το πρό­σχη­μα άμε­σης και επεί­γου­σας ανά­γκης χρη­μά­των επι­διώ­κουν να τους απο­σπά­σουν με­γά­λα χρη­μα­τι­κά ποσά. Η προ­σέγ­γι­ση συ­νή­θως γί­νε­ται κατά την έξοδο ή λίγο πριν από την εί­σο­δο στην κα­τοι­κία τους, έξω από τρά­πε­ζες ή εμπο­ρι­κά κα­τα­στή­μα­τα κ.τ.λ.

Ση­μειώ­νουν πως «οι τε­χνι­κές που χρη­σι­μο­ποιούν οι δρά­στες για να πεί­σουν τους ηλι­κιω­μέ­νους να τους δώ­σουν τα χρή­μα­τα για λο­γα­ρια­σμό των οι­κεί­ων τους είναι ο αιφ­νι­δια­σμός και η πα­ρου­σί­α­ση μιας αλη­θο­φα­νούς οι­κο­νο­μι­κής ανά­γκης που πρέ­πει να ικα­νο­ποι­η­θεί χωρίς ανα­βο­λή. Με τον τρόπο αυτόν αλλά και με την ανα­φο­ρά σε συγ­γε­νι­κά πρό­σω­πα με ιδιαί­τε­ρη οι­κειό­τη­τα επι­διώ­κουν να κερ­δί­σουν την εμπι­στο­σύ­νη και να μην αφή­σουν πε­ρι­θώ­ρια δεύ­τε­ρης σκέ­ψης. Σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις οι δρά­στες για να ισχυ­ρο­ποι­ή­σουν τα επι­χει­ρή­μα­τά τους προ­σποιού­νται πως τη­λε­φω­νούν στα οι­κεία πρό­σω­πα για να επι­βε­βαιώ­σουν την οι­κο­νο­μι­κή ανά­γκη, πλην όμως οι ηλι­κιω­μέ­νοι μέσα στην ανα­στά­τω­σή τους δεν αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι συ­νο­μι­λούν με συ­νερ­γούς των δρα­στών και όχι με τους συγ­γε­νείς τους».

Σχε­τι­κά με τους λό­γους που επι­κα­λού­νται οι δρά­στες για να απο­σπά­σουν χρή­μα­τα είναι συ­νή­θως η εξό­φλη­ση ενός χρέ­ους, η πλη­ρω­μή ασφα­λι­στη­ρί­ων συμ­βο­λαί­ων, η αγορά ηλε­κτρι­κών συ­σκευών, ανταλ­λα­κτι­κών αυ­το­κι­νή­των κ.τ.λ. για λο­γα­ρια­σμό «δήθεν» συγ­γε­νι­κών προ­σώ­πων.

Ανα­φο­ρι­κά με τα χρη­μα­τι­κά ποσά που ζη­τούν οι δρά­στες αυτά κυ­μαί­νο­νται από με­ρι­κές εκα­το­ντά­δες ως αρ­κε­τές χι­λιά­δες ευρώ, «ποσά τα οποία με­τα­βάλ­λο­νται και προ­σαρ­μό­ζο­νται ανά­λο­γα με τη δε­κτι­κό­τη­τα και ευ­πι­στία των ηλι­κιω­μέ­νων» επι­ση­μαί­νουν οι αστυ­νο­μι­κοί και προ­σθέ­τουν ότι «εν­δει­κτι­κά ανα­φέ­ρε­ται πως στο πα­ρελ­θόν δρά­στες έχουν με­τα­φέ­ρει με αυ­το­κί­νη­το ηλι­κιω­μέ­νους ακόμη και σε τρά­πε­ζες προ­κει­μέ­νου να ανα­λά­βουν με­γά­λα χρη­μα­τι­κά ποσά και να τους τα πα­ρα­δώ­σουν».

Μία ακόμη συ­νή­θης απάτη είναι με τη μέ­θο­δο νο­ση­λεί­ας συγ­γε­νι­κού προ­σώ­που. Οι δρά­στες επι­λέ­γουν συ­νή­θως ηλι­κιω­μέ­νους και πλη­ρο­φο­ρού­νται με οποιον­δή­πο­τε τρόπο τα στοι­χεία ταυ­τό­τη­τας τόσο των ιδίων όσο και προ­σφι­λών συγ­γε­νι­κών τους προ­σώ­πων, συ­νή­θως των παι­διών τους. Ακο­λού­θως επι­κοι­νω­νούν τη­λε­φω­νι­κώς μαζί τους κυ­ρί­ως τις νυ­χτε­ρι­νές ώρες (συ­νή­θως μετά τα με­σά­νυ­χτα) και, εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι την ανα­στά­τω­ση που προ­κα­λεί­ται, τους αναγ­γέλ­λουν ότι ένας στε­νός συγ­γε­νής τους (π.χ., γιος, κόρη, γα­μπρός ή νύφη) ει­σή­χθη εσπευ­σμέ­να σε κά­ποιο νο­σο­κο­μείο λόγω τρο­χαί­ου ατυ­χή­μα­τος ή κά­ποιου άλλου έκτα­κτου λόγου και απαι­τούν χρή­μα­τα για να γίνει άμεσα κά­ποια ια­τρι­κή πράξη, συ­νή­θως χει­ρουρ­γι­κή επέμ­βα­ση.

Στη συ­νέ­χεια οι δρά­στες ζη­τούν από τους ηλι­κιω­μέ­νους να με­τα­βούν αμέ­σως σε συ­γκε­κρι­μέ­νο ση­μείο (που νω­ρί­τε­ρα οι ίδιοι έχουν επι­λέ­ξει ως κα­τάλ­λη­λο, συ­νή­θως κοντά στο σπίτι τους), όπου τους «ανα­μέ­νει» άν­θρω­πος του νο­σο­κο­μεί­ου, π.χ. ένας νο­ση­λευ­τής ή υπάλ­λη­λος του ΕΚΑΒ, για να πα­ρα­λά­βει τα χρή­μα­τα και να τα πα­ρα­δώ­σει το τα­χύ­τε­ρο δυ­να­τόν στους για­τρούς.

Επί­σης οι ηλι­κιω­μέ­νοι χρη­σι­μο­ποιούν συ­νή­θως την ίδια τη­λε­φω­νι­κή συ­σκευή στην οποία δέ­χθη­καν την κλήση για να κα­λέ­σουν στο κι­νη­τό τη­λέ­φω­νο το συγ­γε­νι­κό τους πρό­σω­πο που «δήθεν» νο­ση­λεύ­ε­ται σε κρί­σι­μη κα­τά­στα­ση. Μέσα στη σύγ­χυ­σή τους όμως δεν αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι η «γραμ­μή» είναι ακόμη ανοι­χτή με τους δρά­στες, οι οποί­οι δεν τερ­μά­τι­σαν την προη­γού­με­νη κλήση. Οι δρά­στες προ­σποιού­νται ότι απα­ντούν στην κλήση των θυ­μά­των και «επι­βε­βαιώ­νουν» την άσχη­μη εί­δη­ση πα­ρι­στά­νο­ντας π.χ. κά­ποιον τραυ­μα­τιο­φο­ρέα που κρα­τά­ει το κι­νη­τό του νο­ση­λευο­μέ­νου.

Συμ­βου­λές προς ηλι­κιω­μέ­νους

Στην ιστο­σε­λί­δα της ΕΛ.ΑΣ. (http://www.astynomia.gr/index.php?option=ozo_content&perform=view&id=132&Itemid=125&lang=) υπάρ­χουν συμ­βου­λές για ηλι­κιω­μέ­νους, ανά­με­σα στις οποί­ες είναι να «μην πεί­θε­στε εύ­κο­λα από άγνω­στα άτομα που σας πλη­σιά­ζουν είτε με το πρό­σχη­μα ευ­και­ρια­κών αγο­ρών είτε ως γνω­στοί συγ­γε­νών σας, προ­φα­σι­ζό­με­νοι την εξό­φλη­ση χρέ­ους, ασφα­λι­στη­ρί­ων συμ­βο­λαί­ων, ηλε­κτρι­κών συ­σκευών, ανταλ­λα­κτι­κών αυ­το­κι­νή­των κ.λ.π., για λο­γα­ρια­σμό των συγ­γε­νι­κών σας προ­σώ­πων».

Επί­σης «σε πε­ρι­πτώ­σεις που άγνω­στοι επι­κα­λού­νται έκτα­κτη ανά­γκη γνω­στού -συγ­γε­νι­κού σας προ­σώ­που, να επι­διώ­κε­τε πάντα οι ίδιοι να επι­κοι­νω­νεί­τε τη­λε­φω­νι­κά με το γνω­στό-συγ­γε­νι­κό σας πρό­σω­πο, προς επι­βε­βαί­ω­ση των όσων επι­κα­λού­νται. Η επι­κοι­νω­νία να γί­νε­ται με δικό σας τη­λέ­φω­νο και κα­τό­πιν δικής σας πρω­το­βου­λί­ας και να μη δέ­χε­στε να μι­λά­τε με άτομο το οποίο κά­λε­σαν οι άγνω­στοι. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, να δη­λώ­νε­τε ότι δεν πρό­κει­ται να πα­ρα­δώ­σε­τε χρή­μα­τα αν δεν εμ­φα­νι­στούν οι γνω­στοί-συγ­γε­νείς σας».