«Έτος χωρίς Καλοκαίρι», το φαινόμενο που τρομάζει την Ευρώπη

Σύμ­φω­να με νέα έρευ­να βρι­σκό­μα­στε στο χεί­λος -ακόμη- μίας κλι­μα­τι­κής κα­τα­στρο­φής. Η οποία, εκτός των άλλων, θα φέρει την Ευ­ρώ­πη αλλά και τη Βό­ρεια Αμε­ρι­κή αντι­μέ­τω­πες με έναν νέο με­γά­λο λιμό. Το δυ­σοί­ω­νο σε­νά­ριο που οι επι­στή­μο­νες πί­στευαν ότι θα κλη­θού­με να αντι­με­τω­πί­σου­με τον επό­με­νο αιώνα, συμ­βαί­νει ήδη.

Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι έχου­με μία του­λά­χι­στον αό­ρι­στη ει­κό­να του Ιρ­λαν­δι­κού Λιμού της Πα­τά­τας το 1845 -όταν εξαι­τί­ας της Με­γά­λης Πεί­νας εκα­τομ­μύ­ρια Ιρ­λαν­δοί εγκα­τέ­λει­ψαν την πα­τρί­δα τους για να επι­βιώ­σουν, ανα­ζη­τώ­ντας το μέλ­λον τους στην άλλη πλευ­ρά του Ατλα­ντι­κού. Επί­σης, μπο­ρεί οι Αμε­ρι­κα­νοί να μην γνω­ρί­ζουν πολλά για τον λιμό του 1816, οι Ευ­ρω­παί­οι ωστό­σο, ακόμη και εάν δεν ξέ­ρουν τις λε­πτο­μέ­ρειες, έχουν ακού­σει για το «Έτος χωρίς κα­λο­καί­ρι» (έτσι χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε το 1816, η χρο­νιά που ακο­λού­θη­σε την έκρη­ξη του όρους Τα­μπό­ρα στην Ιν­δο­νη­σία που ση­μειώ­θη­κε το 1815 και είχε ως απο­τέ­λε­σμα έναν ηφαι­στεια­κό χει­μώ­να μέσα στο κα­λο­καί­ρι του 1816). Η πα­γκό­σμια θερ­μο­κρα­σία μειώ­θη­κε κατά 0,4 – 0,7 βαθ­μούς Κελ­σί­ου και η έλ­λει­ψη τρο­φής σε όλο το βό­ρειο ημι­σφαί­ριο -καθώς οι καλ­λιέρ­γειες κα­τα­στρά­φη­καν είτε από τον πα­γε­τό, είτε από την πα­ντε­λή έλ­λει­ψη ηλιο­φά­νειας- έφε­ραν πείνα, θα­νά­τους και εξε­γέρ­σεις. Το «Έτος χωρίς κα­λο­καί­ρι» επα­νέρ­χε­ται με αφορ­μή τις δρα­μα­τι­κές επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, καθώς πα­ρα­μέ­νει ένας από τους με­γα­λύ­τε­ρους φό­βους για την Ευ­ρώ­πη.

Ο λόγος για τον οποί­ον ο λιμός εκεί­νος, πριν από δύο αιώ­νες, τρο­μά­ζει ακόμη τους Ευ­ρω­παί­ους είναι επει­δή, σύμ­φω­να με τους επι­στή­μο­νες, οι πι­θα­νό­τη­τες να επα­νέλ­θει εξαι­τί­ας της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής είναι εξαι­ρε­τι­κά αυ­ξη­μέ­νες, με τη δια­φο­ρά ότι, τώρα, η διάρ­κεια θα είναι πολύ με­γα­λύ­τε­ρη του ενός έτους. Ως εκ τού­του, θα μπο­ρού­σε να προ­κα­λέ­σει στην Ευ­ρώ­πη, αλλά και σε με­γά­λο μέρος της Βό­ρειας Αμε­ρι­κής πα­ρα­τε­τα­μέ­νο λιμό, ασθέ­νειες, με­τα­κι­νή­σεις πλη­θυ­σμών, ερη­μο­ποί­η­ση, συ­γκρού­σεις, ό,τι δη­λα­δή, είχε φέρει μαζί της η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες του Με­σαί­ω­να.

Το «Έτος χωρίς Κα­λο­καί­ρι»

Το 1815, το ηφαί­στειο Τα­μπό­ρα στις τότε Ολ­λαν­δι­κές Ανα­το­λι­κές Ιν­δί­ες εξερ­ρά­γη εκτο­ξεύ­ο­ντας τε­ρά­στιες πο­σό­τη­τες τέ­φρας στα ανώ­τε­ρα στρώ­μα­τα της ατμό­σφαι­ρας. Με εκτι­μώ­με­νο όγκο εκτι­νασ­σό­με­νου υλι­κού ίσο με 160 χλμ³, η έκρη­ξη ήταν η με­γα­λύ­τε­ρη ηφαι­στεια­κή έκρη­ξη στην κα­τα­γραμ­μέ­νη ιστο­ρία. Η τέφρα τύ­λι­ξε τον πλα­νή­τη ρί­χνο­ντας κα­τα­κό­ρυ­φα τη θερ­μο­κρα­σία. Αυτό ήταν αρ­κε­τό για να φέρει στην Ευ­ρώ­πη τον χει­ρό­τε­ρο λιμό του 19ου και 20ού αιώνα από φυ­σι­κά φαι­νό­με­να.

«Οι χα­μη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες και οι έντο­νες βρο­χο­πτώ­σεις είχαν ως απο­τέ­λε­σμα την κα­τα­στρο­φή της συ­γκο­μι­δής στη Βρε­τα­νία και την Ιρ­λαν­δία. Οι οι­κο­γέ­νειες στην Ουα­λία εξα­να­γκά­στη­καν σε επαι­τεία, πα­ρα­κα­λώ­ντας για λίγη τροφή δια­νύ­ο­ντας με­γά­λες χι­λιο­με­τρι­κές απο­στά­σεις στην άλλη άκρη της χώρας. Οι κα­τα­στρο­φές στις καλ­λιέρ­γειες του στα­ριού, της βρώ­μης και της πα­τά­τας -από την τε­λευ­ταία οι Ιρ­λαν­δοί ήταν από­λυ­τα εξαρ­τη­μέ­νοι- στη βό­ρεια και τη νο­τιο­δυ­τι­κή Ιρ­λαν­δία, προ­κά­λε­σαν πρω­το­φα­νή επι­σι­τι­στι­κή κρίση. Στη Γερ­μα­νία οι τιμές των τρο­φί­μων εκτο­ξεύ­θη­καν και οι άν­θρω­ποι άρ­χι­σαν να κά­νουν επι­δρο­μές σε απο­θή­κες σι­τη­ρών και αρ­το­ποιεία. Οι ευ­ρω­παϊ­κές πό­λεις βρέ­θη­καν αντι­μέ­τω­πες με εμπρη­σμούς, λε­η­λα­σί­ες και τα­ρα­χές. Κι όμως, το χάος αυτό δη­μιουρ­γή­θη­κε επει­δή για μία και μόνη χρο­νιά, η θερ­μο­κρα­σία έπεσε λι­γό­τε­ρο από έναν βαθμό κελ­σί­ου.

Η υπό­θε­ση και μόνο ότι το κρύο μπο­ρεί να επι­μέ­νει και να συ­νε­χί­ζε­ται από τη μία δε­κα­ε­τία στην άλλη και επι­πλέ­ον, η πτώση της θερ­μο­κρα­σί­ας να είναι με­γα­λύ­τε­ρη του ενός βαθ­μού, είναι αρ­κε­τή για να κα­τα­λή­ξει κα­νείς στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι, σε μία τέ­τοια πε­ρί­πτω­ση, η Ευ­ρώ­πη θα ζήσει ένα εφιαλ­τι­κό σε­νά­ριο, με μια κοι­νω­νι­κή και οι­κο­νο­μι­κή κρίση, το ακρι­βές μέ­γε­θος της οποί­ας είναι αδύ­να­το να εκτι­μη­θεί, εξαι­τί­ας μιας απρό­βλε­πτης αλ­λη­λου­χί­ας εξε­λί­ξε­ων.

Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή βε­βαί­ως και δεν είναι υπό­θε­ση ερ­γα­σί­ας. Είναι σε εξέ­λι­ξη και οι επι­στή­μο­νες -με­τα­ξύ αυτών και οι πο­λι­τι­κοί επι­στή­μο­νες- γνω­ρί­ζουν ότι τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια η υπερ­θέρ­μαν­ση του πλα­νή­τη έσπρω­ξε την έρημο νότια της Συ­ρί­ας (όπως συ­νέ­βη και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανα­το­λής), εκτο­πί­ζο­ντας πάνω από 1 εκα­τομ­μύ­ριο οι­κο­γέ­νειες αγρο­τών, καθώς οι καλ­λιέρ­γειες τους έγι­ναν σκόνη και άμμος, πα­ράλ­λη­λα με τον πό­λε­μο και τις συ­γκρού­σεις σε Αί­γυ­πτο, Λιβύη και Τυ­νη­σία.

Μόλις με­ρι­κά χρό­νια πα­ρα­τε­τα­μέ­νης κα­κο­και­ρί­ας είναι αρ­κε­τά για να γίνει η Ευ­ρώ­πη ακόμη χει­ρό­τε­ρη από τη ση­με­ρι­νή Συρία. Πάνω από την ήπει­ρο θα πλα­νά­ται ο θά­να­τος, η πείνα και οι ασθέ­νειες, ενώ η τε­ρά­στια ζή­τη­ση για τρό­φι­μα θα πυ­ρο­δο­τή­σει κρί­σεις σε ολό­κλη­ρο τον κόσμο.

Η «με­γά­λη ζώνη με­τα­φο­ράς του ωκε­α­νού»

Αλλά πώς η υπερ­θέρ­μαν­ση του πλα­νή­τη μπο­ρεί να πα­γώ­σει το ανα­το­λι­κό τμήμα της Βό­ρειας Αμε­ρι­κής και ολό­κλη­ρη την Ευ­ρώ­πη; Ένα βαθύ ρεύμα των ωκε­α­νών που ονο­μά­ζε­ται «με­γά­λη ζώνη με­τα­φο­ράς του ωκε­α­νού» (επι­στη­μο­νι­κά γνω­στή με τα αρ­χι­κά AMOC) φέρ­νει το θερμό νερό του Νό­τιου Ει­ρη­νι­κού κάτω από τη νότια άκρη της Αφρι­κής και στη συ­νέ­χεια μέχρι την ανα­το­λι­κή ακτή της Νό­τιας και Βό­ρειας Αμε­ρι­κής -ο λόγος για το Gulf Stream- στη Δυ­τι­κή Ευ­ρώ­πη.

Αυτό το ρεύμα, ο «πο­τα­μός νερού» -με­γα­λύ­τε­ρος σε όγκο από όλους τους χερ­σαί­ους πο­τα­μούς στον κόσμο- στέλ­νει εκα­τομ­μύ­ρια τό­νους θερ­μού ύδα­τος το λεπτό σε ένα τε­λι­κό ση­μείο που βρί­σκε­ται ακρι­βώς νότια της Γροι­λαν­δί­ας και δυ­τι­κά της Βρε­τα­νί­ας. Στο ση­μείο αυτό ένα με­γά­λο μέρος της θερ­μό­τη­τας του νερού ανε­βαί­νει στην ατμό­σφαι­ρα για να ζε­στά­νει την Ευ­ρώ­πη. Στη συ­νέ­χεια, το δρο­σε­ρό πια και αλα­τώ­δες νερό της θά­λασ­σας κα­τα­λή­γει βαθιά στον ωκε­α­νό προ­κει­μέ­νου να ξε­κι­νή­σει το πο­λυ­ε­τές τα­ξί­δι του πίσω στον Νότιο Ει­ρη­νι­κό.

Η «πα­γκό­σμια ζώνη με­τα­φο­ράς του ωκε­α­νού», με την οποία είναι ίσως πιο εξοι­κειω­μέ­νοι όσοι έχουν πα­ρα­κο­λου­θή­σει το ντο­κι­μα­ντέρ «Μια Άβολη Αλή­θεια», με­τα­φέ­ρει θερμά, επι­φα­νεια­κά ύδατα από τον Ατλα­ντι­κό προς την Αρ­κτι­κή. Στην πο­ρεία, το νερό αυτό θερ­μαί­νει τον αέρα σε με­γά­λα γε­ω­με­τρι­κά πλάτη και έπει­τα ψυ­χραί­νε­ται, βυ­θί­ζε­ται και ανα­δύ­ε­ται ξανά στον ιση­με­ρι­νό, όπου κυ­κλο­φο­ρεί ως ρεύμα σε μι­κρό­τε­ρα βάθη.

Επει­δή το σύ­στη­μα τί­θε­ται σε λει­τουρ­γία τόσο από τη θερ­μο­κρα­σία όσο και από την ξαφ­νι­κή αύ­ξη­ση της αλα­τό­τη­τας καθώς χάνει θερ­μό­τη­τα στον Βό­ρειο Ατλα­ντι­κό, ονο­μά­ζε­ται thermohaline. Ση­μειώ­νε­ται ότι, το γλυκό νερό πα­γώ­νει σε υψη­λό­τε­ρη θερ­μο­κρα­σία από το θα­λασ­σι­νό.

Στο Λον­δί­νο και το Άμ­στερ­νταμ, που βρί­σκο­νται σε γε­ω­γρα­φι­κό πλά­τος πα­ρό­μοιο με το Κάλ­γκα­ρι και το Έντμο­ντον, επι­κρα­τούν οι ίδιες και­ρι­κές συν­θή­κες με την Ευ­ρώ­πη επει­δή στον Ατλα­ντι­κό Ωκε­α­νό που «ρυθ­μί­ζε­ται» από τη θερ­μό­τη­τα και το αλάτι.

Η Βρε­τα­νία, η Γερ­μα­νία, η Ολ­λαν­δία η Πο­λω­νία, όλη η Βό­ρεια Ευ­ρώ­πη και η Σκαν­δι­να­βία είναι πε­ρί­που στο ίδιο γε­ω­γρα­φι­κό πλά­τος με την πε­ριο­χή που ξε­κι­νά από τον κε­ντρι­κό Κα­να­δά και φτά­νει μέχρι την Αλά­σκα. Το μόνο που τους δίνει θερ­μο­κρα­σί­ες ικα­νές ιδα­νι­κές για πλού­σιες καλ­λιέρ­γειες (σε αντί­θε­ση με την Αλά­σκα) είναι η θερ­μό­τη­τα που δια­νέ­με­ται από τη Με­γά­λη Ζώνη Με­τα­φο­ράς.

Πηγή tvxs.gr