Δήμαρχοι και περιφερειάρχες σε μία Κυριακή

Στην τελική ευθεία βρί­σκε­ται το νομο­σχέ­διο του υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών που ανα­μέ­νε­ται να έρθει προς ψήφιση πριν από το καλο­καίρι και θα αλλάζει ριζικά τον τρόπο εκλογής δημάρ­χων και περι­φε­ρειαρ­χών.

Το νομο­σχέ­διο που επι­με­λεί­ται προ­σω­πικά ο υπουρ­γός Θοδωρής Λιβά­νιος προ­βλέ­πει την κατάρ­γηση του δεύ­τε­ρου γύρου των αυτο­διοι­κη­τι­κών εκλογών και την εκλογή «απευ­θείας» δημάρ­χων και περι­φε­ρειαρ­χών.

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», το επι­κρα­τέ­στερο όριο εκλογής θα είναι το 42%, με εναλ­λα­κτι­κές λύσεις το 43% και το 50%. Ο στόχος είναι, όπως είχε προ­α­ναγ­γεί­λει ο υπουρ­γός στο συνέ­δριο της ΚΕΔΕ στη Ρόδο τον περα­σμένο Νοέμ­βριο, ένα νέο σύστημα εκλογής των αυτο­διοι­κη­τι­κών αρχών, το οποίο ολο­κλη­ρώ­νει την εκλογή σε ένα γύρο.

Η νέα δια­δι­κα­σία προ­βλέ­πει πως ο πολίτης θα ψηφίζει κανο­νικά όπως ψήφιζε έως τώρα, καθώς θα επι­λέ­γει το ψηφο­δέλ­τιο της αρε­σκείας του και θα σταυ­ρώ­νει τους δημο­τι­κούς ή περι­φε­ρεια­κούς συμ­βού­λους του συν­δυα­σμού.

Η και­νο­το­μία είναι ότι στο κάτω μέρος του ψηφο­δελ­τίου θα μπορεί να σταυ­ρώ­σει, εφόσον θέλει, και έναν από τους υπό­λοι­πους συν­δυα­σμούς / υπο­ψη­φί­ους δημάρ­χους – περι­φε­ρειάρ­χες ως εναλ­λα­κτική ψήφο.

Ουσια­στικά με αυτόν τον τρόπο θα διε­ξά­γε­ται αυτό­ματα ο… δεύ­τε­ρος γύρος των εκλογών, στην περί­πτωση που ένας συν­δυα­σμός δεν κατα­φέ­ρει να φτάσει το ποσοστό εκλογής.

Δια­γραφή 441.042 ψηφο­φό­ρων από τους εκλο­γι­κούς κατα­λό­γους

Πώς θα λει­τουρ­γεί το νέο σύστημα

Για παρά­δειγμα, ας υπο­θέ­σουμε ότι σε ένα δήμο συμ­με­τέ­χουν 4 συν­δυα­σμοί και ο πρώτος λαμ­βά­νει 38%, ο δεύ­τε­ρος 29%, ο τρίτος 20% και ο τέταρ­τος 13%.

Στη δεύτερη φάση προ­κρί­νο­νται οι δύο πρώτοι συν­δυα­σμοί. Γίνεται η κατα­μέ­τρηση των εναλ­λα­κτι­κών ψήφων των συν­δυα­σμών που έχουν απο­κλει­στεί, δηλαδή του τρίτου και του τέταρ­του.

Ας υπο­θέ­σουμε ότι από το 20% των ψηφο­φό­ρων του τρίτου συν­δυα­σμού, το 3% έχει επι­λέ­ξει τον πρώτο συν­δυα­σμό, το 9% το δεύτερο, το 5% τον τέταρτο και το υπό­λοιπο 3% δεν επέλεξε καμία εναλ­λα­κτική ψήφο.

Ομοίως, ας υπο­θέ­σουμε ότι από το 13% των ψηφο­φό­ρων του τέταρ­του συν­δυα­σμού, το 2% έχει επι­λέ­ξει τον πρώτο συν­δυα­σμό, το 4% τον δεύτερο, το 1% τον τρίτο και το υπό­λοιπο 6% δεν επέλεξε καμία εναλ­λα­κτική ψήφο.

Τότε ο πρώτος συν­δυα­σμός έλαβε το 38% + 3% (την εναλ­λα­κτική ψήφο του τρίτου συν­δυα­σμού) + 2% (την εναλ­λα­κτική ψήφο του τέταρ­του συν­δυα­σμού), δηλαδή το 45%.

Ο δε δεύ­τε­ρος συν­δυα­σμός έλαβε το 29% + 4% (την εναλ­λα­κτική ψήφο του τρίτου συν­δυα­σμού) + 4% (την εναλ­λα­κτική ψήφο του τέταρ­του συν­δυα­σμού), δηλαδή το 37%.

Επο­μέ­νως νικητής ανα­κη­ρύσ­σε­ται ο πρώτος συν­δυα­σμός. Αυτο­νό­ητο είναι πως θα κατα­με­τρού­νται οι ψήφοι εκείνων που έχουν επι­λέ­ξει δεύτερο συν­δυα­σμό, κάτι που δεν είναι υπο­χρε­ω­τικό.

Στα δημο­το­λό­για όσοι υιο­θε­τή­θη­καν από αλλο­δα­πούς μέχρι το 1976

Μετα­βολή της συμ­με­το­χής

Η αιτία που ο υπουρ­γός κ. Λιβά­νιος άρχισε να επε­ξερ­γά­ζε­ται ένα νέο σύστημα εκλογής ήταν η τερά­στια αποχή στις τελευ­ταίες αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές, ειδικά στον β΄ γύρο. Τον Οκτώ­βριο του 2023, στον πρώτο γύρο των δημο­τι­κών εκλογών το ποσοστό συμ­με­το­χής ήταν 52,5%, ενώ στον δεύτερο γύρο υπο­χώ­ρησε σημα­ντικά στο 40,7%. Στις δε περι­φε­ρεια­κές εκλογές η συμ­με­τοχή του δεύ­τε­ρου γύρου ήταν μόλις στο 35,2%. Παρα­τη­ρή­θηκε δηλαδή μια μείωση της συμ­με­το­χής κατά 12 μονάδες στις δημο­τι­κές και κατά 17 μονάδες στις περι­φε­ρεια­κές εκλογές. Ιδιαί­τερο όμως ενδια­φέ­ρον έχει και η μετα­βολή της αποχής ανάλογα με το αν σε επα­να­λη­πτικό γύρο οδη­γή­θηκε μόνο ο δήμος ή μόνο η περι­φέ­ρεια ή και οι δύο βαθμοί τοπικής αυτο­διοί­κη­σης.

«Αξονική Τομο­γρα­φία» των Αυτο­διοι­κη­τι­κών Εκλογών 2023

Ας πάρουμε για παρά­δειγμα την Περι­φε­ρειακή Ενότητα Αρκα­δίας, όπου και οι πέντε δήμοι του νομού κρί­θη­καν από την πρώτη Κυριακή. Η συμ­με­τοχή των εκλο­γέων στις δημο­τι­κές και περι­φε­ρεια­κές εκλογές ήταν λίγο πάνω από το 50%. Σε δεύτερο γύρο όμως οδη­γή­θηκε η Περι­φέ­ρεια Πελο­πον­νή­σου, όπου οι εκλο­γείς ψήφισαν στα 381 εκλο­γικά τμήματα της Αρκα­δίας για να εκλέ­ξουν είτε τον Δημήτρη Πτωχό είτε τον Πέτρο Τατούλη. Χωρίς την παράλ­ληλη διε­ξα­γωγή δημο­τι­κών εκλογών η συμ­με­τοχή έφτασε μετά βίας το 29% (29,2% για την ακρί­βεια).

Αντι­θέ­τως, στην όμορη Αργο­λίδα, όπου διε­ξή­χθη­σαν επα­να­λη­πτι­κές εκλογές στους δύο μεγά­λους δήμους του νομού (Ναύπλιο και Αργος) αλλά και για την περι­φέ­ρεια, η συμ­με­τοχή μειώ­θηκε μεν από το 64,8% στο 49,3%, αλλά κινή­θηκε σαφώς σε υψη­λό­τερα επίπεδα σε σχέση με την Αρκαδία. Επο­μέ­νως το πρώτο συμπέ­ρα­σμα είναι ότι η συμ­με­τοχή εξαρ­τά­ται από το αν οδη­γού­νται σε δεύτερο γύρο μόνο οι δήμοι ή μόνο η περι­φέ­ρεια ή και οι δύο βαθμοί της αυτο­διοί­κη­σης. Δεύτερο σημα­ντικό στοι­χείο έχει να κάνει με το ότι κατά την επα­να­λη­πτική εκλογή ο πολίτης δεν επι­λέ­γει δημο­τι­κούς ή περι­φε­ρεια­κούς συμ­βού­λους ή συμ­βού­λους δημο­τι­κών κοι­νο­τή­των και επο­μέ­νως η κινη­το­ποί­ηση των υπο­ψη­φίων είναι πολύ πιο περιο­ρι­σμένη, μειώ­νο­ντας και πάλι τη συμ­με­τοχή. Είναι και αυτός ένας λόγος που σε πολλές περι­πτώ­σεις συν­δυα­σμοί κατά τον δεύτερο γύρο των εκλογών λαμ­βά­νουν μικρό­τερο αριθμό ψήφων σε σχέση με την αρχική εκλογή, κάτι που δημιουρ­γεί μια αρκετά αντι­φα­τική κατά­σταση. Τρίτο σημα­ντικό στοι­χείο έχει να κάνει με το ότι κατά τις αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές δεν προ­σφέ­ρε­ται η δυνα­τό­τητα δημιουρ­γίας εκλο­γι­κών τμη­μά­των ετε­ρο­δη­μο­τών και επο­μέ­νως οι εκλο­γείς που μένουν μακριά από τον τόπο κατοι­κίας είναι υπο­χρε­ω­μέ­νοι μέσα σε μία εβδο­μάδα να μετα­κι­νη­θούν εκ νέου προ­κει­μέ­νου να ασκή­σουν το εκλο­γικό τους δικαί­ωμα.

Οι ψηφο­φό­ροι, πέραν της πρώτης επι­λο­γής τους, θα έχουν τη δυνα­τό­τητα να σταυ­ρώ­σουν στο ψηφο­δέλ­τιο και έναν από τους υπό­λοι­πους συν­δυα­σμούς ως εναλ­λα­κτική – Πώς θα ανα­δει­κνύ­ε­ται ο νικητής.

Ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει και το μεσο­διά­στημα μεταξύ των δύο εκλο­γι­κών ανα­με­τρή­σεων, όπου πολλές φορές γίνο­νται φανερές ή μυστι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ των συν­δυα­σμών που μετέ­χουν στον β΄ γύρο και σε όσους έχουν απο­κλει­στεί, προ­κει­μέ­νου να κινη­το­ποι­ή­σουν τους ψηφο­φό­ρους προς τη μία ή την άλλη κατεύ­θυνση. Βέβαια, και το νέο σύστημα δεν απο­κλείει τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ συν­δυα­σμών, αλλά θεω­ρεί­ται ότι θα γίνο­νται πιο «προ­γραμ­μα­τικά».

Εξι «νίκες»

Το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών πιστεύει πως με το νέο σύστημα διε­ξα­γω­γής των εκλογών θα επι­τύ­χει έξι σημα­ντι­κές «νίκες»:

• Να υπάρχει αυξη­μένη συμ­με­τοχή των πολιτών, καθώς οι εκλογές θα διε­ξά­γο­νται άπαξ κάθε πέντε χρόνια.

• Να μην εξαρ­τά­ται η συμ­με­τοχή από το αν γίνεται επα­να­λη­πτική εκλογή για ένα ή για δύο αυτο­διοι­κη­τικά αξιώ­ματα.

• Οι ψηφο­φό­ροι να μη μετα­βαί­νουν δύο φορές στα εκλο­γικά κέντρα.

• Να ενι­σχυ­θεί ο προ­γραμ­μα­τι­κός διά­λο­γος κατά την προ­ε­κλο­γική περίοδο και να υπάρ­χουν ορατές συγκλί­σεις πριν από την κάλπη, καθώς οι συν­δυα­σμοί θα ανα­ζη­τούν εναλ­λα­κτι­κές ψήφους άλλων συν­δυα­σμών.

• Να έχουν αυξη­μένη νομι­μο­ποί­ηση ο δήμαρ­χος και ο περι­φε­ρειάρ­χης.

• Σημα­ντική εξοι­κο­νό­μηση πόρων από τη διε­ξα­γωγή των εκλογών σε ένα γύρο.

Πηγή: kathimerini.gr