FT: Τα λόμπι καθορίζουν το παιχνίδι στις Βρυξέλλες

Φαντα­στείτε ότι είστε υπουρ­γός που καλεί­ται να λάβει μία σημα­ντική απόφαση. Κινεί­στε σε λεπτές ισορ­ρο­πίες και έχετε τις αμφι­βο­λίες σας για το κόστος και τις δεσμεύ­σεις για το τι πρέπει να παρα­δώ­σετε. Γέρνετε προς το «όχι». Αλλά μια στιγμή, η εται­ρεία που εμπλέ­κε­ται στο θέμα απα­σχο­λεί τη σύζυγό σας ως σύμ­βουλο και συνει­σφέ­ρει στον οικο­γε­νειακό σας προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 40.000 στερ­λί­νες ετησίως. Εάν λάβετε τη λάθος απόφαση, αυτή η συνερ­γα­σία μπορεί να λήξει αμέσως.

Ή πάλι σκε­φτείτε ότι είστε ανώ­τε­ρος δημό­σιος υπάλ­λη­λος και η θέση σας κιν­δυ­νεύει με τους αλλε­πάλ­λη­λους γύρους περι­κο­πών στις κρα­τι­κές δαπάνες. Υπάρχει ήδη μία εται­ρεία που είναι επι­τυ­χη­μένη και εάν επε­κτα­θεί περαι­τέρω θα χρεια­στεί έμπειρα στελέχη. Σας αρέσει αυτή η εται­ρεία και της αρέσετε και εσείς, όπως φάνηκε ξεκά­θαρα στα δύο πολύ ευχά­ρι­στα γεύματα που είχατε μαζί τους. Το μόνο πρό­βλημα είναι πως για να επε­κτα­θεί αυτή η εται­ρεία, χρειά­ζε­ται να ληφθεί μία απόφαση, η οποία εξαρ­τά­ται από τη δική σας απο­φα­σι­στική γνω­μο­δό­τηση.

Ή βάλτε τον εαυτό σας στη θέση ενός ειδικού συμ­βού­λου που συν­δέ­ε­ται με έναν υπουργό και μία κυβέρ­νηση οι οποίοι πιθα­νό­τατα θα βρεθούν εκτός εξου­σίας σε ένα μήνα. Σας προ­σεγ­γί­ζει μία συμ­βου­λευ­τική, η οποία λέει, αρκετά ανοιχτά, ότι θα ανα­ζη­τή­σουν νέα στελέχη μετά τις εκλογές. Δεν σας ζητά να κάνετε κάτι ευθέως, αλλά γνω­ρί­ζετε πολύ καλά ότι εργά­ζο­νται με εται­ρίες που θέλουν συγκε­κρι­μέ­νες απο­φά­σεις από τον υπουργό σας

Αυτά τα παρα­δείγ­ματα είναι πραγ­μα­τικά και συνέ­βη­σαν τα τελευ­ταία 5 χρόνια. Θα μπο­ρούσα να παρα­θέσω πολλά-πολλά ακόμη. Αυτός είναι ο κόσμος του lobbying σε δράση. Θα θέλαμε να πιστεύ­ουμε ότι η δημόσια ζωή στη Βρε­τα­νία, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι αρκετά καθαρή και ελεύ­θερη από τη δια­φθορά, η οποία θεω­ρούμε πως είναι τόσο επι­ζή­μια για την Αφρική και για ορι­σμέ­νες περιο­χές της Ασίας. Δυστυ­χώς, αυτή η αυτο­ε­ξυ­πη­ρε­τού­μενη άποψη δεν είναι πλέον και τόσο ακριβής.

To lobbying είναι διάχυτο. Επη­ρε­ά­ζει πολλά μέρη των κυβερ­νή­σεων, αλλά ο κλάδος της ενέρ­γειας φαί­νε­ται πως συγκε­ντρώ­νει ιδιαί­τερη προσοχή εν μέρει επειδή η κυβέρ­νηση ελέγχει τόσο πολλές σημα­ντι­κές απο­φά­σεις και επειδή είναι τόσα πολλά τα χρήματα που δια­κυ­βεύ­ο­νται. Το απο­τέ­λε­σμα είναι πως οι απο­φά­σεις μπορούν να αγο­ρα­στούν, που σημαί­νει ότι η πολι­τική γρά­φε­ται για τα συμ­φέ­ρο­ντα εκείνων που έχουν τη δυνα­τό­τητα να πλη­ρώ­σουν. Το απο­τέ­λε­σμα, κι αυτό είναι μάλλον προ­βλέ­ψιμο, δεν είναι το βέλ­τι­στο για την ενερ­γειακή πολι­τική.

Στο ορατό εύρος του φάσμα­τος, οι αφελείς πολι­τι­κοί μπορεί να πια­στούν ακόμη και στην κάμερα να προ­σφέ­ρουν τις υπη­ρε­σίες τους και να πουλάνε τη φήμη τους για ψίχουλα. Υπάρχει όμως, μία λιγό­τερο ορατή δρα­στη­ριό­τητα, η οποία κυμαί­νε­ται από τη διορ­γά­νωση «τυχαίων» συνα­ντή­σεων πολι­τι­κών και αξιω­μα­τού­χων με εκπρο­σώ­πους επι­χει­ρή­σεων μέχρι τις ακόμη λιγό­τερο ευυ­πό­λη­πτες χάρες.

Σύμφωνα με ανώτατο δημόσιο αξιω­μα­τούχο με τον οποίο μίλησα την προη­γού­μενη εβδο­μάδα, η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση είναι μολυ­σμένη από λομπί­στες. Το ίδιο ισχύει για την Ουά­σιγ­κτον και, βεβαίως, για τις Βρυ­ξέλ­λες. Οι λομπί­στες όμως, είναι έξυπνοι και επι­νοη­τι­κοί. Κανένας πολι­τι­κός δεν ξεμένει ποτέ από παρέα για ποτό ή για ένα διε­ρευ­νη­τικό ταξίδι. Και ποτέ δεν υπάρχει έλλειψη εργα­σίας. Ένας πρώην υπουρ­γός λέγεται ότι παρα­κο­λου­θεί καθη­με­ρινά πριν από τις 8 το πρωί τις εφη­με­ρί­δες και μετά τηλε­φω­νεί σε όποιον μπορεί να χρειά­ζε­ται «βοήθεια» για να απο­κτή­σει τις σωστές επαφές όποιο κι αν είναι το πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζει.

Στον κόσμο της ενερ­γεια­κής πολι­τι­κής, οι λομπί­στες μπορούν να επη­ρε­ά­σουν τα απο­τε­λέ­σματα. Θα ήθελα πολύ να διαβάσω την πλήρη, αληθινή ιστορία για τη μεταρ­ρυθ­μι­στική πολι­τική της αγοράς ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας στη Βρε­τα­νία ή για την ενερ­γειακή μετά­βαση της Γερ­μα­νίας. Συνο­λικά, πρό­κει­ται για πολι­τι­κές απο­φά­σεις με τις οποίες μπορεί να συμ­φω­νεί κανείς ή όχι. Στο ευρύ­τερο πλαίσιο πολι­τι­κής όμως, ο διά­βο­λος (και τα χρήματα) βρί­σκε­ται στη λεπτο­μέ­ρεια. Σε λεπτο­μέ­ρειες που σχη­μα­τί­ζο­νται και συχνά γρά­φο­νται από λομπί­στες για εκεί­νους που θα ευνοη­θούν. Οι λομπί­στες μπορούν να πετύ­χουν τη λήψη μίας από­φα­σης ή να την παγώ­σουν. Η ανι­κα­νό­τητα του προ­έ­δρου Μπαράκ Ομπάμα να προ­χω­ρή­σει σε απο­φα­σι­στι­κές κινή­σεις υπέρ ή κατά του αγωγού Keystone είναι δώρο για τη βιο­μη­χα­νία του lobbying. Όσο το θέμα μένει ανοιχτό, οι επι­τα­γές ρέουν και από τις δύο πλευρές.

Το lobbying μπορεί να απα­γο­ρευ­θεί όσο μπορεί κανείς να καταρ­γή­σει και την πορνεία. Είναι απο­λύ­τως νόμιμο για άτομα και επι­χει­ρή­σεις να προ­σπα­θούν να βρουν τον καλύ­τερο δυνατό τρόπο να παρου­σιά­σουν τα επι­χει­ρή­ματά τους. Πολλοί λομπί­στες κάνουν αξιο­πρεπή και τίμια δουλειά για τους πελάτες τους. Η δρα­στη­ριό­τητά τους όμως, χρειά­ζε­ται να ελεγ­χθεί και να ρυθ­μι­στεί. Οι καλύ­τε­ρες εται­ρείες έχουν το δικό τους εσω­τε­ρικό κώδικα συμπε­ρι­φο­ράς. Αυτό όμως, δεν κατά­φερε να στα­μα­τή­σει τη διάδοση συμπε­ρι­φο­ρών που οι περισ­σό­τε­ροι πολίτες και φορο­λο­γού­με­νοι θα θεω­ρού­σαν παρά­νο­μες.

Πριν από λίγα χρόνια, ο Ντέι­βιντ Κάμερον είχε δηλώσει πως το lobbying είναι ένα σκάν­δαλο που περι­μέ­νει να συμβεί. Ο πρω­θυ­πουρ­γός της Βρε­τα­νίας προ­χώ­ρησε ακόμη περισ­σό­τερο. «Όλοι ξέρουμε πώς λει­τουρ­γεί. Τα γεύματα, οι φιλο­ξε­νίες, οι κου­βέ­ντες που σου ψιθυ­ρί­ζουν στο αφτί, οι πρώην υπουρ­γοί και οι πρώην σύμ­βου­λοι που προ­σλαμ­βά­νο­νται, η βοήθεια προς τις μεγάλες επι­χει­ρή­σεις να βρουν το σωστό δρόμο για να πετύ­χουν το δικό τους… Δεν ξέρουμε ποιος συναντά ποιον. Δεν ξέρουμε εάν ανταλ­λάσ­σο­νται χάρες. Δεν ξέρουμε ποια ξένα συμ­φέ­ρο­νται απο­κτούν αθέμιτη επιρροή. Αυτό δεν είναι ένα μικρό θέμα με μικρές επι­πτώ­σεις… Πιστεύω πως το μυστικό εται­ρικό lobbying είναι η βασική αιτία που ο κόσμος έχει μπου­χτί­σει τόσο πολύ με την πολι­τική. Ξυπνά το μεγα­λύ­τερο φόβο των ανθρώ­πων και υποψίες για το πώς λει­τουρ­γεί το πολι­τικό σύστημα, με το χρήμα που αγο­ρά­ζει την εξουσία, την εξουσία που ψάχνει για χρήμα και ένα κλειστό club στην κορυφή της πυρα­μί­δας για τη λήψη απο­φά­σεων που ενεργεί για το δικό του συμ­φέ­ρον… Καθί­στα­ται όλο και πιο σαφές ότι το lobbying σε αυτή τη χώρα βγαίνει εκτός ελέγχου. Δεν μπο­ρούμε να συνε­χί­σουμε έτσι».

Καλά τα είχε πει ο κ. Κάμερον. Δεν τα πήγε όμως και τόσο καλά, γιατί ακόμη δεν έχει αλλάξει τίποτα. Ο κ. Κάμερον υπο­σχέ­θηκε πριν από πέντε χρόνια ότι σε περί­πτωση εκλογής του θα το ξεκα­θά­ριζε. Δυστυ­χώς, αυτό έχει απο­δει­χθεί πολύ δύσκολο.

Τι μπορεί όμως, να γίνει; Παρα­θέτω τρεις απλές προ­τά­σεις:

Πρώτον, όλοι οι λομπί­στες θα πρέπει να δημο­σιεύ­ουν σε τακτική, τρι­μη­νιαία βάση τη λίστα του τι πλη­ρώ­νουν και σε ποιον, ποιον απα­σχο­λούν και ποιον ψυχα­γω­γούν. Οι εται­ρίες που αρνού­νται να συμ­μορ­φω­θούν με αυτό δεν θα πρέπει να έχουν πρό­σβαση σε υπουρ­γούς και αξιω­μα­τού­χους.

Δεύ­τε­ρον, όσοι αφήνουν το δημόσιο αξίωμά τους – είτε ως υπουρ­γοί είτε ως αξιω­μα­τού­χοι – θα πρέπει να απα­γο­ρεύ­ε­ται για μία περίοδο του­λά­χι­στον 5 ετών να εργα­στούν άμεσα ή έμμεσα για οια­δή­ποτε εται­ρεία ή σε οποιον­δή­ποτε κλάδο στον οποίο είχαν εργα­στεί ενόσω ήταν στο δημόσιο. Όσοι έχουν παρα­δο­σιακή άποψη περί της ηθικής ακε­ραιό­τη­τας του δημο­σίου, ήδη το πράτ­τουν αυτό.

Τρίτον, στο πλαίσιο της δια­δι­κα­σίας προ­μη­θειών του δημο­σίου ή νομο­θε­τι­κών αλλαγών, η αρμόδια κυβέρ­νηση θα πρέπει να δημο­σιεύει πλήρη λίστα όλου του lobbying που δέχθηκε. Από τη στιγμή που μπο­ρούμε να έχουμε εκτί­μηση για τον περι­βαλ­λο­ντικό αντί­κτυπο κάθε σημα­ντι­κής από­φα­σης, σίγουρα η κατα­γραφή των ενερ­γειών από τους λομπί­στες θα πρέπει να είναι εύκολη υπόθεση.

Βεβαίως αυτά τα βήματα δεν καθα­ρί­ζουν τα πάντα, αλλά θα ήταν μία αρχή επειδή θα γινόταν η πρώτη από­πειρα για αλλαγή συμπε­ρι­φο­ράς. Τα τμήματα θα είχαν την υπο­χρέ­ωση να παρα­κο­λου­θούν όλες τις δρα­στη­ριό­τη­τες του lobbying και να ανα­φέ­ρουν όλες τις επαφές. Υπουρ­γοί, δημό­σιοι υπάλ­λη­λοι και σύμ­βου­λοι που θέλουν να κάνουν το καλύ­τερο δυνατό για το δημόσιο συμ­φέ­ρον δεν θα έχουν πια τον πει­ρα­σμό. Οι επι­χει­ρή­σεις θα μπορούν και πάλι να προ­βάλ­λουν τα επι­χει­ρή­ματά τους, αλλά θα πρέπει να το κάνουν ανοιχτά και όχι σε κάποιο ιδιω­τικό γεύμα. Οι απο­φά­σεις στη δημόσια πολι­τική θα βελ­τιω­θούν και, το πιο σημα­ντικό, ο κόσμος μπορεί να αρχίσει να εμπι­στεύ­ε­ται και πάλι την πολι­τική δια­δι­κα­σία.

euro2day.g