Τουριστικά έσοδα: Το «παράδοξο» των ξενοδοχείων

Ένα χρόνο πριν, η ατμό­σφαιρα στην αίθουσα ήταν εμφανώς ηλε­κτρι­σμένη όταν άρχιζε την ομιλία της η υπουρ­γός. Διά­σπαρ­τες φωνές δια­μαρ­τύ­ρο­νταν για τις φορο­λο­γι­κές επι­βα­ρύν­σεις που είχαν επι­βλη­θεί και ζητού­σαν επι­τα­κτικά από την Ε. Κου­ντουρά να μην εφαρ­μο­στεί ο φόρος δια­μο­νής.

Η ανοδική τροχιά του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού την τελευ­ταία τριετία, παρά τα προ­βλή­ματα του καλο­και­ριού του 2015 που έφεραν στη ζωή μας τα capital control, φαί­νε­ται πως βοή­θη­σαν να πέσουν οι τόνοι. Ο, δε, φόρος δια­μο­νής ισχύει κανο­νικά από την 1η Ιανουα­ρίου χωρίς να επέλθει η συντέ­λεια του κόσμου…

Το φορο­λο­γικό πλαίσιο που έχει δια­μορ­φω­θεί για τα ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις, ωστόσο, απο­τε­λεί ένα ενεργό «θερμό» μέτωπο μεταξύ κυβέρ­νη­σης και ξενο­δό­χων.

Η υπουρ­γός παρα­δέ­χθηκε το δίκαιο του αιτή­μα­τος των ξενο­δό­χων να μειωθεί η φορο­λο­γία, ξεκα­θα­ρί­ζο­ντας πως κάτι τέτοιο θα συμβεί «όταν οι δημο­σιο­νο­μι­κές συν­θή­κες της χώρας το επι­τρέ­ψουν». Μετα­φέ­ρο­ντας, μάλιστα, την κεντρική θέση της κυβέρ­νη­σης για το θέμα, σημεί­ωσε με έμφαση πως από στοι­χεία που δεν επι­δέ­χο­νται αμφι­σβή­τη­σης οι ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις επω­φε­λή­θη­καν σημα­ντικά τα τελευ­ταία χρόνια καθώς αύξησαν κατά 5% τα έσοδά τους το 2015 και 7% το 2016.

Στην αναφορά της Ε. Κου­ντουρά πως η επά­νο­δος των χωρών της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου που αντι­με­τώ­πι­σαν σοβαρά προ­βλή­ματα τα προη­γού­μενα χρόνια (Τουρκία, Αίγυ­πτος κυρίως) η Ελλάδα όχι μόνο δεν έχει να φοβάται, αλλά θα επω­φε­λη­θεί, η αντί­δραση ήταν άμεση. Ήρθε από τον Γρηγόρη Τάσιο, νέο πρόεδρο της Πανελ­λή­νιας Ομο­σπον­δίας Ξενο­δό­χων (ΠΟΞ) ο οποίος ανέφερε πως η επά­νο­δος της Τουρ­κίας έχει ως απο­τέ­λε­σμα οι τουρ οπε­ρέϊ­τορ να ζητούν από τους ξενο­δό­χους να αυξή­σουν το ποσοστό των δωμα­τίων τους που προ­σφέ­ρουν με έκπτωση στην αγορά πρόωρων κρα­τή­σεων (early bookings) από το σύνηθες 10%-20% του συνο­λι­κού δυνα­μι­κού τους σε 20%-30%. Ας σημειω­θεί, πάντως, πως αρκετοί ξενο­δό­χοι είχαν φθάσει το 2016, αλλά και το 2017 να δια­θέ­τουν μέχρι και το 50% των δωμα­τίων τους με έκπτωση στη συγκε­κρι­μένη αγορά.

Η πραγ­μα­τι­κό­τητα της αγοράς απο­δει­κνύει πως κάτι τέτοιο συμ­βαί­νει. Είτε επειδή πιέζουν οι τουρ οπε­ρέϊ­τορ για κάτι τέτοιο ή το επι­διώ­κουν οι ξενο­δό­χοι –προ­κει­μέ­νου (μέσω των προ­κα­τα­βο­λών) να εξα­σφα­λί­σουν ρευ­στό­τητα που θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί είτε ως κεφά­λαιο κίνησης ή για απα­ραί­τη­τες επεν­δύ­σεις ανα­καί­νι­σης. Μια και η στρό­φιγγα των τρα­πε­ζι­κών χρη­μα­το­δο­τή­σεων παρα­μέ­νει ερμη­τικά κλειστή για τη συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των ξενο­δό­χων.

Με αυτά τα δεδο­μένα, η τιμο­λο­γιακή πολι­τική (εκπτώ­σεις, προ­σφο­ρές) να έχει αναχθεί σε βασικό «εργα­λείο» των Ελλήνων ξενο­δό­χων προ­κει­μέ­νου να παρα­μεί­νουν στον αφρό της μεσο­γεια­κής αγοράς. Κι αυτό που φοβού­νται είναι πως με την άνοδο της Αιγύ­πτου και των άλλων προ­ο­ρι­σμών της βόρειας Αφρικής αλλά, κυρίως, της Τουρ­κίας από φέτος, θα υπο­χρε­ω­θούν να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν κατά κόρο αυτό το εργα­λείο. Με ότι αυτό συνε­πά­γε­ται για την οικο­νο­μική κατά­σταση των επι­χει­ρή­σεων, αλλά και τις ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις της χώρας.

Το ξενο­δο­χειακό «παρά­δοξο», να μειώ­νο­νται οι τιμές στα δωμάτια-ακόμα και στην απόλυτη περίοδο αιχμής του Αυγούστου- ενώ η ζήτηση για δια­κο­πές στην Ελλάδα συνέ­χιζε να αυξάνει και οι παρα­λίες πλημ­μύ­ρι­ζαν από ξένους επι­σκέ­πτες, απο­τυ­πώ­νε­ται στα στοι­χεία πρό­σφα­της μελέτης του Ινστι­τού­του Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Προ­βλέ­ψεων (ΙΤΕΠ) του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδας (ΞΕΕ).

Σε μια χρονιά όπως το 2017 κατά την οποία ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός κατέ­γραψε νέα ιστο­ρικά ρεκόρ επι­σκε­πτών και εισπρά­ξεων, οι τιμές στα ξενο­δο­χεία μειώ­νο­νταν.

Σύμφωνα με τα προ­σω­ρινά στοι­χεία ενδε­κα­μή­νου της Τρά­πε­ζας της Ελλάδας (ΤτΕΕΛΛ -0,60%) οι ξένοι επισκέπτες-εξαιρουμένων των επι­βα­τών κρουαζιερόπλοιων- έφθασαν τα 26,6 εκα­τομ­μύ­ρια. (+9,9 σε σύγκριση με το 2016) ενώ οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις ξεπερ­νού­σαν τα 14,4 δισ. ευρώ (+10,7%).

Οι τιμές των δωμα­τίων, ωστόσο, αντί να είναι υψη­λό­τε­ρες όπως θα ανέμενε κανείς λόγω της υψηλής ζήτησης, εμφα­νί­ζο­νται να μειώ­νο­νται. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΤΕΠ, πως στο μήνα απόλυτη αιχμής του Αυγού­στου η μέση τιμή των δωμα­τίων αυξή­θηκε μόνο στα ξενο­δο­χεία τεσ­σά­ρων αστέρων(+1,1%) αλλά μειώ­θηκε 2,2% στις μονάδες πέντε αστέρων, 21% στα ξενο­δο­χεία τριών αστέρων και 3,3% στις μονάδες δύο αστέρων.

Το παρά­δοξο είναι πως την αμέσως προη­γού­μενη χρονιά (2016) και παρά το γεγονός πως οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις κατέ­γρα­φαν απώ­λειες της τάξης των 900 εκατ. ευρώ, η μέση τιμή των δωμα­τίων είχε αυξηθεί 7,7% στα πεντά­στερα ξενο­δο­χεία, 1,5% στα τριά­στερα, 6,6% στα δύο αστέρων και μειώ­θηκε μόνο στα τετρά­στερα (-1,5%).

Παρά τη μείωση τιμών δωμα­τίων, ωστόσο, το 2017, τα έσοδα των ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων αυξή­θη­καν. Στα ξενο­δο­χεία πέντε αστέρων το μέσο (ακα­θά­ρι­στο) έσοδο ανά δια­θέ­σιμο δωμάτιο αυξή­θηκε από 30.197,8 ευρώ έναντι 27.401,8 ευρώ το 2016 (+10,2%). Τα σημα­ντικά αυξη­μένα έσοδα του 2017, ωστόσο, κάλυψαν ένα μεγάλο μέρος των απω­λειών που είχαν κατα­γρά­ψει το 2016 έναντι του 2015 (-11,2%). Έτσι, την περίοδο 2015-2017 τα ξενο­δο­χεία πέντε αστέρων εμφα­νί­ζο­νται να κατα­γρά­φουν μείωση 2,1% στο μέσο (ακα­θά­ρι­στο) έσοδο ανά δωμάτιο.

Τα ξενο­δο­χεία όλων των άλλων κατη­γο­ριών, ωστόσο, κατέ­γρα­ψαν σημα­ντική αύξηση στο μέσο έσοδο ανά δωμάτιο: 12,5% τα τεσ­σά­ρων αστέρων, 11,2% τα τριά­στερα, 12,1% στα δύο αστέρων και 13,2% στα ενός αστε­ριού. Περισ­σό­τερο ωφε­λη­μένα την περίοδο 2015-2017 ήταν τα ξενο­δο­χεία τεσ­σά­ρων αστε­ριών τα οποία εμφά­νι­σαν αύξηση μέσων εσόδων ανά δωμάτιο 13,1%.

Πως έγινε το… μαγικό να αυξη­θούν τα έσοδα των ξενο­δο­χείων ενώ μειώ­νο­νταν οι τιμές στα δωμάτια; Το εξηγούν, εν μέρει, οι αυξη­μέ­νες πλη­ρό­τη­τες. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως τον Αύγου­στο η μέση πλη­ρό­τητα αυξή­θηκε 2,1% στα πεντά­στερα ξενο­δο­χεία, 1,7% στα τετρά­στερα, 5% στα τριά­στερα, 0,3% στα δύο αστέρων και 2,7% στις μονάδες της χαμη­λό­τε­ρης κατη­γο­ρίας.

Οι ξενο­δό­χοι από την πλευρά τους υπο­στη­ρί­ζουν πως η εικόνα των εισπρά­ξεων είναι αρκετά δια­φο­ρε­τική αν από τα έσοδα αφαι­ρε­θούν οι φορο­λο­γι­κές επι­βα­ρύν­σεις που έχουν επι­βλη­θεί.

Η μείωση των τιμών στα δωμάτια σε συν­δυα­σμό με τα αυξη­μένα έσοδα ανά δωμάτιο αντα­να­κλούν, σύμφωνα και με παρά­γο­ντες του χώρου, πως οι ξενο­δό­χοι έκαναν μια ξεκά­θαρη επιλογή: να μειώ­σουν τις τιμές για να δια­τη­ρή­σουν την αντα­γω­νι­στι­κό­τητά τους και, ταυ­τό­χρονα, να στο­χεύ­σουν σε περισ­σό­τερα έσοδα που θα προ­έλ­θουν από περισ­σό­τε­ρους πελάτες.

Η μείωση των τιμών στα ελλη­νικά ξενο­δο­χεία ακόμα και τον Αύγου­στο, απο­κα­λύ­πτει μια νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα των τελευ­ταίων χρόνων από την οποία ωφε­λη­μέ­νοι είναι κυρίως οι τουρ οπε­ρέϊ­τορ. Κι αυτό καθώς φαί­νε­ται πως πέτυχαν να εξα­σφα­λί­σουν υψη­λό­τερα κέρδη (μέσω της μείωσης των τιμών στα δωμάτια) ακόμα και στην περίοδο αιχμής.

Επί της ουσίας, δηλαδή, απο­δει­κνύ­ε­ται πως στην ελλη­νική ξενο­δο­χειακή αγορά έχει ανα­τρα­πεί ο βασικός κανόνας που θέλει την τιμή να αυξά­νε­ται όταν ενι­σχύ­ε­ται η ζήτηση.

Ξενο­δο­χεια­κές πηγές εξη­γού­σαν στο Euro2day.gr πως αυτό έχει συμβεί για μια σειρά λόγους. Αφενός, λένε, οι τιμές απο­τε­λούν το μονα­δικό εργα­λείο ενί­σχυ­σης των πωλή­σεων για την συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των επι­χει­ρή­σεων του κλάδου. Οπότε, μειώ­νουν τις τιμές για να μην βρεθούν στο περι­θώ­ριο της αγοράς λόγω αντα­γω­νι­σμού, εντός και εκτός Ελλάδας.

Ταυ­τό­χρονα, εξηγούν, οι εκπτώ­σεις και προ­σφο­ρές έχουν εξε­λι­χθεί σε μηχα­νι­σμό άντλη­σης ρευ­στό­τη­τας (μέσω των προ­κα­τα­βο­λών) υπο­κα­θι­στώ­ντας την τρα­πε­ζική χρη­μα­το­δό­τηση. Η μείωση των τιμών στα δωμάτια δεν ήταν απο­τέ­λε­σμα μόνο του αντα­γω­νι­σμού που επα­νέρ­χε­ται στην ανα­το­λική Μεσό­γειο. Κι αυτό καθώς ενι­σχύ­ε­ται και επί ελλη­νι­κού εδάφους.

Αιτία οι δομικού χαρα­κτήρα ανα­κα­τα­τά­ξεις που βρί­σκο­νται σε πλήρη εξέλιξη στην ελλη­νική ξενο­δο­χειακή αγορά τα τελευ­ταία χρόνια. Βασικό χαρα­κτη­ρι­στικό τους η «από­συρση» μικρό­τε­ρων ξενο­δο­χείων και η αντι­κα­τά­στασή τους από άλλα μεγα­λύ­τε­ρου μεγέ­θους και υψη­λό­τε­ρων κατη­γο­ριών. Με τις ευλο­γίες και του ανα­πτυ­ξια­κών νόμων μέσω των οποίων εξα­σφά­λι­σαν υψηλές επι­δο­τή­σεις οι επεν­δυ­τές που τα δημιούρ­γη­σαν.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία του ΙΤΕΠ, την περίοδο 2012-2017 διέ­κο­ψαν τη λει­τουρ­γία τους 427 μονάδες συνο­λι­κής δυνα­μι­κό­τη­τας 11.715 δωμα­τίων. Στο ίδιο διά­στημα λει­τούρ­γη­σαν 498 νέα ξενο­δο­χεία, δυνα­μι­κό­τη­τας 17.153 δωμα­τίων.

Σχεδόν το σύνολο των νέων μονάδων (86%) εντά­χθη­καν στις τρεις υψη­λό­τε­ρες κατη­γο­ρίες (3-5 αστέρων). Το εντυ­πω­σιακό, όμως, είναι πως τα μισά νέα ξενο­δο­χεία (49,4%) ήταν πέντε αστέρων.

Στοι­χείο που εξηγεί, εν μέρει, τη μείωση τιμών καθώς, όπως εξηγούν παρά­γο­ντες του χώρου, «κατέ­βα­σαν» τις τιμές τους προ­κει­μέ­νου να διεκ­δι­κή­σουν το χώρο τους στην αγορά. Με αυτό τον τρόπο, όμως, πίεσαν τους ξενο­δό­χους των άλλων κατη­γο­ριών να κάνουν το ίδιο για να δια­τη­ρή­σουν τα κεκτη­μένα τους.