Παρασκευή – Βίβιαν Τζεδάκη: Οι επιδράσεις της πανδημίας του Covid-19 στον άνθρωπο

Η κα Πα­ρα­σκευή – Βί­βιαν Τζ­δά­κη, είναι πτυ­χιού­χος BSc στην Ψυ­χο­λο­γία και έχει εμπει­ρία εθε­λο­ντι­σμού ως πα­ράλ­λη­λη στή­ρι­ξη για παι­διά δη­μο­τι­κού. Ερ­γά­στη­κε με ασθε­νείς με σο­βα­ρές ψυ­χο­πα­θο­λο­γί­ες σε ίδρυ­μα ψυ­χι­κής υγεί­ας καθώς και σε ψυ­χια­τρι­κή κλι­νι­κή. Βο­ή­θη­σε στη διορ­γά­νω­ση μιας σει­ράς σε­μι­να­ρί­ων και στην εκ­πό­νη­ση έρευ­νας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Λευ­κω­σί­ας. Έχει με­τεκ­παι­δευ­τεί στη Δι­κα­στι­κή Ψυ­χο­λο­γία. Πα­ρα­κο­λου­θεί τε­ταρ­το­ε­τές πρό­γραμ­μα ει­δί­κευ­σης στη Γω­νια­κή – Συ­μπε­ρι­φο­ρι­κή Ψυ­χο­θε­ρα­πεία για παι­διά και ενη­λί­κους. Επί­σης, πα­ρα­κο­λου­θεί πρό­γραμ­μα ει­δί­κευ­σης στη Θε­ρα­πεία Ζεύ­γους & Οι­κο­γέ­νειας. Ιδιω­τεύ­ει από το 2018.

Στην συ­νέ­ντευ­ξη που ακο­λου­θεί μι­λά­ει για το επάγ­γελ­μά της και ανα­λύ­ει τις επι­δρά­σεις της παν­δη­μί­ας του covid στον άν­θρω­πο.

• Κυρία Τζε­δά­κη, να ξε­κι­νή­σου­με από το αντι­κεί­με­νό σας. Δώστε μας ένα πε­ρί­γραμ­μα του επαγ­γέλ­μα­τός σας.

Είμαι ψυ­χο­λό­γος – ψυ­χο­θε­ρα­πεύ­τρια. Συ­νε­πώς, αυτό που κά­νου­με είναι να επι­κε­ντρω­νό­μα­στε και να με­λε­τά­με την αν­θρώ­πι­νη συ­μπε­ρι­φο­ρά. Βλέ­που­με πάντα τις γνω­στι­κές επε­ξερ­γα­σί­ες, το συ­ναί­σθη­μα, πώς ο άν­θρω­πος δρα και αντι­δρά με το πε­ρι­βάλ­λον του –μέσω τη πα­ρα­τή­ρη­σης, μέσω της συ­ζή­τη­σης. Έχω επί­σης σπου­δά­σει ψυ­χο­θε­ρα­πεύ­τρια που είναι μια επι­πρό­σθε­τη εκ­παί­δευ­ση. Η ψυ­χο­θε­ρα­πεία είναι ένας ευρύς όρος –σαν μια ομπρέ­λα που από κάτω μπαί­νουν πάρα πολλά πράγ­μα­τα.

• Η αλή­θεια είναι ότι για πολλά χρό­νια, υπήρ­χε μια ει­κό­να για τον ψυ­χο­λό­γο, μια άλλη για τον ψυ­χί­α­τρο και ίσως αυτά να συγ­χέ­ο­νταν. Σή­με­ρα όμως, έχου­με ξε­φύ­γει από τα τα­μπού άλλων επο­χών.

Ο ψυ­χί­α­τρος είναι για­τρός και αυτό του δίνει το δι­καί­ω­μα να μπο­ρεί να συ­ντα­γο­γρα­φεί φάρ­μα­κα. Εμείς, εί­μα­στε από θε­ω­ρη­τι­κή σχολή (ανή­κου­με στις αν­θρω­πι­στι­κές επι­στή­μες) όπου με­λε­τά­με την συ­μπε­ρι­φο­ρά. Είναι ένα πεδίο, όπου μπο­ρού­με να κά­νου­με πάρα πολλά πράγ­μα­τα. Μπο­ρείς να ασχο­λη­θείς είτε μόνο με με­λέ­τες, είτε να ασχο­λη­θείς με μία εται­ρεία, είτε να δου­λέ­ψεις σε μια κλι­νι­κή, ή νο­σο­κο­μείο, ή σύν­δε­σμο ή και συν­δυα­στι­κά. Με την ψυ­χο­θε­ρα­πεία, αυτό που μπο­ρού­με να κά­νου­με είναι να βοη­θή­σου­με τον άν­θρω­πο να δια­χει­ρι­στεί το οποιο­δή­πο­τε άγχος, φοβία ή δυ­σκο­λία που μπο­ρεί να προ­κύ­πτει από την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του, από ψυ­χο­λο­γι­κά προ­βλή­μα­τα κ.λπ. διευ­κο­λύ­νο­ντάς τον να έχει μια κα­λύ­τε­ρη ψυ­χι­κή υγεία.

Για να είσαι ψυ­χο­θε­ρα­πευ­τής, θα πρέ­πει να είσαι ψυ­χί­α­τρος ή ψυ­χο­λό­γος.

• Πώς αντι­με­τω­πί­ζε­τε τους αν­θρώ­πους που έρ­χο­νται ζη­τώ­ντας ψυ­χο­λο­γι­κή στή­ρι­ξη; Σαν ασθε­νείς;

Η αλή­θεια είναι ότι δεν μου αρέ­σει να τους αντι­με­τω­πί­ζω σαν ασθε­νείς. Προ­τι­μώ να έρ­χο­νται και να ανα­πτύσ­σου­με μια σχέση, όπου είμαι ισό­τι­μη. Αυτό που λέω συ­νή­θως, είναι ότι ο ει­δι­κός μέσα στην θε­ρα­πεία είστε εσείς!

Άρα για μένα είναι και πε­λά­τες, υπό την έν­νοια ότι δεν είναι μια ‘πε­λα­τεια­κή’ σχέση που βα­σί­ζε­ται στα χρή­μα­τα. Νο­μί­ζω ότι η λέξη ασθε­νής δεν είναι γι αυτό που κάνω!

• Για ποια προ­βλή­μα­τα ως επί το πλεί­στον, ζη­τούν οι άν­θρω­ποι της πε­ριο­χής μας, την βο­ή­θειά σας; Ποια είναι τα πιο δη­μο­φι­λή;

Σί­γου­ρα είναι το άγχος. Κατά την εκτί­μη­σή μου, εδώ στα νησιά, αντι­με­τω­πί­ζου­με αυτό που αντι­με­τώ­πι­σε η πρω­τεύ­ου­σα πριν λίγο καιρό, όπου οι άν­θρω­ποι απο­φά­σι­σαν να απευ­θυν­θούν πλέον, σε ει­δι­κούς για να αντι­με­τω­πί­σουν τα προ­βλή­μα­τα που προ­κύ­πτουν από το άγχος. Με το ξέ­σπα­σμα της παν­δη­μί­ας που επέ­φε­ρε τον εγκλει­σμό, τους πε­ριο­ρι­σμούς και δη­μιούρ­γη­σε πάρα πολύ άγχος και ανα­σφά­λειες, εμ­φα­νί­σθη­καν πιο έντο­να τα προ­βλή­μα­τα.

Θα σας πω ότι σε πολύ με­γά­λο βαθμό, αυτό που αντι­με­τω­πί­ζω ως πολύ σύ­νη­θες πρό­βλη­μα είναι οι λε­γό­με­νες ‘κρί­σεις πα­νι­κού’ καθώς και οι δια­τα­ρα­χές της προ­σω­πι­κό­τη­τας.

• Με την εμ­φά­νι­ση της παν­δη­μί­ας αυ­ξή­θη­καν αυτά τα πε­ρι­στα­τι­κά; Για ποιους λό­γους;

Όλα αυτά οφεί­λο­νται κυ­ρί­ως στην ανα­σφά­λεια, στην αβε­βαιό­τη­τα που κυ­ριάρ­χη­σε στον κόσμο. Αυτό δεν έχει ξε­πε­ρα­στεί ακόμη.

Ο φόβος ότι θα κολ­λή­σεις κο­ρω­νο­ϊό, σε απο­μα­κρύ­νει από τους άλ­λους, προ­σπα­θείς να μην έρ­χε­σαι σε επαφή με φί­λους, γνω­στούς, κοι­νω­νι­κό πε­ρι­βάλ­λον, συ­να­να­στρο­φές, ακόμη και πε­ρι­πτώ­σεις στις οποί­ες κά­ποιοι φο­βού­νται να επι­σκε­φτούν ακόμη και τον για­τρό τους.

Ει­δι­κά ο εγκλει­σμός και ο ψυ­χα­να­γκα­σμός, δη­μιούρ­γη­σε πολλά προ­βλή­μα­τα στους αν­θρώ­πους.

• Σί­γου­ρα η παν­δη­μία του κο­ρω­νοϊ­ού, μας έφερε ενώ­πιον κα­τα­στά­σε­ων όπου απο­μα­κρυν­θή­κα­με ο ένας από τον άλλον –μέχρι ση­μεί­ου να απο­φεύ­γου­με οποια­δή­πο­τε επαφή. Αυτά όλα, ήρθαν στην επι­φά­νεια με πιο έντο­νο τρόπο;

Κατά την άποψή μου, το πρό­βλη­μα αρ­χί­ζει να φαί­νε­ται όταν υπάρ­χει ‘άγχος για το άγχος’ – ‘φόβος για το φόβο’. Εδώ δεν βλέ­που­με μόνον ότι ο κό­σμος έχει απο­ξε­νω­θεί κι έχει απο­μα­κρυν­θεί. Φο­βά­ται, θυ­μώ­νει που δεν μπο­ρεί να δια­χει­ρι­στεί όλη αυτή την αβε­βαιό­τη­τα.

Ο άν­θρω­πος δεν αντέ­χει να μην γνω­ρί­ζει τι θα του συμ­βεί: να μην μπο­ρεί να βγει έξω από το σπίτι του. Επι­πλέ­ον, μπο­ρεί να κα­τα­φέ­ρα­με να δου­λεύ­ου­με από το σπίτι αλλά οι ζη­μί­ες ήταν με­γά­λες.

Σα να λέμε, ότι μας πήραν ό,τι εί­χα­με που μας έκανε να ηρε­μού­με, να χα­λα­ρώ­νου­με και μας στέ­ρη­σε την ελευ­θε­ρία σε πολλά πράγ­μα­τα.

Η χα­λά­ρω­ση και η φρο­ντί­δα του εαυ­τού μας, πρέ­πει να είναι ανα­πό­σπα­στο μέρος της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς μας.

• Μι­λή­στε μας για τις ‘κρί­σεις πα­νι­κού’. Κο­ντεύ­ει να γίνει σύ­νη­θες φαι­νό­με­νο για πολ­λούς αν­θρώ­πους όλων των ηλι­κιών και θα θέ­λα­με μια εξή­γη­ση από εσάς.

Πράγ­μα­τι οι κρί­σεις πα­νι­κού, είναι κάτι που το πα­θαί­νει πάρα πολύς κό­σμος. Μπο­ρεί να ξε­κι­νή­σει ξαφ­νι­κά ή μπο­ρεί και να σε προει­δο­ποι­ή­σει. Αυτό που βλέ­που­με πολύ έντο­νο είναι τα σω­μα­τι­κά συμ­πτώ­μα­τα: δη­λα­δή το άγχος, ο πα­νι­κός, σω­μα­το­ποιού­νται.

Ο άν­θρω­ποι ξαφ­νι­κά δεν μπο­ρούν να πά­ρουν ανάσα, μπο­ρεί να αι­σθαν­θούν εφί­δρω­ση, τάση προς έμετο. Νιώ­θουν ότι θα πε­θά­νουν ή έχουν τα ίδια συμ­πτώ­μα­τα με το έμ­φραγ­μα ή έχουν έντο­νη τα­χυ­καρ­δία.

Βέ­βαια αυτό που συμ­βαί­νει σε μια κρίση πα­νι­κού είναι το εντε­λώς αντί­θε­το από αυτά που ανα­φέ­ρου­με αλλά οι άν­θρω­ποι το βιώ­νουν με έντο­νο τρόπο και φο­βού­νται μήπως τους συμ­βεί πάλι ξαφ­νι­κά όταν βρί­σκο­νται στο δρόμο, ή στη δου­λειά τους.

Κι εκεί, έχου­με αυτό που ανέ­φε­ρα, ‘πα­νι­κός για τον πα­νι­κό’.

• Αυτά τα προ­βλή­μα­τα που μας ανα­φέ­ρα­τε, μπο­ρούν να εμ­φα­νι­στούν και σε παι­διά;

Υπάρ­χουν συ­γκε­κρι­μέ­νες δια­τα­ρα­χές που μπο­ρείς να απο­δώ­σεις στην κάθε ηλι­κία. Υπάρ­χει άγχος και φο­βί­ες στα παι­διά και στους εφή­βους με διά­φο­ρες συ­μπε­ρι­φο­ρές.

Με­γα­λώ­νο­ντας όμως, ένα παιδί μπο­ρεί να το επι­κοι­νω­νή­σει κα­λύ­τε­ρα. Προ­σω­πι­κά λα­τρεύω να δου­λεύω με εφή­βους. Είναι πολύ ει­λι­κρι­νείς, ανοί­γο­νται πιο εύ­κο­λα και μπο­ρούν να πουν πολλά.

• Πώς απο­φα­σί­ζει όμως να φτά­σει κά­ποιος σ’ εσάς και να ζη­τή­σει ψυ­χο­λο­γι­κή στή­ρι­ξη;

Νο­μί­ζω πως αυτό είναι που απα­σχο­λεί πάρα πολύ κόσμο. Η αλή­θεια είναι ότι πια υπάρ­χουν πάρα πολ­λές πα­ρα­πο­μπές και ερε­θί­σμα­τα. Π.χ. όταν έχεις ένα πρό­βλη­μα, έναν πόνο, πη­γαί­νεις στον για­τρό. Πώς όμως θα πάς στον ψυ­χο­λό­γο;

Έχω πε­ρι­πτώ­σεις που ο ένας από τους δύο συ­ζύ­γους, προ­τρέ­πει τον άλλον, ή ακόμη και τα παι­διά τους γο­νείς τους.

Ακόμη και οι ηλι­κιω­μέ­νοι απο­φα­σί­ζουν πλέον να κά­νουν βή­μα­τα!

Θεωρώ, ότι η κοι­νω­νία είναι πλέον πιο ώριμη όταν πρέ­πει να απο­φα­σί­σει να πάει στον ψυ­χο­λό­γο.

• Συ­νε­πώς, το πρό­βλη­μα ξε­κι­νά­ει από το μυαλό και σω­μα­το­ποιεί­ται. Πώς λει­τουρ­γεί;

Υπάρ­χουν πολ­λών ειδών δια­τα­ρα­χές. Στην κα­τά­θλι­ψη, είναι οι σκέ­ψεις που σω­μα­το­ποιού­νται. Υπάρ­χουν και δια­τα­ρα­χές που έχουν να κά­νουν με τις ορ­μό­νες ή κά­ποια πά­θη­ση ή κάτι κλη­ρο­νο­μι­κό, υπάρ­χουν και δια­τα­ρα­χές που έχουν προ­κύ­ψει από τραύ­μα­τα, ατυ­χή­μα­τα, δια­τα­ρα­χές του ύπνου, ανα­πτυ­ξια­κές δια­τα­ρα­χές (αυ­τι­σμός, σύν­δρο­μο ντά­ουν κ.λπ.)

Πά­ντως είναι ση­μα­ντι­κό να δια­χω­ρί­σου­με αυτό που λένε: ‘έχει πέσει η ψυ­χο­λο­γία σου’ από το ‘έχει πέσει η διά­θε­σή σου’.

Η διά­θε­ση επη­ρε­ά­ζε­ται και σί­γου­ρα, μας εν­δια­φέ­ρει σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις. Ωστό­σο, ένα ψυ­χο­λο­γι­κό πρό­βλη­μα, έχει από κάτω, τόσα πολλά πράγ­μα­τα που πρέ­πει να εντο­πί­σεις και δεν έχουν να κά­νουν κα­θό­λου με την διά­θε­ση.

• Πά­ντως σε άλλες επο­χές, έχου­με ει­κό­νες από αδια­νό­η­τες ‘θε­ρα­πεί­ες’ τις οποί­ες υπέ­βα­λαν οι άν­θρω­ποι που ασχο­λού­νταν με τις πα­θή­σεις του εγκε­φά­λου (δεν είχε ορι­στι­κο­ποι­η­θεί ο όρος ψυ­χο­λό­γος, ψυ­χί­α­τρος κ.λπ.) με επώ­δυ­νη με­τα­χεί­ρι­ση, με την λευκή ρόμπα με πολύ μα­κριά μα­νί­κια που τη φο­ρού­σαν σε ασθε­νείς σε κρίση και τους έδε­ναν τα μα­νί­κια πίσω από την πλάτη, ακόμη και με την λο­βο­το­μή! Αυτές οι ει­κό­νες έχουν πα­ρέλ­θει. Νο­μί­ζε­τε ότι επη­ρε­ά­ζουν ακόμη τους αν­θρώ­πους;

Ήταν και πολύ εύ­κο­λο να στεί­λουν αν­θρώ­πους σε τέ­τοια θε­ρα­πευ­τή­ρια όπου φυ­σι­κά, χει­ρο­τέ­ρευαν με τέ­τοια με­τα­χεί­ρι­ση.

Προ­σω­πι­κά, σκέ­φτο­μαι όμως και όσους προ­σπά­θη­σαν να ανα­κα­λύ­ψουν πράγ­μα­τα.

Άν­θρω­ποι που ήταν προ­ο­δευ­τι­κοί, έκα­ναν πράγ­μα­τα με βάση την επι­στή­μη της χη­μεί­ας και τε­λι­κά έχα­σαν την ζωή τους επει­δή τους κα­τα­δί­κα­σαν με διά­φο­ρες κα­τη­γο­ρί­ες.

Ακόμη και τους επι­στή­μο­νες, τους θε­ώ­ρη­σαν ‘τρε­λούς’ και ο όρος έχει μεί­νει με άσχη­μο τρόπο στους αιώ­νες.

Θέλω να πι­στεύω ότι όπως απο­δε­χτή­κα­με πια την επι­στή­μη, έχου­με απο­δε­χτεί τώρα πια και τον ψυ­χο­λό­γο!