Κορωνοϊός: Συγχρωτισμός και χαλάρωση «γεννούν» υπερμεταδότες

Επι­στή­μο­νες μιλούν στην «Κ»

Ξεκά­θαρο μήνυμα ότι «δεν έχουμε ξεφύγει από τον κίνδυνο» στέλ­νουν οι ειδικοί επι­στή­μο­νες, που βλέπουν με ανη­συ­χία τα όλο και πιο συχνά φαι­νό­μενα χαλά­ρω­σης στην τήρηση των μέτρων προ­στα­σίας από τους πολίτες. Μπορεί το πρό­γραμμα εμβο­λια­σμού να εξε­λίσ­σε­ται με γρήγορο ρυθμό, ωστόσο ο αριθμός των ενεργών κρου­σμά­των στη χώρα παρα­μέ­νει υψηλός –του­λά­χι­στον 20.000 είναι τα γνωστά–, όπως υψηλές είναι και οι πιθα­νό­τη­τες κάποιος να είναι θετικός στον ιό. Και σε συν­θή­κες από­λυ­της «ελευ­θε­ρίας» και συγ­χρω­τι­σμού, μπορεί να μετα­τρα­πεί σε «υπερ­με­τα­δότη» και να δια­σπεί­ρει τον ιό σε περισ­σό­τερα από δέκα άτομα που θα βρεθούν στον ίδιο χώρο, δημιουρ­γώ­ντας συν­θή­κες αλυ­σί­δες για τη γρήγορη εξά­πλωση του ιού.

Το βλέμμα των ειδικών είναι στραμ­μένο και στα μεταλ­λαγ­μένα στελέχη του κορω­νοϊού. Προς το παρόν έχει επι­κρα­τή­σει το βρε­τα­νικό στέ­λε­χος, ενώ διαρκώς αυξα­νό­μενη είναι η κυκλο­φο­ρία και του στε­λέ­χους Β.1.1.318, και το οποίο ειδικά στο κέντρο της Αθήνας έχει φτάσει να απο­τε­λεί το ένα τρίτο των κρου­σμά­των που ταυ­το­ποιού­νται στο Ελλη­νικό Κέντρο Γονι­διω­μα­τι­κής του Ιδρύ­μα­τος Ιατρο­βιο­λο­γι­κών Ερευνών της Ακα­δη­μίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ). Και όπως σημειώ­νουν οι ειδικοί επι­στή­μο­νες, «κάθε νέο μεταλ­λαγ­μένο στέ­λε­χος του κορω­νοϊού προ­κα­λεί ανη­συ­χία». Στο πλαίσιο αυτό αρμό­διες αρχές και επι­στή­μο­νες τονί­ζουν ότι θα πρέπει να συνε­χί­σουμε να απο­φεύ­γουμε τον συγ­χρω­τι­σμό και να τηρούμε πιστά τα μέτρα σε κοι­νω­νι­κές εκδη­λώ­σεις. Και στην περί­πτωση που αυτό δεν είναι εφικτό να δια­σφα­λί­σουμε ότι δεν θα γίνουμε εμείς η αιτία υπερ­με­τά­δο­σης, ελέγ­χο­ντας εάν είμαστε θετικοί στον ιό, με ένα self test, πριν από τη συμ­με­τοχή μας σε αυτές.

«Οποια­δή­ποτε συγκυ­ρία συγ­χρω­τι­σμού, όπως κοι­νω­νι­κές ή πολι­τι­στι­κές εκδη­λώ­σεις, συνε­στιά­σεις, πορείες και αθλη­τι­κές διορ­γα­νώ­σεις, απουσία μέτρων, ενέχει τον κίνδυνο υπερ­με­τά­δο­σης. Και όταν λέμε για μέτρα εννο­ούμε χρήση μάσκας και τήρηση των απο­στά­σεων. Ο κίν­δυ­νος γίνεται ακόμα μεγα­λύ­τε­ρος όταν ο συγ­χρω­τι­σμός είναι σε εσω­τε­ρι­κούς χώρους, χωρίς επαρκή αερισμό όπου πολλά άτομα έχουν στενή προ­σω­πική επαφή για μεγάλο χρονικό διά­στημα», σημειώ­νει στην «Κ» ο ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Επι­δη­μιο­λο­γίας – Προ­λη­πτι­κής Ιατρι­κής, στο Εργα­στή­ριο Υγιει­νής Επι­δη­μιο­λο­γίας και Ιατρι­κής Στα­τι­στι­κής του ΕΚΠΑ, Δημή­τρης Παρα­σκευής. Οπως εξηγεί, ο όρος υπερ­με­τά­δοση χρη­σι­μο­ποιεί­ται όταν έχουμε αριθμό μετα­δό­σεων από ένα άτομο, μεγα­λύ­τερο του μέσου όρου, ο οποίος για τον SARS-CoV-2, απουσία μέτρων, είναι 2-3 μετα­δό­σεις ανά άτομο.

«Εχει υπο­λο­γι­στεί ότι ένα άτομο που έχει προ­σβλη­θεί από τον ιό, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις όπως να είναι σε κλειστό χώρο μη αερι­ζό­μενο, ή σε ανοιχτό χώρο αλλά σε μικρή από­σταση από άλλους για μεγάλο χρονικό διά­στημα, χωρίς μάσκα και να μιλάει δυνατά, μπορεί να μολύνει ακόμα και πάνω από 10 άτομα», επι­ση­μαί­νει ο καθη­γη­τής. Και συνε­χί­ζει, «την πρώτη περίοδο της παν­δη­μίας, εκτι­μά­ται ότι σε περιο­χές εκτός Κίνας το 80% των μετα­δό­σεων προήλθε από το 10% των ατόμων που είχαν μολυν­θεί. Και στην πορεία της παν­δη­μίας έχουν ανα­φερ­θεί περι­στα­τικά υπερ­με­τά­δο­σης σε κλει­στές δομές, όπως γηρο­κο­μεία, μονάδες χρονίως πασχό­ντων και σε λατρευ­τι­κές, κοι­νω­νι­κές και αθλη­τι­κές εκδη­λώ­σεις».

Ο κ. Παρα­σκευής τονίζει ότι παρά την εξέλιξη των εμβο­λια­σμών και τη στα­διακή απο­κλι­μά­κωση της παν­δη­μίας, «ακόμα δεν έχουμε ξεφύγει από τον κίνδυνο». Οπως ανα­φέ­ρει, «σε αυτή τη φάση εκτι­μά­ται ότι υπάρ­χουν του­λά­χι­στον 20.000 γνωστά ενεργά κρού­σματα στη χώρα μας. Ο κίν­δυ­νος λοιπόν κάποιος να είναι θετικός και να μπορεί να μετα­δώ­σει τον ιό είναι υψηλός. Θα πρέπει να συνε­χί­σουμε να απο­φεύ­γουμε τον συγ­χρω­τι­σμό, καθώς απο­τε­λεί τον νούμερο ένα κίνδυνο για φαι­νό­μενα υπερ­με­τά­δο­σης, και να τηρούμε πιστά τα μέτρα. Εάν σκε­φτό­μα­στε να συμ­με­τέ­χουμε σε ένα οικο­γε­νειακό τραπέζι, μία συνεύ­ρεση με φίλους σε καφε­τέ­ρια ή εστια­τό­ριο, και γενικά σε εκδή­λωση που δεν είναι εφικτή η τήρηση των μέτρων, συστή­νε­ται η χρήση του self test 24 ώρες πριν για τους μη πλήρως εμβο­λια­σμέ­νους».

Γονι­διω­μα­τική επι­τή­ρηση

Ενας παρά­γο­ντας που αυξάνει τον κίνδυνο υπερ­με­τά­δο­σης είναι η κυκλο­φο­ρία μεταλ­λαγ­μέ­νων στε­λε­χών. Από τα μέσα Ιανουα­ρίου έχει ξεκι­νή­σει στην Ελλάδα το πρό­γραμμα γονι­διω­μα­τι­κής επι­τή­ρη­σης του κορω­νοϊού υπό την αιγίδα του ΕΟΔΥ. Οπως σημειώ­νει στην «Κ» ο ακα­δη­μαϊ­κός και πρό­ε­δρος του Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λίου και διευ­θυ­ντής του Κέντρου Βασικής Ερευνας του ΙΙΒΕΑΑ Δημή­τρης Θάνος, «με το πρό­γραμμα αυτό προσ­διο­ρί­ζουμε την αλλη­λου­χία των βάσεων του DNA του γονι­διώ­μα­τος του κορω­νοϊού σε σημα­ντικό αριθμό κρου­σμά­των που ταυ­το­ποιού­νται στη χώρα μας. Εως σήμερα έχει προσ­διο­ρι­στεί στο ΙΙΒΕΑΑ η αλλη­λου­χία του γονι­διώ­μα­τος 15.000 γονι­διω­μά­των κορω­νοϊού. Η γονι­διω­μα­τική επι­τή­ρηση γίνεται σε πραγ­μα­τικό χρόνο. Eντός μιας εβδο­μά­δας από τον εντο­πι­σμό των κρου­σμά­των προσ­διο­ρί­ζε­ται η ταυ­τό­τητα του στε­λέ­χους του κορω­νοϊού. Ετσι ταυ­το­ποι­ή­θη­καν στις αρχές του έτους η βρε­τα­νική μεταλ­λαγή, εν συνε­χεία η νοτιο­α­φρι­κα­νική και ακο­λού­θη­σαν και αρκετές άλλες συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου και του ινδικού στε­λέ­χους».

Οπως επι­ση­μαί­νει ο κ. Θάνος, «στα μέσα Φεβρουα­ρίου ταυ­το­ποι­ή­θηκε για πρώτη φορά στη χώρα, στο κέντρο των Αθηνών, το στέ­λε­χος Β.1.1.318 που μας κίνησε αμέσως το ενδια­φέ­ρον, διότι φέρει μία ειδική μεταλ­λαγή στο γονι­δί­ωμά του, την Ε484Κ στην πρω­τε­ΐνη ακίδα, που απα­ντά­ται και σε άλλα στελέχη όπως το νοτιο­α­φρι­κα­νικό και το βρα­ζι­λιά­νικο, και η οποία έχει συν­δε­θεί με μειω­μένη απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των εξου­δε­τε­ρω­τι­κών αντι­σω­μά­των. Παρα­τη­ρή­σαμε με το πέρασμα των εβδο­μά­δων ότι η δια­σπορά του στε­λέ­χους αυτού αυξά­νε­ται στα­διακά και μάλιστα παρου­σία του βρε­τα­νι­κού στε­λέ­χους που έχει επι­κρα­τή­σει σχεδόν σε όλο τον κόσμο και στη χώρα μας. Εως σήμερα έχουν ταυ­το­ποι­η­θεί 1.050 περι­στα­τικά με το στέ­λε­χος B.1.1.318, η πλειο­νό­τητά τους βρί­σκε­ται στον κεντρικό τομέα Αθηνών. Τις τελευ­ταίες δύο εβδο­μά­δες παρα­τη­ρούμε ότι στην Αθήνα το 70% των κρου­σμά­των αφορά το βρε­τα­νικό στέ­λε­χος και το υπό­λοιπο 30% το στέ­λε­χος Β.1.1.318, που σημαί­νει ότι για να συνυ­πάρ­χει με το βρε­τα­νικό θα πρέπει να έχει κάποιο συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα σε σχέση με τα άλλα στελέχη που εξα­φα­νί­στη­καν και το οποίο πλε­ο­νέ­κτημα δεν γνω­ρί­ζουμε ακόμα».

Το συγκε­κρι­μένο στέ­λε­χος λαν­θα­σμένα ονο­μά­στηκε από κάποιους αθη­ναϊκή μετάλ­λαξη. «Εχει παρα­τη­ρη­θεί και σε άλλες χώρες ανά την υφήλιο», σημειώ­νει ο κ. Θάνος και προ­σθέ­τει: «Επειτα από φυλο­γε­νε­τική ανάλυση του στε­λέ­χους που πραγ­μα­το­ποι­ή­σαμε, ανα­κα­λύ­ψαμε ότι έχει μεγάλη ομοιό­τητα με αντί­στοιχα δείγ­ματα που είχαν ανα­λυ­θεί από τη Δυτική Αφρική και από τη Γαλλία και το Βέλγιο, δύο χώρες με μεγάλη δυτι­κο­α­φρι­κα­νική κοι­νό­τητα. Που σημαί­νει ότι ήρθε στη χώρα μας είτε απευ­θείας από τη Δυτική Αφρική ή/και μέσω πολ­λα­πλών εισόδων συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και αυτών των χωρών».

Ανα­φο­ρικά με το κατά πόσον τα εμβόλια καλύ­πτουν το συγκε­κρι­μένο στέ­λε­χος, ο κ. Θάνος επι­ση­μαί­νει ότι «σύμφωνα με εργα­στη­ρια­κές μελέτες που έχουν γίνει με άλλα στελέχη που φέρουν την ίδια μεταλ­λαγή Ε484Κ, η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των εμβο­λίων είναι μεν λίγο μειω­μένη αλλά βρί­σκε­ται αρκετά πάνω από το όριο, κάτω από το οποίο σημαί­νει συνα­γερ­μός. Αλλά σε πραγ­μα­τι­κές συν­θή­κες, θα δούμε τι ισχύει εν καιρώ».\

Ο ιός «πιέ­ζε­ται» και ανα­ζη­τεί διε­ξό­δους

«Ολα τα νέα στελέχη κορω­νοϊού μάς ανη­συ­χούν. Και με την εξέλιξη των εμβο­λια­σμών απαι­τεί­ται μεγα­λύ­τερη προσοχή και αυστηρή τήρηση των μέτρων», σημειώ­νει στην «Κ» ο ακα­δη­μαϊ­κός, πρό­ε­δρος του Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λίου του ΙΙΒΕΑΑ Δημή­τρης Θάνος. Και συνε­χί­ζει: «Ο εμβο­λια­σμός ασκεί επι­λε­κτική εξε­λι­κτική πίεση στον ιό, δηλαδή λόγω της ανοσίας είναι πιθανόν να επι­λε­χθούν τυχαίες μεταλ­λά­ξεις, οι οποίες συμ­βαί­νουν ούτως ή άλλως κατά τον πολ­λα­πλα­σια­σμό των ιών, με πλε­ο­νε­κτή­ματα επι­βί­ω­σης στο περι­βάλ­λον ανοσίας που ανα­πτύσ­σε­ται εξαι­τίας του εμβο­λια­σμού, και οι οποίες σε άλλη φάση της παν­δη­μίας ενδε­χο­μέ­νως θα εξα­φα­νί­ζο­νταν. Χρειά­ζε­ται ιδιαί­τερη προσοχή και χρήση της μάσκας οπωσ­δή­ποτε και από τους εμβο­λια­σμέ­νους έως ότου επι­τευ­χθεί μεγάλο ποσοστό εμβο­λια­σμέ­νων. Ειδικά δε τώρα που ανα­μέ­νο­νται του­ρί­στες, οι οποίοι λογικά θα αυξή­σουν τη γενε­τική ετε­ρο­γέ­νεια του κυκλο­φο­ρού­ντος SARS-CoV-2 στη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό και με τη συν­δρομή των περι­φε­ρειών Αττικής και Πελο­πον­νή­σου έχουμε ήδη εντα­τι­κο­ποι­ή­σει τη γονι­διω­μα­τική επι­τή­ρηση του κορω­νοϊού».

Πηγή: kathimerini.gr

Πέννυ Μπου­λού­τζα