Η ΑΟΖ και τα ελληνικά σύνδρομα

Κύματα χτυπούν την προ­βλήτα στο λιμάνι της Καλύ­μνου. Παρότι «δεν είναι ένα μαγικό χαρτί που λύνει όλα τα προ­βλή­ματα», η ΑΟΖ προ­σφέ­ρει πολλά οφέλη στην ανά­πτυξη της αλιείας, την εκμε­τάλ­λευση των πλου­το­πα­ρα­γω­γι­κών πηγών των βυθών, την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος και τη χρήση της αιο­λι­κής ενέρ­γειας.

O Θεό­δω­ρος Καρυώ­της υπη­ρε­τούσε ως οικο­νο­μι­κός σύμ­βου­λος στην ελλη­νική πρε­σβεία της Ουά­σιγ­κτον το 1982, όταν ορί­σθηκε μέλος της ελλη­νι­κής αντι­προ­σω­πείας στην τελική φάση της Διε­θνούς Διά­σκε­ψης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασ­σας. Από τότε έχει επι­δο­θεί στην ανά­δειξη της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης (ΑΟΖ), ώστε αυτή να γίνει κτήμα των πολλών και όχι μόνο μερικών διπλω­μα­τών και διε­θνο­λό­γων.

Με κίνδυνο να χαρα­κτη­ρι­σθεί γρα­φι­κός έχει αφο­σιω­θεί «με υπομονή και επιμονή σε έναν μονα­χικό αγώνα, αγνοη­μέ­νος από όλες τις ελλη­νι­κές κυβερ­νή­σεις τα τελευ­ταία 30 χρόνια», όπως γράφει στον πρόλογο του βιβλίου ο δημο­σιο­γρά­φος Μιχάλης Ιγνα­τίου.

O συγ­γρα­φέας, που διδά­σκει οικο­νο­μικά στο Πανε­πι­στή­μιο του Μέρι­λαντ, υπο­στη­ρί­ζει ότι η ΑΟΖ, που εκτεί­νε­ται 200 ν.μ. από τις ακτές της ηπει­ρω­τι­κής χώρας και των νησιών, απο­τε­λεί την πιο κρίσιμη θαλάσ­σια ζώνη για τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα, σημα­ντι­κό­τερη και από αυτή της υφα­λο­κρη­πί­δας.

Παρότι «δεν είναι ένα μαγικό χαρτί που λύνει όλα τα προ­βλή­ματα», η ΑΟΖ προ­σφέ­ρει πολλά οφέλη στην ανά­πτυξη της αλιείας, την εκμε­τάλ­λευση των πλου­το­πα­ρα­γω­γι­κών πηγών των βυθών, την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος και τη χρήση της αιο­λι­κής ενέρ­γειας, που μένουν ανα­ξιο­ποί­ητα χωρίς την ανα­κή­ρυξή της. Τονίζει ότι από τον Ιανουά­ριο του 1979, όταν ο τότε γενικός διευ­θυ­ντής του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Ιωάννης Τζούνης δεσμεύ­θηκε στον Βρετανό πρέσβη στην Αθήνα ότι «κανένα μέρος δεν θα ανα­κη­ρύ­ξει ΑΟΖ στο Αιγαίο», δια­δο­χι­κές ελλη­νι­κές κυβερ­νή­σεις δια­κα­τέ­χο­νται από ένα φοβικό σύν­δρομο έναντι της Τουρ­κίας.

Μετά τρεις δεκα­ε­τίες απρα­ξίας υπο­γραμ­μί­ζει ότι ήλθε η ώρα για την ανα­κή­ρυξη της ελλη­νι­κής ΑΟΖ , ώστε ο ελλη­νι­κός λαός «με μέτρο και αυτο­συ­γκρά­τηση, με συνετή και σοβαρή προ­ε­τοι­μα­σία να καρ­πω­θεί τον μεγάλο ορυκτό πλούτο της χώρας, που κείται κυρίως στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης και να τον δια­φυ­λά­ξει για τις επό­με­νες γενιές».

Μήπως όμως η ανα­κή­ρυξη της ΑΟΖ ρίξει τη χώρα σε μία περι­πέ­τεια με την Τουρκία, ιδίως σε μία περίοδο βαθιάς οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής κρίσης;

Ο συγ­γρα­φέας δεν φαί­νε­ται να ανη­συ­χεί, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι 137 παρά­κτιες χώρες έχουν ανα­κη­ρύ­ξει ΑΟΖ, χωρίς να προ­κλη­θεί κρίση με άλλο γει­το­νικό κράτος. Ως παρά­δειγμα προς μίμηση φέρνει την Κύπρο, που το 2004 επί προ­ε­δρίας Τάσσου Παπα­δό­που­λου με μεθο­δι­κό­τητα προ­χώ­ρησε στην ανα­κή­ρυξη της δικής της ΑΟΖ και στην οριο­θέ­τησή της με τις γει­το­νι­κές χώρες του Λιβάνου, Αιγύ­πτου και Ισραήλ «δια­θέ­το­ντας τέσσερα τανκς και δύο ελι­κό­πτερα».

Βέβαια η Τουρκία δεν ανα­γνώ­ρισε την κυπριακή ΑΟΖ, αλλά δεν κατά­φερε να την ακυ­ρώ­σει, ενώ έχει ανα­κη­ρύ­ξει τη δική της ΑΟΖ στη Μαύρη Θάλασσα με τη μέθοδο της μέσης γραμμής, την οποία αρνεί­ται στο Αιγαίο ισχυ­ρι­ζό­μενη ότι αυτό απο­τε­λεί «ειδική περί­σταση ως ημί­κλει­στη θάλασσα». Στο σημείο αυτό ο συγ­γρα­φέας επι­κρί­νει την υπο­κρι­τική στάση της Αμε­ρι­κής στο Αιγαίο, αφού έχει ανα­κη­ρύ­ξει και οριο­θε­τή­σει τη δική της ΑΟΖ βάσει της μέσης γραμμής, δίνο­ντας πλήρη δικαιώ­ματα στα νησιά της, αλλά σεβό­μενη και τα νησιω­τικά κράτη Μπα­χά­μες και Κούβα, απέ­να­ντι από τις ανα­το­λι­κές ακτές της. Επι­ση­μαί­νει επίσης μία απόρ­ρητη έκθεση της CIA από το 1984 «ότι δεν υπάρ­χουν σημα­ντι­κές ποσό­τη­τες υδρο­γο­ναν­θρά­κων στο Αιγαίο».

Ο Καρυώ­της επι­χει­ρεί μία τεκ­μη­ριω­μένη παρου­σί­αση ενός πολυ­σύν­θε­του θέματος βασι­ζό­με­νος στις δια­τά­ξεις της Σύμ­βα­σης του Δικαίου της Θάλασ­σας και επι­κα­λού­με­νος απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμένα έγγραφα στα αμε­ρι­κα­νικά και βρε­τα­νικά αρχεία. Υπο­στη­ρί­ζει ότι οι αντί­πα­λοι της ΑΟΖ συγ­χέ­ουν σκόπιμα την ανα­κή­ρυξη της ΑΟΖ με την οριο­θέ­τησή της. Τα κράτη δικαιού­νται να προ­χω­ρή­σουν μονο­με­ρώς στην ανα­κή­ρυξή της, χωρίς μάλιστα να είναι υπο­χρε­ω­μένα να υπο­βά­λουν χάρτες και γεω­γρα­φι­κές συντε­ταγ­μέ­νες, αλλά για την οριο­θέ­τησή της πρέπει να δια­βου­λευ­θούν με τα γει­το­νικά τους κράτη.

Στην τρέ­χουσα συγκυ­ρία συνη­γο­ρεί υπέρ της τρι­με­ρούς οριο­θέ­τη­σης των θαλασ­σίων ζωνών Ελλάδος, Κύπρου και Αιγύ­πτου, που θα κατο­χυ­ρώ­σει τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδος στα κομβικά νησιά του Καστελ­λό­ρι­ζου και της Στρογ­γύ­λης, απο­κτώ­ντας έτσι θαλάσ­σια σύνορα με την Κύπρο και απο­δυ­να­μώ­νο­ντας τη θέση της Τουρ­κίας στη Μεσό­γειο. Ο ίδιος θεωρεί την οριο­θέ­τηση της ΑΟΖ με την Τουρκία ως μία από τις περι­πλο­κό­τε­ρες στον κόσμο και κρίνει παρά­τολμη οποια­δή­ποτε πρό­βλεψη μιας πιθανής από­φα­σης του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης ή του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου του Δικαίου της Θάλασ­σας στο Αμβούργο, σε περί­πτωση που παρα­πεμ­φθεί σε αυτά η ελλη­νο­τουρ­κική διαφορά για την υφα­λο­κρη­πίδα και την ΑΟΖ του Αιγαίου.

Κάνο­ντας μια ανάλυση κόστους-οφέλους, ο συγ­γρα­φέας απο­φαί­νε­ται ότι η Ελλάδα θα δια­σφα­λί­σει τα συμ­φέ­ρο­ντά της με την ανα­κή­ρυξη της ΑΟΖ ενερ­γώ­ντας με σύνεση αλλά και απο­φα­σι­στι­κό­τητα. Απο­μέ­νει βέβαια να απο­δει­χθεί αν η φωνή «ενός βοώντος εν τη ερήμω» θα βρει τελικά ευήκοα ώτα σε μία κυβέρ­νηση που έχει πολλές καυτές πατάτες να δια­χει­ρι­σθεί σε μία δυσμενή διεθνή συγκυ­ρία.

ΘEOΔΩΡΟΣ ΚΑΡΥΩΤΗΣ

Η ΑΟΖ της Ελλάδας

εκδ. Λιβάνης, 2014

Καθη­με­ρινή