Ανάλυση ΚΕΠΕ: Έχουμε ανεργία κάτω από 10% στην Ελλάδα;

Το ΚΕΠΕ, το με­γα­λύ­τε­ρο Κέ­ντρο Οι­κο­νο­μι­κών Ερευ­νών της Ελ­λά­δας, πραγ­μα­το­ποιεί στη σειρά «Ανα­λύ­σεις Επι­και­ρό­τη­τας» σύ­ντο­μες και τεκ­μη­ριω­μέ­νες ανα­λύ­σεις σε οι­κο­νο­μι­κά ζη­τή­μα­τα που απα­σχο­λούν τον δη­μό­σιο βίο της χώρας, με στόχο την υπεύ­θυ­νη ενη­μέ­ρω­ση της Κοι­νω­νί­ας και της Πο­λι­τεί­ας. Στη νέα της ανά­λυ­ση προ­σπα­θεί να δώσει απά­ντη­ση στο ερώ­τη­μα: «Είναι η ανερ­γία κάτω από 10%;»

Για την ανά­λυ­ση ερ­γά­στη­καν ο Επι­στη­μο­νι­κός Διευ­θυ­ντής του ΚΕΠΕ Κα­θη­γη­τής Πα­να­γιώ­της Λιαρ­γκό­βας, o Ερευ­νη­τής του ΚΕΠΕ Γε­ώρ­γιος Μπερ­τσά­τος, ο Κα­θη­γη­τής του ΕΛ­ΜΕ­ΠΑ Γιώρ­γος Αγιο­μυρ­για­νά­κης και ο Κα­θη­γη­τής του ΕΚΠΑ Γιώρ­γος Σφα­κια­νά­κης.

Ανερ­γία και κενές θέ­σεις

Αρ­κε­τές οι­κο­νο­μι­κές ανα­λύ­σεις τόσο από ακα­δη­μαϊ­κά/ερευ­νη­τι­κά ιδρύ­μα­τα και τρά­πε­ζες όσο και ρε­πορ­τάζ σε οι­κο­νο­μι­κές δη­μο­σιο­γρα­φι­κές σε­λί­δες ανα­φέ­ρουν πως η αγορά ερ­γα­σί­ας στην Ελ­λά­δα είναι σφι­χτή (tight) το τε­λευ­ταίο χρο­νι­κό διά­στη­μα. Σωστό επι­χεί­ρη­μα μεν, ημι­τε­λές δε, όπως θα δεί­ξου­με στη συ­νέ­χεια. Οι μέσες ετή­σιες κενές θέ­σεις ερ­γα­σί­ας προς τους μέ­σους ετή­σιους ανέρ­γους (εφε­ξής μέσες κενές θέ­σεις ανά άνερ­γο) το 1ο τρί­μη­νο 2024 ήταν 88 ξε­περ­νώ­ντας το προη­γού­με­νο ιστο­ρι­κό υψηλό του 2009 των σχε­δόν 82 μέσων κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας, ενώ το 4 ο τρί­μη­νο 2023 ήταν πε­ρί­που 71.

Πα­ρο­μοί­ως, ο δεί­κτης του πο­σο­στού κενών θέ­σε­ων προς το πο­σο­στό ανερ­γί­ας αυ­ξά­νε­ται συ­νε­χώς από τις αρχές του 2021 και λαμ­βά­νει μέση ετή­σια τιμή 0,180 το 1ο τρί­μη­νο 2024, ξε­περ­νώ­ντας την προη­γού­με­νη ιστο­ρι­κή υψηλή τιμή 0,177 το 4ο τρί­μη­νο 2009. Και οι δύο δεί­κτες πράγ­μα­τι αυ­ξά­νο­νται δεί­χνο­ντας ότι η αγορά ερ­γα­σί­ας στην Ελ­λά­δα γί­νε­ται σχε­τι­κά πιο σφι­κτή (tighter).

Η ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας είναι πράγ­μα­τι συ­γκρι­τι­κά πιο «σφι­χτή» (tight) τε­λευ­ταία σε σχέση με άλλες πε­ριό­δους, ωστό­σο, ανέ­κα­θεν πα­ρέ­με­νε και πα­ρα­μέ­νει χα­λα­ρή (slack), όπως θα δεί­ξου­με πα­ρα­κά­τω. Αυτό προ­κύ­πτει από τη θε­ω­ρία της απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας (efficient unemployment), δη­λα­δή της ανερ­γί­ας που λαμ­βά­νει υπόψη της τις κενές θέ­σεις ερ­γα­σί­ας, κατά τους Michaillat και Saez (2022).

Συ­γκε­κρι­μέ­να, η απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία (efficient unemployment), η οποία συμ­βο­λί­ζε­ται ως u*, ισού­ται με τον γε­ω­με­τρι­κό μέσο όρο του πο­σο­στού ανερ­γί­ας και του πο­σο­στού κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας. Στην πα­ρού­σα ανά­λυ­σή μας, η ανερ­γία (unemployment rate) υπο­λο­γί­ζε­ται ως το πο­σο­στό του μέσου αριθ­μού ανέρ­γων σε ετή­σια βάση σε σχέση με το μέσο ετή­σιο ερ­γα­τι­κό δυ­να­μι­κό (labor force, δη­λα­δή το άθροι­σμα του μέσου ετή­σιου αριθ­μού ανέρ­γων και ερ­γα­ζο­μέ­νων), σε κυ­λιό­με­νη βάση τεσ­σά­ρων τρι­μή­νων. Το πο­σο­στό κενών θέ­σε­ων (job vacancy rate), το οποίο, ει­ρή­σθω εν πα­ρό­δω, απο­τε­λεί έναν ακόμη δεί­κτη «στε­νό­τη­τας» της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας, ισού­ται με τις μέσες ετή­σιες κενές θέ­σεις ερ­γα­σί­ας προς το άθροι­σμα των μέσων ετή­σιων κα­τει­λημ­μέ­νων και κενών θέ­σε­ων σε κυ­λιό­με­νη βάση τεσ­σά­ρων τρι­μή­νων.

Το Διά­γραμ­μα 3, με στοι­χεία σε τρι­μη­νιαία συ­χνό­τη­τα, απο­κα­λύ­πτει πως η μέση ετή­σια απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία στην Ελ­λά­δα για την πε­ρί­ο­δο 2009:Q4 – 2023:Q1 κυ­μαι­νό­ταν γύρω στο 3,8%. Η μέση ετή­σια απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία έλαβε τη μι­κρό­τε­ρη τιμή της το 1 ο τρί­μη­νο 2021 (2,48%) και μέ­γι­στη τιμή της το 4 ο τρί­μη­νο 2014 (4,93%), ενώ το 2023 έλαβε τιμή 4,22%.

Στο Διά­γραμ­μα 4 (με στοι­χεία σε τρι­μη­νιαία συ­χνό­τη­τα) αντι­πα­ρα­βάλ­λο­νται (α) τα πο­σο­στά της μέσης ετή­σιας ανερ­γί­ας, (β) τα πο­σο­στά των μέσων ετή­σιων κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας και (γ) τα πο­σο­στά της μέσης ετή­σιας απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας, για μία πιο συν­δυα­στι­κή ει­κό­να αυτών των τριών με­γε­θών. Εν­δει­κτι­κά, σε κυ­λιό­με­νη βάση τεσ­σά­ρων τρι­μή­νων, για το 1ο τρί­μη­νο του 2024 η μέση ετή­σια ανερ­γία λαμ­βά­νει τιμή 11,15%, το πο­σο­στό των μέσων ετή­σιων κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας 2,01%, και η μέση ετή­σια απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία 4,73%.

Σύμ­φω­να με τους Michaillat και Saez (2022), όταν η ανερ­γία ξε­περ­νά τις κενές θέ­σεις, ή όταν η ανερ­γία είναι με­γα­λύ­τε­ρη της απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας, τότε η υπό εξέ­τα­ση αγορά ερ­γα­σί­ας είναι χα­λα­ρή (inefficiently slack). Στην πε­ρί­πτω­ση όμως που η ανερ­γία υπο­λεί­πε­ται των κενών θέ­σε­ων, ή όταν η ανερ­γία είναι μι­κρό­τε­ρη της απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας, τότε η εξε­τα­ζό­με­νη αγορά ερ­γα­σί­ας είναι σφι­χτή (inefficiently tight). Τέλος, όταν το πο­σο­στό ανερ­γί­ας ισού­ται με αυτό των κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας, ή όταν η ανερ­γία ταυ­τί­ζε­ται με την απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία, τότε η εν λόγω αγορά ερ­γα­σί­ας θε­ω­ρεί­ται απο­τε­λε­σμα­τι­κή (efficient labor market) και η οι­κο­νο­μία βρί­σκε­ται σε κα­θε­στώς πλή­ρους απα­σχό­λη­σης (full employment).

Η απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία φαί­νε­ται να είναι ο πλέον εν­δε­δειγ­μέ­νος δεί­κτης πλή­ρους απα­σχό­λη­σης και απο­τε­λεί το κοι­νω­νι­κά επι­θυ­μη­τό επί­πε­δο ανερ­γί­ας, καθώς ελα­χι­στο­ποιεί τη μη πα­ρα­γω­γι­κή χρήση της ερ­γα­σί­ας στην αγορά ερ­γα­σί­ας (εναλ­λα­κτι­κά, ελα­χι­στο­ποιεί­ται η σπα­τά­λη πόρων από την ανερ­γία και τις κενές θέ­σεις).

Όταν το χάσμα της ανερ­γί­ας (unemployment gap), δη­λα­δή η από­κλι­σή της από την απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία, είναι θε­τι­κό, τότε η αγορά ερ­γα­σί­ας θε­ω­ρεί­ται πως είναι χα­λα­ρή (inefficiently slack) και είναι πιο δύ­σκο­λο για τον ερ­γα­ζό­με­νο να βρει δου­λειά. Όταν όμως το χάσμα είναι αρ­νη­τι­κό, τότε η αγορά ερ­γα­σί­ας λο­γί­ζε­ται ως σφι­χτή (tight) και είναι πιο δύ­σκο­λο για τον ερ­γο­δό­τη να βρει ερ­γα­ζο­μέ­νους. Επι­πλέ­ον, στην πε­ρί­πτω­ση μη­δε­νι­κού χά­σμα­τος, τότε η οι­κο­νο­μία βρί­σκε­ται στην πλήρη απα­σχό­λη­ση (απο­τε­λε­σμα­τι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας). 6 Στο Διά­γραμ­μα 5 πα­ρα­τη­ρεί κά­ποιος ότι το χάσμα ανερ­γί­ας στην ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας πα­ρα­μέ­νει απα­ρέ­γκλι­τα θε­τι­κό, λαμ­βά­νο­ντας τη μέ­γι­στη τιμή του το 2013 πε­ρί­που στο 23,46% και τη μι­κρό­τε­ρη το 2009 στο 5,66%. Οι τε­λευ­ταί­ες δια­θέ­σι­μες τιμές του εν λόγω χά­σμα­τος αφο­ρούν το 2023 στο 6,87% και το 1ο τρί­μη­νο του 2024 στο 6,42%. Εν κα­τα­κλεί­δι, κα­τα­δει­κνύ­ε­ται πως [1] η αγορά ερ­γα­σί­ας στην Ελ­λά­δα ήταν και είναι χα­λα­ρή, επι­δει­κνύ­ο­ντας όμως τα τε­λευ­ταία τρί­μη­να μία τάση μεί­ω­σης του «βαθ­μού χα­λα­ρό­τη­τας», και [2] η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία απεί­χε και απέ­χει πολύ από το κα­θε­στώς της πλή­ρους απα­σχό­λη­σης.

Με δε­δο­μέ­νο ότι από το 2014 η μέση ετή­σια ανερ­γία μειώ­νε­ται πε­ρί­που κατά 0,40% ανά τρί­μη­νο και ότι από τα μέσα του 2021 το μέσο ετή­σιο πο­σο­στό κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας αυ­ξά­νε­ται κατά σχε­δόν 0,14%, συ­νά­γε­ται πως στο υπο­θε­τι­κό σε­νά­ριο όπου δια­τη­ρού­νται οι πα­ρα­πά­νω τρι­μη­νιαί­οι ρυθ­μοί με­τα­βο­λής / «σύ­γκλι­σης» (προς την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα / πλήρη απα­σχό­λη­ση), τότε θα απαι­τού­νταν του­λά­χι­στον 3,5 έτη από το 1ο τρί­μη­νο του 2024 (δη­λα­δή προς τα τέλος του 2027), έτσι ώστε η αγορά ερ­γα­σί­ας να τεί­νει να χα­ρα­κτη­ρι­στεί απο­τε­λε­σμα­τι­κή και η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία να προ­σεγ­γί­ζει την πλήρη απα­σχό­λη­ση.

Mετα­να­στευ­τι­κές ροές

Σε αυτό το ση­μείο είναι απα­ραί­τη­το να ανα­φερ­θού­με στις με­τα­να­στευ­τι­κές ροές και την επί­πτω­σή τους στην απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία. Αυτό γιατί κατά τα χρό­νια της κρί­σης χρέ­ους και των μνη­μο­νί­ων που οδή­γη­σαν σε εσω­τε­ρι­κή υπο­τί­μη­ση, μέσω μεί­ω­σης των πραγ­μα­τι­κών μι­σθών, η Ελ­λά­δα πα­ρου­σί­α­σε μια αφαί­μα­ξη εγκε­φά­λων που οδή­γη­σε πε­ρί­που μισό εκα­τομ­μύ­ριο νέους και εξει­δι­κευ­μέ­νους επι­στή­μο­νες να εγκα­τα­λεί­ψουν τη χώρα την πε­ρί­ο­δο 2010-2019 (Pratsinakis, 2022). Αυτό ήταν το φαι­νό­με­νο της αφαί­μα­ξης εγκε­φά­λων («brain drain»). Το «κύμα» με­τα­νά­στευ­σης Ελ­λή­νων που ερ­γά­ζο­νταν στην Ελ­λά­δα προς το εξω­τε­ρι­κό (π.χ. λόγω κα­λύ­τε­ρων προ­ο­πτι­κών απα­σχό­λη­σης και αμοι­βών) δη­μιουρ­γεί κενά ερ­γα­σί­ας και κατά συ­νέ­πεια κα­θι­στά πε­ρισ­σό­τε­ρο σφι­χτή την αγορά ερ­γα­σί­ας. Όμως, όπως έχου­με ανα­φέ­ρει πα­ρα­πά­νω, η ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας, αλλά και πολ­λές ευ­ρω­παϊ­κές αγο­ρές ερ­γα­σί­ας είναι χα­λα­ρές και όχι σφι­χτές, σύμ­φω­να με τη θε­ω­ρία/προ­σέγ­γι­ση της απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας.

Μπο­ρεί επο­μέ­νως αυτή η εκροή εγκε­φά­λων να οδή­γη­σε σε μια σφι­χτό­τε­ρη αγορά ερ­γα­σί­ας, αλλά η ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας πα­ρέ­μει­νε και πα­ρα­μέ­νει, κατά βάση, χα­λα­ρή. Από την άλλη, πα­ρα­τη­ρού­με συχνά σε διά­φο­ρους κλά­δους της οι­κο­νο­μί­ας να δη­λώ­νο­νται κενά όπως π.χ. στην με­τα­ποί­η­ση, κα­τα­σκευ­ές, του­ρι­σμό, στον αγρο­δια­τρο­φι­κό κλάδο, στην υγεία.

Σσύμ­φω­να με την ΕΛ­ΣΤΑΤ, οι κενές θέ­σεις ερ­γα­σί­ας ανήλ­θαν σε 70.826, το πρώτο τρί­μη­νο 2024 και μειώ­θη­καν το δεύ­τε­ρο τρί­μη­νο του 2024 στις 58.941.

Οι πραγ­μα­τι­κές, όμως, κενές θέ­σεις ίσως υπο­ε­κτι­μώ­νται. Τούτο διότι, αν όπως ανα­φέ­ρουν νε­ό­τε­ρες έρευ­νες και δη­μο­σιεύ­μα­τα (Eurobank, 2023, Κα­θη­με­ρι­νή, 2024) πράγ­μα­τι με­τα­νά­στευ­σαν στο εξω­τε­ρι­κό 600 χιλ. Έλ­λη­νες κατά την πε­ρί­ο­δο 2010-2021 και επέ­στρε­ψαν ήδη πε­ρί­που 350 χιλ. (Eurobank, 2023), τότε υπάρ­χει σω­ρευ­τι­κά μία με­τα­να­στευ­τι­κή εκροή 250 χιλ. Ελ­λή­νων. Συ­νο­λι­κά (και όχι μόνο για τους Έλ­λη­νες), με βάση τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία της Eurostat για την πε­ρί­ο­δο 2010- 202210, οι με­τα­να­στευ­τι­κές εκρο­ές από την Ελ­λά­δα ανήλ­θαν σε 1,258 εκατ. και οι με­τα­να­στευ­τι­κές εισ­ρο­ές προς την Ελ­λά­δα ήταν αντί­στοι­χα 1,076 εκατ. Ως εκ τού­του, σω­ρευ­τι­κά, πα­ρα­τη­ρεί­ται μία κα­θα­ρή με­τα­να­στευ­τι­κή εκροή της τάξης πε­ρί­που των 181,8 χιλ. για την Ελ­λά­δα την πε­ρί­ο­δο 2010- 2022, που δη­μιουρ­γεί ένα κενό θέ­σε­ων ανά­με­σα σε 98 χιλ. με 123 χιλ.

Επο­μέ­νως, πολ­λοί προ­τεί­νουν ότι θα πρέ­πει να ακο­λου­θη­θεί μια πο­λι­τι­κή υπέρ των με­τα­να­στευ­τι­κών εισ­ρο­ών από μη ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Αυτή η υπο­κα­τά­στα­ση αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού υψη­λής εκ­παί­δευ­σης όπως οι Έλ­λη­νες που με­τα­νά­στευ­σαν στο εξω­τε­ρι­κό με εισ­ροή με­τα­να­στών από χώρες, όπως η Αί­γυ­πτος, το Πα­κι­στάν και την Ινδία, προ­φα­νώς θα είναι ατε­λέ­σφο­ρη τόσο γε­νι­κά αλλά και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο στον κλάδο των υπη­ρε­σιών (Του­ρι­σμός, Υγεία).

Όσον αφορά τη δια­σύν­δε­ση των με­τα­να­στευ­τι­κών ροών και το είδος της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας, σύμ­φω­να με τον Michaillat (2023), εν­δεί­κνυ­ται η πο­λι­τι­κή εν­θάρ­ρυν­σης των με­τα­να­στευ­τι­κών εισ­ρο­ών στην πε­ρί­πτω­ση που η αγορά ερ­γα­σί­ας είναι σφι­χτή. Τούτο διότι ένα «κύμα» με­τα­νά­στευ­σης αυ­ξά­νει την προ­σφο­ρά ερ­γα­σί­ας (υπάρ­χουν πε­ρισ­σό­τε­ροι δια­θέ­σι­μοι ερ­γά­τες) και όχι τη ζή­τη­ση ερ­γα­σί­ας. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα η αγορά ερ­γα­σί­ας να γί­νε­ται λι­γό­τε­ρη σφι­χτή, και, έτσι, κλεί­νει το αρ­νη­τι­κό χάσμα ανερ­γί­ας. Επί­σης, ο Michaillat (2023) απο­δει­κνύ­ει πως όταν η αγορά ερ­γα­σί­ας είναι σφι­χτή (χα­λα­ρή), τότε η κοι­νω­νι­κή ευ­η­με­ρία για τους αυ­τό­χθο­νες βελ­τιώ­νε­ται (μειώ­νε­ται) ύστε­ρα από μία αύ­ξη­ση της εισ­ρο­ής με­τα­να­στών, ενώ όταν η αγορά ερ­γα­σί­ας είναι απο­τε­λε­σμα­τι­κή, τότε η εισ­ροή με­τα­να­στών δεν έχει καμία επί­πτω­ση στην κοι­νω­νι­κή ευ­η­με­ρία των ντό­πιων. Επι­πλέ­ον, οι εισ­ρο­ές με­τα­να­στών θα μπο­ρού­σαν να πε­ριο­ρι­στούν όταν η αγορά ερ­γα­σί­ας είναι χα­λα­ρή, έτσι ώστε να προ­στα­τευ­θούν οι ντό­πιοι ερ­γα­ζό­με­νοι που ήδη δυ­σκο­λεύ­ο­νται να βρουν ερ­γα­σία και να αυ­ξη­θεί η κοι­νω­νι­κή τους ευ­η­με­ρία.

Ως εκ τού­του, η εν­δε­χό­με­νη εν­θάρ­ρυν­ση εισ­ρο­ής με­τα­να­στών για την επί­λυ­ση της ελ­λεί­ψε­ως ερ­γα­ζο­μέ­νων, εκ μέ­ρους των ελ­λη­νι­κών Αρχών, προ­ο­ρί­ζε­ται να είναι μία έντο­να αμ­φι­σβη­τή­σι­μη κί­νη­ση από την οπτι­κή γωνία του εγ­χώ­ριου πλη­θυ­σμού, καθώς η αγορά ερ­γα­σί­ας στην Ελ­λά­δα είναι επί­μο­να χα­λα­ρή. Μία τέ­τοια πο­λι­τι­κή θα μπο­ρού­σε να πα­ρο­μοια­στεί σαν να ρί­χνει κά­ποιος «λάδι στη φωτιά», χει­ρο­τε­ρεύ­ο­ντας την κα­τά­στα­ση και τις προ­ο­πτι­κές ανεύ­ρε­σης ερ­γα­σί­ας για τους ντό­πιους (θα υπάρ­χουν λι­γό­τε­ρες κενές θέ­σεις ερ­γα­σί­ας ανά Έλ­λη­να άνερ­γο). Επι­προ­σθέ­τως, ελ­λο­χεύ­ουν εν­δε­χο­μέ­νως αυ­ξη­μέ­νοι κίν­δυ­νοι επι­δεί­νω­σης τόσο των πα­ρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών (π.χ. στον του­ρι­σμό και στην εστί­α­ση) από την πι­θα­νο­λο­γού­με­νη χα­μη­λή εξει­δί­κευ­ση των ερ­γα­τών «έκτα­κτης ανά­γκης» (guest workers13), όσο και της κοι­νω­νι­κής συ­νο­χής στην ελ­λη­νι­κή επι­κρά­τεια, ιδίως αν λη­φθεί υπόψη η επι­τα­χυ­νό­με­νη γε­ω­πο­λι­τι­κή αστά­θεια και οι πο­λε­μι­κές εντά­σεις στη Μέση Ανα­το­λή (βλ. Ιράν, Ισ­ρα­ήλ, Λί­βα­νος, Πα­λαι­στί­νη, Υε­μέ­νη) οι οποί­ες ανέ­κα­θεν με­γέ­θυ­ναν τις με­τα­να­στευ­τι­κές ροές προς την Ελ­λά­δα. Από την άλλη πλευ­ρά βέ­βαια, όπως ανα­φέ­ρει ο Michaillat (2023), υπό το πρί­σμα κα­θε­στώ­των ανι­σό­τη­τας και κα­πι­τα­λι­σμού (unequal & capitalist regimes) που εν­δια­φέ­ρο­νται απο­κλει­στι­κά για την ευ­η­με­ρία των επι­χει­ρή­σε­ων, η εισ­ροή με­τα­να­στών είναι σε κάθε πε­ρί­πτω­ση μία κα­λο­δε­χού­με­νη πο­λι­τι­κή, καθώς τεί­νει να βελ­τιώ­νει τα κέρδη των εγ­χώ­ριων επι­χει­ρή­σε­ων, πόσω μάλ­λον όταν πρό­κει­ται για χα­μη­λό­τε­ρα αμει­βό­με­νους με­τα­νά­στες.

Τέλος, όσον αφορά τη Γερ­μα­νία με το πρό­σφα­το κλεί­σι­μο των συ­νό­ρων της και την αυ­στη­ρο­ποί­η­ση των συ­νο­ρια­κών ελέγ­χων, αυτό που θα μπο­ρού­σε να δια­τυ­πω­θεί είναι το εξής: Η γερ­μα­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας από τα μέσα του 2017 απο­λαμ­βά­νει ένα μέσο ετή­σιο χάσμα ανερ­γί­ας στο εύρος των ±50 μο­νά­δων βά­σε­ως, ενώ από τα μέσα του 2022 μέχρι τις αρχές του 2024, το μέσο ετή­σιο χάσμα ανερ­γί­ας λαμ­βά­νει αρ­νη­τι­κές τιμές κοντά στις -50 μο­νά­δες βά­σε­ως. Εναλ­λα­κτι­κά, με βάση το φάσμα των ±50 μο­νά­δων βά­σε­ως (βλ. Agiomirgianakis κ.ά, 2023), αυτό ση­μαί­νει ότι η γερ­μα­νι­κή οι­κο­νο­μία τεί­νει στην πλήρη απα­σχό­λη­ση και ότι η γερ­μα­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας προ­σεγ­γί­ζει την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα τα τε­λευ­ταία 6-7 χρό­νια. Επι­πλέ­ον, σύμ­φω­να με τον Michaillat (2023), η εισ­ροή με­τα­να­στών δεν έχει καμία επί­πτω­ση στην κοι­νω­νι­κή ευ­η­με­ρία των ντό­πιων όταν η αγορά ερ­γα­σί­ας είναι απο­τε­λε­σμα­τι­κή, όπως προ­α­να­φέρ­θη­κε. Συ­νε­πώς, η από­φα­ση από την τρέ­χου­σα γερ­μα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση για το κλεί­σι­μο των συ­νό­ρων και την επα­να­φο­ρά του ζη­τή­μα­τος της επι­στρο­φής με­τα­να­στών στις χώρες πρώ­της υπο­δο­χής φέ­ρε­ται να προ­ο­ρι­ζό­ταν, εν­δε­χο­μέ­νως απο­κλει­στι­κά, για πο­λι­τι­κούς λό­γους με στό­χευ­ση τον πε­ριο­ρι­σμό της εκλο­γι­κής δυ­να­μι­κής του κόμ­μα­τος Εναλ­λα­κτι­κή για τη Γερ­μα­νία (AfD).

Συ­μπε­ρά­σμα­τα και προ­τει­νό­με­νες πο­λι­τι­κές

Συ­νο­ψί­ζο­ντας, στην πα­ρού­σα Ανά­λυ­ση Επι­και­ρό­τη­τας δια­πι­στώ­νει κα­νείς ότι η ελ­λη­νι­κή αγορά ερ­γα­σί­ας ναι μεν έχει κα­τα­στεί πιο σφι­χτή σε σχέση με προη­γού­με­να έτη, ωστό­σο, πα­ρα­μέ­νει επί­μο­να χα­λα­ρή σε όλο το εξε­τα­ζό­με­νο δείγ­μα χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τα δια­θέ­σι­μα δε­δο­μέ­να από Eurostat (από το 2009 έως σή­με­ρα). Στην ανά­λυ­σή μας, χρη­σι­μο­ποι­ή­σα­με τον δεί­κτη της απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας, δη­λα­δή το πο­σο­στό ανερ­γί­ας που λαμ­βά­νει υπόψη το πο­σο­στό κενών θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας. Σύμ­φω­να με αυτή την προ­σέγ­γι­ση, η απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανερ­γία υπο­λεί­πε­ται του συ­νή­θους και ευ­ρύ­τε­ρα απο­δε­κτού δεί­κτη ανερ­γί­ας (υπάρ­χει θε­τι­κό χάσμα ανερ­γί­ας), γε­γο­νός που χα­ρα­κτη­ρί­ζει την αγορά ερ­γα­σί­ας στην Ελ­λά­δα χα­λα­ρή και απο­κα­λύ­πτει ότι η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία απέ­χει αρ­κε­τά από την πλήρη απα­σχό­λη­ση. Όμως, αν συ­νε­χι­στούν οι θε­τι­κές τά­σεις μεί­ω­σης του χά­σμα­τος ανερ­γί­ας (δια­φο­ρά με­τα­ξύ ανερ­γί­ας και απο­τε­λε­σμα­τι­κής ανερ­γί­ας) η πλή­ρης απα­σχό­λη­ση θα μπο­ρού­σε να επι­τευ­χθεί ακόμη και στα επό­με­να 3,5 χρό­νια.

Προς τούτο θα πρέ­πει να ανα­ζη­τη­θούν πο­λι­τι­κές που θα εν­θαρ­ρύ­νουν τις πα­ρα­πά­νω τά­σεις, όπως η αύ­ξη­ση της και­νο­το­μί­ας, η βελ­τί­ω­ση της επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, πο­λι­τι­κές που εν­θαρ­ρύ­νουν και διευ­κο­λύ­νουν τη συμ­με­το­χή του πλη­θυ­σμού και ιδίως των γυ­ναι­κών (αύ­ξη­ση της απα­σχό­λη­σης), τη δη­μιουρ­γία επι­χει­ρή­σε­ων υψη­λής προ­στι­θέ­με­νης αξίας και απο­φυ­γή της απο­κλει­στι­κής εστί­α­σης («μο­νο­καλ­λιέρ­γειας») στον του­ρι­σμό, την ανά­πτυ­ξη αν­θρώ­πι­νου κε­φα­λαί­ου σε ικα­νό­τη­τες και δε­ξιό­τη­τες που χρειά­ζο­νται στην αγορά ερ­γα­σί­ας ιδιαί­τε­ρα μέσω της τε­χνι­κής εκ­παί­δευ­σης και της διά βίου μά­θη­σης, την αύ­ξη­ση της συμ­με­το­χής των ατό­μων τρί­της ηλι­κί­ας και των συ­ντα­ξιού­χων (προ­αι­ρε­τι­κά για όσους επι­θυ­μούν να συμ­με­τέ­χουν σε τέ­τοια προ­γράμ­μα­τα), και τη βελ­τί­ω­ση των αμοι­βών ερ­γα­σί­ας, έτσι ώστε να ανα­κο­πεί η διαρ­ροή υψη­λού ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού στο εξω­τε­ρι­κό.

Από την άλλη όμως, προ­τά­σεις πο­λι­τι­κής που απο­σκο­πούν στην αύ­ξη­ση (χα­μη­λό­μι­σθων) με­τα­να­στευ­τι­κών εισ­ρο­ών για επί­λυ­ση της ελ­λεί­ψε­ως ερ­γα­τι­κών χε­ριών μπο­ρεί να απο­δει­χθούν έντο­να αμ­φι­σβη­τή­σι­μες (είναι πι­θα­νή και η επι­δεί­νω­ση της κοι­νω­νι­κής συ­νο­χής), τόσο από την πλευ­ρά της ποιο­τι­κής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας ελ­λη­νι­κών προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών, όσο και από τη σκο­πιά της κοι­νω­νι­κής ευ­η­με­ρί­ας των αυ­τό­χθο­νων ερ­γα­ζο­μέ­νων με δε­δο­μέ­νη τη δια­χρο­νι­κά υψηλή χα­λα­ρό­τη­τα της ελ­λη­νι­κής αγο­ράς ερ­γα­σί­ας.

Πηγή: Reporter.gr