Η μεγάλη θάλασσα της Ευρώπης

« Η Μεσό­γειος γέννησε τον κόσμο»

(Άντερς Λου­στ­γκάρ­τεν, «Λαμπε­ντούζα»)

Στην Ευρώπη ξεχνάμε ότι είμαστε – μεταξύ άλλων – και οι ”συν­θή­κες” μας. Είμαστε οι ”συμ­φω­νίες” μας.

Και μετά την συνθήκη του Μάα­στριχ ξεχνάμε συχνά -πυκνά ότι εμείς στο Νότο της Ευρώπης έχουμε δια­μορ­φω­θεί πολύ, ως σύγ­χρο­νοι ευρω­παϊ­κοί λαοί, από συμβολή βασικών θεσμι­κών πλαι­σίων (όπως η Δια­δι­κα­σία της Βαρ­κε­λώ­νης, η Ευρω­παϊκή Πολι­τική Γει­το­νίας, η Ένωση για τη Μεσό­γειο και το «Νέο Σύμφωνο για τη Μεσό­γειο»)

Η ακού­ρα­στη στα θεσμικά επίδικα διε­θνο­λό­γος Ελευ­θε­ρία Φτα­κλάκη, με την διόπτρα της και την ανα­λυ­τική της επιμονή, μάχιμη απέ­να­ντι στην διάχυτη κοι­νω­νικά θεσμική αγνωσία για το ευρω­παϊκό φαντα­σιακό και ιδεώδες, δεν στα­χυο­λο­γεί απλά τα από­κρυφα των ευρω­με­σο­γεια­κών σχέσεων κατά την περίοδο 1995-2025.

Του Ηλία Καρα­βό­λια 

Αλλά εμβα­θύ­νει στο πρό­σφατο βιβλίο της την ”μέθοδο”( περί αυτού πρό­κει­ται)  με την οποία Η ΕΕ έτρεξε από το 1995 και μετά την νέα μορφή σύν­δε­σης και συνερ­γα­σίας με τις χώρες της Νότιας και Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Η συγ­γρα­φέας κάνει κάτι πρω­το­πο­ριακό : εξα­ντλεί την δια­χρο­νική στρα­τη­γική των ευρω­με­σο­γεια­κών σχέσεων και φθάνει μέχρι και στην ανάλυση επιρ­ροής  από την ασύμ­με­τρη(σωστά το επι­ση­μαί­νει) περι­φε­ρειακή ολο­κλή­ρωση της Αφρικής.

Αφού επι­μέ­νει στην εμβά­θυνση της κατα­λυ­τι­κής συν­θή­κης της Βαρ­κε­λώ­νης, και αφού εξηγεί άγνωστα για το ευρύ κοινό περιε­χό­μενα της, εξηγεί με πληθώρα στοι­χείων, πολι­τι­κών γεγο­νό­των, δια­κη­ρύ­ξεων, δια­δι­κα­σιών αλλά και μηχα­νι­σμών ”τεχνο­γνω­σίας”, πως φθάσαμε στο ”Νέο Σύμφωνο για την Μεσό­γειο”(2025).

Κατα­φέρ­νει φυσικά – με κόπο και για τον ανα­γνώ­στη – να εισέλ­θει σε περιο­χές δύσβα­τες σχετικά με το θεσμικό περιε­χό­μενο των συμ­φω­νη­θέ­ντων από την συνερ­γα­σία κεντρι­κής – περι­φε­ρεια­κής ευρω­παϊ­κής ηγεσίας.

Ως πολι­τική προ­σω­πι­κό­τητα, εκτός από την ακα­δη­μαϊκή της σκέψη, ξεδι­πλώ­νει και το χαμένο, το ελλει­πτικό εκείνο στοι­χείο που σήμερα μας ”δυσφο­ρεί” ως κράτη – μέλη, με ευθύνη δική μας κυρίως : ότι έπρεπε  να είμαστε ”στρα­τη­γι­κοί δρώντες” και όχι απλά συμ­με­τέ­χο­ντα κράτη στα εγχει­ρή­ματα των δια­κη­ρύ­ξεων και των συμ­φω­νιών της ευρω­με­σο­γεια­κής συνερ­γα­σίας.

Πρέπει να πω ως ανα­γνώ­στης ότι αν δεν εμβα­θύ­νει κανείς στο βιβλίο, δεν θα νιώσει τόσο τις προ­σπά­θειες όσο και τις δυσκο­λίες συγκρό­τη­σης του οποίου  συνε­κτι­κού δεσμού σήμερα μεταξύ Βρυ­ξελ­λών και μεσο­γεια­κής περι­φέ­ρειας.

Η συγ­γρα­φέας σε αυτό το συγκε­κρι­μένο θέμα κάνει το εξής : ενώνει νοη­μα­τικά, και συνε­κτικά θα έλεγα,  ενω­σια­κές επι­λο­γές, και εθνικά συμ­φέ­ρο­ντα.

Παράλ­ληλα, σε δυο ολό­κληρα κεφά­λαια προ­σπα­θεί να δει αν αυτά τα δυο ζητού­μενα( επι­λο­γές -συμφέροντα) αλλη­λε­ε­πι­δρούν και δοκι­μά­ζουν τα όρια τους – δηλαδή τις ασυ­νεί­δη­τες περιο­χές μεταξύ ευρω­παϊ­κού και εθνικού ιδε­ώ­δους ( όπως αυτό φυσικά αφορά τις μεσο­γεια­κές χώρες)

Στο πλαίσιο αυτό, σωστά κατα την γνώμη μου η Φτα­κλάκη επι­λέ­γει την Γαλλία ως μελέτη περί­πτω­σης, ως χώρα με στο­χιεία ικανά στην διπλω­μα­τική και ευρω­παϊκή της ιστορία για μια συγκρι­τική ανάλυση (το ίδιο κάνει και με την Ισπανία, αλλά σε μικρό­τερο βαθμό και χαμη­λό­τερη ένταση νοή­μα­τος)

Ο στόχος της είναι κάπως πολύ­πλευ­ρος και τολ­μη­ρός : θέλει να βγει από το στενό οικονομικό-πολιτικό περιε­χό­μενο των ευρω­με­σο­γεια­κών σχέσεων ( ίσως μπο­ρούσε να το ανα­λύ­σει και βαθύ­τερα ώστε να προ­σελ­κύ­σει επι­πλέον ενδια­φέ­ρον και έξτρα ανα­γνω­στικό κοινό)

Στόχο έχει την ανά­δειξη μοτίβων θεσμι­κής λει­τουρ­γίας και μηχα­νι­κής, δηλαδή ομοιο­τή­των και δια­φο­ρών σε εθνικά μοντέλα δια­κυ­βέρ­νη­σης και στο κατα πόσο συμ­βάλ­λουν στην δια­μόρ­φωση  ευρω­με­σο­γεια­κής πολι­τι­κής.

Πάντα στα γραπτά της η συγ­γρα­φέας πιάνει τον σφυγμό της εποχής και στο βιβλίο της αυτό κατα­λή­γει με το πως δρα ο αντί­κτυ­πος των σύγ­χρο­νων γεω­πο­λι­τι­κών κρίσεων στην περιοχή στη Νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειο -από τις συγκρού­σεις στην ευρύ­τερη Μέση Ανατολή έως την προσφυγική-μεταναστευτική κρίση.

Η συγ­γρα­φέας κυνη­γάει επίμονα στο βιβλίο της – όπως και στα προη­γού­μενα – την ”στρα­τη­γική αυτο­νο­μία” της ΕΕ, και φυσικά ξέρει καλά( μελε­τάει πολύ και πειθαρχημένα- φαί­νε­ται αυτό) τα ενδο­γενή όρια της θεσμι­κής υπερ­δο­μής στην Ευρώπη, και επι­μέ­νει πάντα να την ανα­δει­κνύει ως ”χαμένο” φορτίο της ευρω­παι­κής μας σκέψης….