Η μεγάλη θάλασσα της Ευρώπης

Ηλίας Καραβόλιας

« Η Μεσόγειος γέννησε τον κόσμο»
(Άντερς Λουστγκάρτεν, «Λαμπεντούζα»)

Στην Ευρώπη ξεχνάμε ότι είμαστε – μεταξύ άλλων – και οι ”συνθήκες” μας. Είμαστε οι ”συμφωνίες” μας.
Και μετά την συνθήκη του Μάαστριχ ξεχνάμε συχνά -πυκνά ότι εμείς στο Νότο της Ευρώπης έχουμε διαμορφωθεί πολύ, ως σύγχρονοι ευρωπαϊκοί λαοί, από συμβολή βασικών θεσμικών πλαισίων (όπως η Διαδικασία της Βαρκελώνης, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας, η Ένωση για τη Μεσόγειο και το «Νέο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο»)
Η ακούραστη στα θεσμικά επίδικα διεθνολόγος Ελευθερία Φτακλάκη, με την διόπτρα της και την αναλυτική της επιμονή, μάχιμη απέναντι στην διάχυτη κοινωνικά θεσμική αγνωσία για το ευρωπαϊκό φαντασιακό και ιδεώδες, δεν σταχυολογεί απλά τα απόκρυφα των ευρωμεσογειακών σχέσεων κατά την περίοδο 1995-2025.

Του Ηλία Καραβόλια 

Αλλά εμβαθύνει στο πρόσφατο βιβλίο της την ”μέθοδο”( περί αυτού πρόκειται)  με την οποία Η ΕΕ έτρεξε από το 1995 και μετά την νέα μορφή σύνδεσης και συνεργασίας με τις χώρες της Νότιας και Ανατολικής Μεσογείου.
Η συγγραφέας κάνει κάτι πρωτοποριακό : εξαντλεί την διαχρονική στρατηγική των ευρωμεσογειακών σχέσεων και φθάνει μέχρι και στην ανάλυση επιρροής  από την ασύμμετρη(σωστά το επισημαίνει) περιφερειακή ολοκλήρωση της Αφρικής.
Αφού επιμένει στην εμβάθυνση της καταλυτικής συνθήκης της Βαρκελώνης, και αφού εξηγεί άγνωστα για το ευρύ κοινό περιεχόμενα της, εξηγεί με πληθώρα στοιχείων, πολιτικών γεγονότων, διακηρύξεων, διαδικασιών αλλά και μηχανισμών ”τεχνογνωσίας”, πως φθάσαμε στο ”Νέο Σύμφωνο για την Μεσόγειο”(2025).
Καταφέρνει φυσικά – με κόπο και για τον αναγνώστη – να εισέλθει σε περιοχές δύσβατες σχετικά με το θεσμικό περιεχόμενο των συμφωνηθέντων από την συνεργασία κεντρικής – περιφερειακής ευρωπαϊκής ηγεσίας.
Ως πολιτική προσωπικότητα, εκτός από την ακαδημαϊκή της σκέψη, ξεδιπλώνει και το χαμένο, το ελλειπτικό εκείνο στοιχείο που σήμερα μας ”δυσφορεί” ως κράτη – μέλη, με ευθύνη δική μας κυρίως : ότι έπρεπε  να είμαστε ”στρατηγικοί δρώντες” και όχι απλά συμμετέχοντα κράτη στα εγχειρήματα των διακηρύξεων και των συμφωνιών της ευρωμεσογειακής συνεργασίας.
Πρέπει να πω ως αναγνώστης ότι αν δεν εμβαθύνει κανείς στο βιβλίο, δεν θα νιώσει τόσο τις προσπάθειες όσο και τις δυσκολίες συγκρότησης του οποίου  συνεκτικού δεσμού σήμερα μεταξύ Βρυξελλών και μεσογειακής περιφέρειας.
Η συγγραφέας σε αυτό το συγκεκριμένο θέμα κάνει το εξής : ενώνει νοηματικά, και συνεκτικά θα έλεγα,  ενωσιακές επιλογές, και εθνικά συμφέροντα.
Παράλληλα, σε δυο ολόκληρα κεφάλαια προσπαθεί να δει αν αυτά τα δυο ζητούμενα( επιλογές -συμφέροντα) αλληλεεπιδρούν και δοκιμάζουν τα όρια τους – δηλαδή τις ασυνείδητες περιοχές μεταξύ ευρωπαϊκού και εθνικού ιδεώδους ( όπως αυτό φυσικά αφορά τις μεσογειακές χώρες)
Στο πλαίσιο αυτό, σωστά κατα την γνώμη μου η Φτακλάκη επιλέγει την Γαλλία ως μελέτη περίπτωσης, ως χώρα με στοχιεία ικανά στην διπλωματική και ευρωπαϊκή της ιστορία για μια συγκριτική ανάλυση (το ίδιο κάνει και με την Ισπανία, αλλά σε μικρότερο βαθμό και χαμηλότερη ένταση νοήματος)
Ο στόχος της είναι κάπως πολύπλευρος και τολμηρός : θέλει να βγει από το στενό οικονομικό-πολιτικό περιεχόμενο των ευρωμεσογειακών σχέσεων ( ίσως μπορούσε να το αναλύσει και βαθύτερα ώστε να προσελκύσει επιπλέον ενδιαφέρον και έξτρα αναγνωστικό κοινό)
Στόχο έχει την ανάδειξη μοτίβων θεσμικής λειτουργίας και μηχανικής, δηλαδή ομοιοτήτων και διαφορών σε εθνικά μοντέλα διακυβέρνησης και στο κατα πόσο συμβάλλουν στην διαμόρφωση  ευρωμεσογειακής πολιτικής.
Πάντα στα γραπτά της η συγγραφέας πιάνει τον σφυγμό της εποχής και στο βιβλίο της αυτό καταλήγει με το πως δρα ο αντίκτυπος των σύγχρονων γεωπολιτικών κρίσεων στην περιοχή στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο -από τις συγκρούσεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή έως την προσφυγική-μεταναστευτική κρίση.
Η συγγραφέας κυνηγάει επίμονα στο βιβλίο της – όπως και στα προηγούμενα – την ”στρατηγική αυτονομία” της ΕΕ, και φυσικά ξέρει καλά( μελετάει πολύ και πειθαρχημένα- φαίνεται αυτό) τα ενδογενή όρια της θεσμικής υπερδομής στην Ευρώπη, και επιμένει πάντα να την αναδεικνύει ως ”χαμένο” φορτίο της ευρωπαικής μας σκέψης….