Το «Αντικειμενικό Καθεστώς» είναι η νέα νομική πολιορκία των Δωδεκανήσων από την Άγκυρα

• Πώς η τουρ­κική διπλω­μα­τία επι­χει­ρεί να εργα­λειο­ποι­ή­σει στρεβλά το Διεθνές Δίκαιο • Συν­δέ­ε­ται άμεσα με δρα­στη­ριό­τη­τες και έργα που βρί­σκο­νται σε εξέλιξη ή σχε­δια­σμό στην περιοχή της Ρόδου • Η προ­σέγ­γιση αυτή εδρά­ζε­ται στην ερμη­νεία που δίνει η τουρ­κική πλευρά στη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων

Σε εισα­γωγή μιας νέας νομικής προ­σέγ­γι­σης για τα Δωδε­κά­νησα προ­χώ­ρησε τον Απρίλιο του 2026 η Άγκυρα, θέτο­ντας για πρώτη φορά με συστη­μα­τικό τρόπο τον όρο του «αντι­κει­με­νι­κού νομικού καθε­στώ­τος» (objective legal status), με τον οποίο επι­χει­ρεί να επη­ρε­ά­σει τη συζή­τηση για το καθε­στώς των νησιών και τα δικαιώ­ματα που απορ­ρέ­ουν από αυτό.

Η τοπο­θέ­τηση του εκπρο­σώ­που του τουρ­κι­κού Υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών Öncü Keçeli, ο οποίος συνέ­δεσε ευθέως το καθε­στώς των νησιών με την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση και το χαρα­κτή­ρισε μη δια­πραγ­μα­τεύ­σιμο, απο­τυ­πώ­νει τη μετα­τό­πιση της τουρ­κι­κής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας σε ένα πιο σύνθετο νομικό επίπεδο.

Στη διεθνή νομική θεωρία, ο όρος αυτός χρη­σι­μο­ποιεί­ται παρα­δο­σιακά για να περι­γρά­ψει καθε­στώτα που παρά­γουν απο­τε­λέ­σματα έναντι όλων των κρατών, ανε­ξαρ­τή­τως συμ­με­το­χής σε μια συνθήκη και η Άγκυρα επι­χει­ρεί τώρα να εντάξει τα Δωδε­κά­νησα σε μια τέτοια κατη­γο­ρία, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση απο­τε­λεί «γενική υπο­χρέ­ωση» που την αφορά άμεσα.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαί­τερη σημασία, καθώς συν­δέ­ε­ται άμεσα με δρα­στη­ριό­τη­τες και έργα που βρί­σκο­νται σε εξέλιξη ή σχε­δια­σμό στην περιοχή της Ρόδου. Η προ­σέγ­γιση αυτή εδρά­ζε­ται στην ερμη­νεία που δίνει η τουρ­κική πλευρά στη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων. Πρό­κει­ται για τη διεθνή πράξη με την οποία η Ιταλία παρα­χώ­ρησε τα Δωδε­κά­νησα στην Ελλάδα «κατά πλήρη κυριαρ­χία». Δεδο­μέ­νου ότι η Τουρκία δεν υπήρξε συμ­βαλ­λό­μενο μέρος στη Συνθήκη, καθώς παρέ­μεινε ουδέ­τερη στο μεγα­λύ­τερο μέρος του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου, η μετα­βί­βαση των νησιών πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε χωρίς τη συμ­με­τοχή της. Κατά συνέ­πεια, δεν μπορεί να επι­κα­λεί­ται τους όρους της ως πηγή δικαιω­μά­των ούτε να προ­βάλ­λει ρόλο ως προς την εφαρ­μογή τους.

Στο επί­κε­ντρο της αντι­πα­ρά­θε­σης βρί­σκε­ται το Άρθρο 14 της Συν­θή­κης, το οποίο προ­βλέ­πει την παρα­χώ­ρηση των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα υπό καθε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης. Η τουρ­κική ερμη­νεία υπο­στη­ρί­ζει ότι η πρό­βλεψη αυτή έχει χαρα­κτήρα erga omnes, δηλαδή δεσμεύει όλα τα κράτη και όχι μόνο τα συμ­βαλ­λό­μενα μέρη. Χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τον όρο «third party beneficiary», η Άγκυρα υπο­στη­ρί­ζει ότι ακόμη και τρίτα κράτη απο­κτούν έννομο ενδια­φέ­ρον επί της στρα­τιω­τι­κής παρου­σίας στα νησιά, συν­δέ­ο­ντας την τήρηση της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης με το ίδιο το καθε­στώς της κυριαρ­χίας. Με τον τρόπο αυτό επι­χει­ρεί να θεμε­λιώ­σει αξίωση παρέμ­βα­σης σε ζητή­ματα που άπτο­νται της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας.

Το ερώτημα της χρο­νι­κής συγκυ­ρίας συν­δέ­ε­ται άμεσα με τις κινή­σεις για την ενερ­γειακή και ψηφιακή θωρά­κιση της περιο­χής της Δωδε­κα­νή­σου. Η ανά­δειξη αυτής της νομικής γραμμής μόλις πριν από λίγα 24ωρα συμπί­πτει με την προ­α­ναγ­γε­λία επι­στη­μο­νι­κών ερευνών για την πόντιση καλω­δίου οπτικών ινών ανα­το­λικά της Λίνδου, καθώς και με τον σχε­δια­σμό θαλάσ­σιων πάρκων στο Αιγαίο.

Η αναφορά στη Λίνδο δεν είναι τυχαία. Συν­δέ­ε­ται με την περιοχή όπου σχε­διά­ζο­νται υπο­θα­λάσ­σιες δια­συν­δέ­σεις που ενώνουν την Ευρώπη με την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, όπως ο Great Sea Interconnector, έργο ευρω­παϊ­κού ενδια­φέ­ρο­ντος, το οποίο η Άγκυρα επι­χει­ρεί να εντάξει σε πλαίσιο δικών της αξιώ­σεων, παρου­σιά­ζο­ντάς το ως υποδομή σε «ζώνη ειδικού καθε­στώ­τος».

Παράλ­ληλα, μέσω του υδρο­γρα­φι­κού σταθμού της Αττά­λειας, εξέδωσε την αντι-NAVTEX 0422/26, με την οποία αμφι­σβη­τεί τη σχετική ελλη­νική αρμο­διό­τητα. Η περιοχή της Λίνδου εντάσ­σε­ται στο ευρύ­τερο πλαίσιο των τουρ­κι­κών επι­διώ­ξεων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και στη στρα­τη­γική της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», η οποία επι­διώ­κει να περιο­ρί­σει την επήρεια των νησιών στην οριο­θέ­τηση θαλάσ­σιων ζωνών.

Αξίζει να ανα­φερ­θεί πως με βάση όσα προ­βλέ­πει η Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συν­θη­κών, οι διε­θνείς συν­θή­κες δεν δημιουρ­γούν δικαιώ­ματα ή υπο­χρε­ώ­σεις για τρίτα κράτη χωρίς τη συναί­νεσή τους. Παράλ­ληλα, το δικαί­ωμα νόμιμης άμυνας, όπως κατο­χυ­ρώ­νε­ται στο Άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, παρα­μέ­νει σε ισχύ ως θεμε­λιώ­δης κανόνας του διε­θνούς δικαίου και λαμ­βά­νε­ται υπόψη στην ερμη­νεία των σχε­τι­κών υπο­χρε­ώ­σεων, ιδίως υπό το πρίσμα των πραγ­μα­τι­κών συν­θη­κών ασφά­λειας και του εν ισχύ τουρ­κι­κού casus belli.

Οι εξε­λί­ξεις αυτές φέρνουν τα Δωδε­κά­νησα στο επί­κε­ντρο μιας σύν­θε­της αντι­πα­ρά­θε­σης. Για την περιοχή της Ρόδου, η συζή­τηση αυτή συν­δέ­ε­ται άμεσα με την πορεία των μεγάλων επεν­δύ­σεων και το πλαίσιο ασφά­λειας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, στο οποίο εντάσ­σο­νται πλέον και οι νομικές διεκ­δι­κή­σεις για το καθε­στώς των νησιών και των θαλάσ­σιων ζωνών.

Στο πλαίσιο αυτό, η τουρ­κική πλευρά επι­χει­ρεί να δια­μορ­φώ­σει συν­θή­κες αμφι­σβή­τη­σης που, εφόσον παγιω­θούν, μπορούν να επη­ρε­ά­σουν την άσκηση κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των και τη θέση των νησιών στον καθο­ρι­σμό των θαλάσ­σιων ζωνών στην περιοχή, εισά­γο­ντας στην πράξη μια νέα ερμη­νεία για το λεγό­μενο «αντι­κει­με­νικό νομικό καθε­στώς».