Ο Βαρθολομαίος στο Νταβός: Τραγικό να ταυτίζεται η θρησκεία με την τρομοκρατία

Ο ρόλος της θρη­σκευ­τι­κής Πίστης στη δημιουρ­γία ενός κόσμου βιώ­σι­μου με κοι­νω­νική συνοχή, η αξία του δια­λό­γου ως του βασικού μέσου προς την κατεύ­θυνση αυτή, καθώς και η κατα­δίκη κάθε μορφής βίας και θρη­σκευ­τι­κής μισαλ­λο­δο­ξίας, απο­τέ­λε­σαν τους πυλώνες της κεντρι­κής ομιλίας του Πανα­γιω­τά­του Οικου­με­νι­κού Πατριάρ­χου Βαρ­θο­λο­μαίου, που πραγ­μα­το­ποί­ησε σήμερα το από­γευμα, στο 50ο Παγκό­σμιο Οικο­νο­μικό Φόρουμ που διε­ξά­γε­ται στο Νταβός της Ελβε­τίας. Ο Πανα­γιώ­τα­τος, που συμ­με­τέ­χει κατόπιν προ­σκλή­σεως των διορ­γα­νω­τών, βρί­σκε­ται στο Νταβός από τις 20 Ιανουα­ρίου και ήδη, εκτός από την σημε­ρινή ομιλία του, έχει λάβει μέρος σε διά­φο­ρες Επι­τρο­πές του Φόρουμ αλλά και σε παράλ­λη­λες εκδη­λώ­σεις που γίνο­νται με αφορμή την φετεινή επε­τειακή συνά­ντηση στο Νταβός.

Η σημε­ρινή ομιλία στην Ολο­μέ­λεια

“Η πίστη μπορεί να επι­τύ­χει την απο­στολή της και να εκπλη­ρώ­σει το ρόλο της συνοχής και της βιω­σι­μό­τη­τας μέσω του δια­λό­γου και της μαρ­τυ­ρίας στον κόσμο”, σημεί­ωσε ο Οικου­με­νι­κός Πατριάρ­χης, στην ομιλία που πραγ­μα­το­ποί­ησε στην αγγλική γλώσσα, και πρό­σθεσε: “Κατά τη διάρ­κεια της σχεδόν τρια­κο­ντα­ε­τούς Πατριαρ­χι­κής δια­κο­νίας μας, έχουμε αγω­νι­στεί για την προ­ώ­θηση του δια­λό­γου, τον οποίο θεω­ρούμε ως το πιο απο­τε­λε­σμα­τικό μέσο αντι­με­τώ­πι­σης προ­βλη­μά­των. Ο διά­λο­γος είναι μια χει­ρο­νο­μία και πηγή αλλη­λεγ­γύης, οδηγεί στην υπέρ­βαση των προ­κα­τα­λή­ψεων και της δυσπι­στίας, προωθεί την αμοι­βαία εξοι­κεί­ωση και εκτί­μηση, και χτίζει το σεβασμό για την ετε­ρό­τητα”.

Ο Πανα­γιώ­τα­τος χαρα­κτή­ρισε τραγικό το γεγονός ότι πολλοί άνθρω­ποι τείνουν σήμερα να ταυ­τί­ζουν τη θρη­σκεία με την τρο­μο­κρα­τία, τον πόλεμο και τη μισαλ­λο­δο­ξία.

“Σχεδόν κάθε μέρα ακούμε για βία στο όνομα της θρη­σκείας. Αυτή η τάση να προσ­διο­ρί­ζε­ται η θρη­σκεία με τις αρνη­τι­κές πτυχές της δυστυ­χώς ενι­σχύ­ε­ται σήμερα μέσω των παρερ­μη­νειών της θρη­σκείας, οι οποίες κυκλο­φο­ρούν ιδιαι­τέ­ρως μεταξύ των προ­ο­δευ­τι­κών δια­νο­ου­μέ­νων. Η άγνοια, η μισαλ­λο­δο­ξία και η βία είναι η απο­τυ­χία και όχι η ουσία της θρη­σκείας. Είναι τα σημάδια του φοντα­με­ντα­λι­σμού και του εξτρε­μι­σμού, τα οποία θεωρούν τη δική τους ιδε­ο­λο­γία και συμ­φέ­ρο­ντα ως αλήθεια που πρέπει να επι­βλη­θούν στους άλλους. Ωστόσο, η πεποί­θησή μας -όπως έχουμε δια­κη­ρύ­ξει επα­νει­λημ­μένα καθ ‘όλη τη διάρ­κεια της Πατριαρ­χείας μας- είναι ότι κάθε έγκλημα που υπο­τί­θε­ται ότι δια­πράτ­τε­ται στο όνομα του Θεού είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ένα έγκλημα κατά του Θεού. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο εργα­ζό­μα­στε για την κατα­πο­λέ­μηση του θρη­σκευ­τι­κού φοντα­με­ντα­λι­σμού – “αυτής της έκφρα­σης της νοσηρής θρη­σκευ­τι­κό­τη­τας”, όπως ανα­φέ­ρε­ται στην εγκύ­κλιο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθο­δό­ξου Εκκλη­σίας (Κρήτη, Ιούνιος 2016, § 17)”.Σε άλλο σημείο της ομιλίας του, την οποία παρα­κο­λού­θη­σαν προ­σω­πι­κό­τη­τες από όλο τον κόσμο, ο Πανα­γιώ­τα­τος υπο­γράμ­μισε ότι η ειρήνη και η δικαιο­σύνη στον κόσμο δεν μπορούν να υπάρ­ξουν χωρίς την συμβολή και την συνερ­γα­σία των θρη­σκειών.“Είναι υπερ­βο­λικά ουτο­πικό να ανα­μέ­νουμε ότι η αλλη­λεγ­γύη και η κοι­νω­νική συνοχή μπορούν να επι­τευ­χθούν μέσω της παγκο­σμιο­ποί­η­σης, της οικο­νο­μι­κής προόδου, του βελ­τιω­μέ­νου βιο­τι­κού επι­πέ­δου, της επι­στή­μης και της τεχνο­λο­γίας, της ψηφια­κής επι­κοι­νω­νίας και του Δια­δι­κτύου. Ένας κόσμος ειρήνης και δικαιο­σύ­νης δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη συμβολή των μεγάλων πνευ­μα­τι­κών δυνά­μεων της ανθρω­πό­τη­τας – δηλαδή των θρη­σκειών και της συνά­ντη­σης και της συνερ­γα­σίας τους. Επίσης, υπο­γραμ­μί­σαμε επι­μό­νως ότι η κατα­νό­ηση των πεποι­θή­σεων και των αξιών των άλλων ανθρώ­πων απο­τε­λεί απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση για τον διάλογο και την ειρη­νική συνύ­παρξη. Η πίστη ενι­σχύει τη δέσμευση της ανθρώ­πι­νης δράσης και διευ­ρύ­νει τη μαρ­τυ­ρία μας για ελευ­θε­ρία και δικαιο­σύνη, παρέ­χο­ντας υπο­στή­ριξη στις προ­σπά­θειές μας όταν φαί­νε­ται να βρί­σκο­νται σε αδιέ­ξοδο”.

Ο Πανα­γιώ­τα­τος σημεί­ωσε ότι στο πλαίσιο αυτό το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο πρω­το­στά­τησε σε οικου­με­νι­κές οργα­νώ­σεις, όπως το Παγκό­σμιο Συμ­βού­λιο Εκκλη­σιών, και υπο­στή­ριξε και προ­ώ­θησε διμε­ρείς δια­λό­γους με μη Ορθό­δο­ξους Χρι­στια­νούς, καθώς και με Μου­σουλ­μά­νους και Εβραί­ους στη Μέση Ανατολή και διεθνώς. “Αυτός ο διά­λο­γος δεν συνε­πά­γε­ται την εγκα­τά­λειψη ή την προ­δο­σία της πίστης ή της παρά­δο­σής του συμ­με­τέ­χο­ντος, αλλά αντι­θέ­τως τον ενθαρ­ρύ­νει να μάθει να ζει σε αλλη­λεγ­γύη με όλους τους ανθρώ­πους, με τους οποίους μοι­ρα­ζό­μα­στε αυτόν τον κόσμο. Πιστεύ­ουμε ότι η κατάλ­ληλη απά­ντηση στην παρούσα πολύ­πλευρη κρίση είναι η ανά­πτυξη και η εδραί­ωση μιας κουλ­τού­ρας αλλη­λεγ­γύης. Η πεποί­θησή μας πηγάζει από την ίδια την ουσία του Ευαγ­γε­λίου”.

Υπεν­θύ­μισε μάλιστα ότι το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο, με αφορμή και την οικο­νο­μική κρίση, είχε κηρύξει το 2013 σαν «Έτος παγκό­σμιας αλλη­λεγ­γύης», δίνο­ντας έμφαση στην ανάγκη ανά­λη­ψης πρω­το­βου­λιών που να δια­σφα­λί­ζουν το δικαί­ωμα κάθε ανθρώ­που να απο­λαμ­βά­νει τα βασικά αγαθά της ζωής.

Ο Πατριάρ­χης, στη συνέ­χεια, τόνισε ότι ο δρόμος προς το μέλλον είναι ένα κοινό ταξίδι για όλους μας.“Χρεια­ζό­μα­στε ο ένας τον άλλον, χρεια­ζό­μα­στε κοινούς στόχους, χρεια­ζό­μα­στε συνερ­γα­τι­κές προ­σπά­θειες. Καλού­μα­στε να χτί­σουμε γέφυρες με βάση την αγάπη και την κατα­νό­ηση και να μην οικο­δο­μή­σουμε τείχη διαί­ρε­σης και απο­κλει­σμού που βασί­ζο­νται στον φόβο και την άγνοια. Το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο σας προ­σκα­λεί να συμ­με­τά­σχετε σε αυτές τις προ­σπά­θειες”.

Σε άλλο σημείο ο Πανα­γιώ­τα­τος εξέ­φρασε την επι­φύ­λαξή του όσον αφορά τον χαρα­κτη­ρι­σμό της σύγ­χρο­νης Ευρώπης ως «μετα­χρι­στια­νι­κής».

«Το κοσμικό παρόν της Ευρώπης δεν μπορεί να δια­χω­ρι­στεί από το παρελ­θόν της, το οποίο εμπνέ­ε­ται και δια­μορ­φώ­νε­ται από μια πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά που επι­κε­ντρώ­νε­ται στον Χρι­στια­νι­σμό. Πρέπει να δεχτούμε ότι η υπο­χώ­ρηση αυτής της χρι­στια­νι­κής συνεί­δη­σης στην Ευρώπη έχει τελικά αρνη­τικό αντί­κτυπο στην ταυ­τό­τητα και την αυτο­γνω­σία της Ευρώπης».

Ανα­φε­ρό­με­νος στο τέλος της περιό­δου του Ψυχρού Πολέμου, το 1989, και στη δημιουρ­γία ενός πολυ­κε­ντρι­κού κόσμου, ο Πατριάρ­χης Βαρ­θο­λο­μαίος επε­σή­μανε: “Σήμερα οι θρη­σκείες καλού­νται να ανα­πτύ­ξουν και να δώσουν προ­τε­ραιό­τητα στην ειρη­νευ­τική τους δύναμη και τις ανθρω­πι­στι­κές τους αρχές, στην πολύ­τιμη πνευ­μα­τική και ηθική τους κλη­ρο­νο­μιά, καθώς και στη βαθιά ανθρω­πο­λο­γική τους γνώση, που όλες ενι­σχύ­ουν τη δέσμευση και τον αγώνα μας για την προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης αξιο­πρέ­πειας. Πίστη και θρη­σκεία μπορούν να δια­δρα­μα­τί­σουν ζωτικό ρόλο στην ευαι­σθη­το­ποί­ηση και στην προ­ώ­θηση του δια­λό­γου και της συνερ­γα­σίας μεταξύ των ανθρώ­πων για τις σύγ­χρο­νες παγκό­σμιες προ­κλή­σεις.

Και ποιος είναι ο τόπος και ο ρόλος της Ορθό­δο­ξης Εκκλη­σίας εν όψει της τρέ­χου­σας κρίσης; Σε πολλά γεω­πο­λι­τικά πλαίσια παγκο­σμίως, η Ορθο­δο­ξία ήταν, είναι και θα συνε­χί­σει να είναι θρη­σκευ­τική μειο­νό­τητα με ένα παγκό­σμιο μήνυμα και την κλη­ρο­νο­μιά μιας μακράς ιστο­ρι­κής παρου­σίας. Σε περιο­χές όπως η Μέση Ανατολή, η Νοτιο­α­να­το­λική Ευρώπη και τα Βαλ­κά­νια, η Ορθό­δοξη Χρι­στια­νική πίστη έχει δια­μορ­φώ­σει το θρη­σκευ­τικό τοπίο για αιώνες ή και χιλιε­τίες. Οι προ­κλή­σεις στο πλαίσιο αυτό είναι πραγ­μα­τι­κές και επεί­γου­σες. Ειδικά στη Μέση Ανατολή, η επι­βί­ωση του Χρι­στια­νι­σμού κρέ­με­ται στην ισορ­ρο­πία. Κατά τη διάρ­κεια του πολέμου στη Συρία και της εξέ­γερ­σης του λεγό­με­νου «Ισλα­μι­κού Κράτους», ειδη­σε­ο­γρα­φι­κές ανα­φο­ρές και άρθρα μας υπεν­θύ­μι­ζαν τακτικά την πραγ­μα­τι­κό­τητα των χρι­στια­νών στη Μέση Ανατολή και τον συνεχή αγώνα τους να επι­βιώ­σουν στην ίδια την περιοχή όπου γεν­νή­θηκε ο Χρι­στια­νι­σμός. Είναι σημα­ντικό για εμάς εδώ να κατα­λά­βουμε ότι αυτοί οι Χρι­στια­νοί είναι κάτι περισ­σό­τερο από έναν ιστο­ρικό κρίκο με τον κόσμο του Ευαγ­γε­λίου. Είναι οι κλη­ρο­νό­μοι μιας μονα­δι­κής πνευ­μα­τι­κής και πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και συμ­βό­λου για την αξία και τον σεβασμό της θρη­σκευ­τι­κής πολυ­μορ­φίας παγκο­σμίως”.

Ο Οικου­με­νι­κός Πατριάρ­χης κατέ­ληξε λέγο­ντας, μεταξύ άλλων, ότι ενώπιον της συγ­χρό­νου διε­θνούς κρίσεως, όλες οι θρη­σκευ­τι­κές κοι­νό­τη­τες πρέπει να ανα­νε­ώ­σουν το μήνυμά τους και να λει­τουρ­γή­σουν ως θετική πρό­κληση για τα άτομα και τους λαούς και να προ­σφέ­ρουν ένα εναλ­λα­κτικό μοντέλο ζωής μέσα σε μια παγκο­σμιο­ποι­η­μένη κουλ­τούρα, “η οποία προ­σέ­φερε στην ανθρω­πό­τητα πολύ­τιμα δώρα, αλλά την ίδια στιγμή μοιάζει να ωθεί τους ανθρώ­πους να ζουν για τον εαυτό τους, αγνο­ώ­ντας τους άλλους, με τους οποίους πρέπει να μοι­ρα­στούν τον κόσμο”.

Προη­γου­μέ­νως ο Πανα­γιώ­τα­τος είχε κατ’ ιδίαν συνά­ντηση με τον Πρόεδρο του World Economic Forum Borge Brende, στον οποίο προ­σέ­φερε έναν ανα­μνη­στικό αση­μέ­νιο δίσκο και εκδό­σεις για το Οικου­με­νικό Πατριαρ­χείο. Ο κ.Brende είναι πρώην Υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος και αργό­τερα Εξω­τε­ρι­κών της Νορ­βη­γίας.

Ομιλία στο “Interfaith Alliance”

Νωρί­τερα, ο Πανα­γιώ­τα­τος συμ­με­τείχε σε κοινή συνέ­ντευξη τύπου με άλλους θρη­σκευ­τι­κούς ηγέτες, ενώ το μεση­μέρι απηύ­θυνε ομιλία που οργά­νωσε ο διεθνής Οργα­νι­σμός “Interfaith Alliance”, μέλος του οποίου είναι ο Σεβ.Μητρο­πο­λί­της Γαλλίας Εμμα­νουήλ. Στην ομιλία του ο Πανα­γιώ­τα­τος, που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στην αγγλική, ανα­φέρ­θηκε σε ορι­σμέ­νες αρνη­τι­κές πτυχές της τεχνο­λο­γι­κής προόδου και τις συνέ­πειες που αυτές έχουν στην ζωή των ανθρώ­πων. Επα­νέ­λαβε δε τον σημα­ντικό ρόλο της Πίστης, η οποία, όπως είπε, ενι­σχύει τη δέσμευσή μας για ανθρώ­πινη δράση και διευ­ρύ­νει τη μαρ­τυ­ρία μας για ελευ­θε­ρία, δικαιο­σύνη και ειρήνη. “Φυσικά, η κριτική κατά της θεο­ποί­η­σης της τεχνο­λο­γίας δεν σημαί­νει απα­ραί­τητα την απα­ξί­ωση των ωφέ­λι­μων έργων επι­στη­μο­νι­κής και τεχνο­λο­γι­κής προόδου. Γιατί μια τέτοια απόρ­ριψη θα ισο­δυ­να­μούσε για εμάς με την άρνηση της ίδιας της πράξης της ανα­πνοής. Η επι­στήμη και η τεχνο­λο­γία έχουν ανθρώ­πινη διά­σταση και συμ­βάλ­λουν στη λύση των προ­βλη­μά­των της ανθρω­πό­τη­τας σήμερα. Εντού­τοις, τίποτα δεν ενι­σχύει την αλα­ζο­νεία του σύγ­χρο­νου ανθρώ­που όσο η πίστη στην παντο­δύ­ναμη επι­στήμη και τεχνο­λο­γία. Το μέλλον, όμως, δεν φαί­νε­ται να ανήκει στον αυτο-χειροτονημένο «άνθρωπο-θεό», ο οποίος ως νέος «Προ­μη­θέας» αγνοεί ή και καταρ­γεί όρια και μέτρα, καθώς κατα­στρέ­φει τις συν­θή­κες ζωής στη γη . Η πραγ­μα­τική πρόοδος δεν υπάρχει όταν υπο­νο­μεύ­ε­ται ο άνθρω­πος και η ελευ­θε­ρία του και ο κόσμος του κατα­στρέ­φε­ται.

Απορ­ρί­πτουμε την κυνική φράση «Δεν υπάρχει άλλη εναλ­λα­κτική λύση». Απορ­ρί­πτουμε τον ισχυ­ρι­σμό ότι η μη συμ­μόρ­φωση με τις εντολές της παγκο­σμιο­ποί­η­σης και την «αυτο­νο­μία της οικο­νο­μίας» οδηγεί ανα­πό­φευ­κτα στην επέ­κταση της φτώ­χειας και στις ανε­ξέ­λεγ­κτες κοι­νω­νι­κές εξε­λί­ξεις και συγκρού­σεις. Από τη σκοπιά μας, δίνουμε έμφαση στις λέξεις «αλλη­λεγ­γύη» και «συνερ­γα­σία». Δεν υπάρχει κανένα δίλημμα ούτε αμφι­βο­λία οποιου­δή­ποτε είδους όσον αφορά την ανάγκη κοινής δράσης μεταξύ τεχνο­λο­γίας, πολι­τι­κής, οικο­νο­μίας και θρη­σκείας, προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πι­στούν τα προ­βλή­ματα που οφεί­λο­νται σε μεγάλο βαθμό στην αυτό­νομη λει­τουρ­γία τους – απο­κλει­στικά βάσει των δικών τους αρχών και κρι­τη­ρίων. Όσο οι δυνά­μεις αυτές συνε­χί­ζουν να αγνοούν η μία την άλλη, δεν μπορούν ποτέ πραγ­μα­τικά να ωφε­λή­σουν την ανθρω­πό­τητα. Όλοι πρέπει να υπη­ρε­τή­σουν τον άνθρωπο και τον κόσμο του.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, ενώ οι τεχνο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις είναι σημα­ντικά στοι­χεία, δεν είναι η ουσία ενός πολι­τι­σμού. Ένας πολι­τι­σμός κρί­νε­ται από το αν το τελευ­ταίο του σημείο ανα­φο­ράς είναι το ανθρώ­πινο πρόσωπο, σε σχέση με το αληθινό του προ­ο­ρι­σμό και την προ­στα­σία του κόσμου του”.

Το από­γευμα ο Πανα­γιώ­τα­τος επι­σκέ­φθηκε εθι­μο­τυ­πι­κώς το Περί­πτερο του Τουρ­κι­κού Ταμείου Αξιο­ποί­η­σης Δημό­σιας Περιου­σίας (Türkiye Varlık Fonu), όπου τον υπο­δέ­χθηκε με θέρμη ο Πρό­ε­δρος του, Zafer Sönmez, στελέχη του οργα­νι­σμού και Επι­χει­ρη­μα­τίες.Την Τρίτη, , ο Πατριάρ­χης Βαρ­θο­λο­μαίος συμ­με­τείχε σε τράπεζα δια­λό­γου για την κλι­μα­τική αλλαγή όπου ανα­φέρ­θηκε στις πρω­το­βου­λίες του Οικου­με­νι­κού Πατριαρ­χείου, κατά τα τελευ­ταία 30 χρόνια, για την ευαι­σθη­το­ποί­ηση της παγκό­σμιας κοι­νό­τη­τας για την ανάγκη προ­στα­σίας του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος και της δια­φύ­λα­ξης της Δημιουρ­γίας του Θεού. Ο Πανα­γιώ­τα­τος , μεταξύ άλλων, επε­σή­μανε ότι δεν υπάρχει η δυνα­τό­τητα και το χρονικό περι­θώ­ριο μετά­θε­σης των ευθυνών, δεν υπάρχει η δικαιο­λο­γία καμίας καθυ­στέ­ρη­σης και προ­έ­τρεψε όλους να αλλά­ξουν στάση και να κατα­νο­ή­σουν τον επεί­γο­ντα χαρα­κτήρα του ζητή­μα­τος της κλι­μα­τι­κής αλλαγής αλλά και τον αντί­κτυπο των ενερ­γειών μας στη Δημιουρ­γία αλλά και σε άλλους ανθρώ­πους.

Την ομιλία του Οικου­με­νι­κού Πατριάρ­χου παρα­κο­λού­θησε η κυρία Μαρέβα Γκραμπόβσκι-Μητσοτάκη, σύζυγος του Πρω­θυ­πουρ­γού της Ελλάδος Κυριά­κου Μητσο­τάκη, και η Πρέσβης της Ελλάδος στην Ελβετία Χαρά Σκο­λα­ρί­κου.Το βράδυ της ίδιας ημέρας, ο Πανα­γιώ­τα­τος, πραγ­μα­το­ποί­ησε ομιλία σε δείπνο στο οποίο παρα­κά­θη­σαν θρη­σκευ­τι­κοί ηγέτες που παρα­κο­λου­θούν τις εργα­σίες του Παγκό­σμιου Οικο­νο­μι­κού Φόρουμ.