«Νεφώσεις» πάνω από τα «ήρεμα νερά» των ελληνοτουρκικών

Ηδη από την πρώτη στιγ­μή της -κυ­ριο­λε­κτι­κά και με­τα­φο­ρι­κά με­τα­σει­σμι­κής- ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής επα­να­προ­σέγ­γι­σης που ξε­κί­νη­σε πέ­ρυ­σι, έπει­τα από το πο­λύ­νε­κρο χτύ­πη­μα του Εγκέ­λα­δου στη γεί­το­να, ήταν απο­λύ­τως σαφές ότι αυτή η δια­δι­κα­σία θα κυ­λού­σε υπό το βάρος δυ­σε­πί­λυ­των δια­φο­ρών, ανοι­χτών πλη­γών και εκ­κρε­μο­τή­των.

Στην ίδια τη Δια­κή­ρυ­ξη των Αθη­νών ανα­φέ­ρε­ται άλ­λω­στε, διό­λου τυ­χαία, ότι τα μέρη δε­σμεύ­ο­νται μεν να καλ­λιερ­γούν πνεύ­μα αλ­λη­λεγ­γύ­ης χωρίς όμως να θί­γο­νται οι εκα­τέ­ρω­θεν νο­μι­κές θέ­σεις τους, ενώ και οι πο­λι­τι­κές ηγε­σί­ες στις δύο χώρες έχουν κατ’ επα­νά­λη­ψη πα­ρα­δε­χθεί δη­μό­σια τους τε­λευ­ταί­ους μήνες ότι υπάρ­χουν «γνω­στές δια­φο­ρές», δια­φο­ρές οι οποί­ες φά­νη­καν άλ­λω­στε και κατά την επί­σκε­ψη που πραγ­μα­το­ποί­η­σε ο Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης στην Αγκυ­ρα τον πε­ρα­σμέ­νο Μάιο.

Στο πλαί­σιο της κοι­νής συ­νέ­ντευ­ξης Τύπου που πα­ρα­χώ­ρη­σαν έπει­τα από τη συ­νά­ντη­ση που είχαν στην τουρ­κι­κή πρω­τεύ­ου­σα την πε­ρα­σμέ­να άνοι­ξη, οι κ.κ. Μη­τσο­τά­κης και Ερ­ντο­γάν βρέ­θη­καν να δια­φω­νούν για κατά βάση τέσ­σε­ρα ζη­τή­μα­τα: τη μειο­νό­τη­τα στη Θράκη, τη Μονή της Χώρας που έγινε τζαμί με από­φα­ση της τουρ­κι­κής ηγε­σί­ας, το Κυ­πρια­κό και… τη Χαμάς την οποία ο Τούρ­κος πρό­ε­δρος έκρι­νε ότι έπρε­πε να υπε­ρα­σπι­στεί ενώ­πιον της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας.

Με φόντο την επέ­τειο της συ­μπλή­ρω­σης 50 ετών από την τουρ­κι­κή ει­σβο­λή, το Κυ­πρια­κό δεν θα μπο­ρού­σε, βέ­βαια, παρά να επι­στρέ­ψει στο προ­σκή­νιο ως «αγκά­θι».

Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης και Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν βρέ­θη­καν αμ­φό­τε­ροι στην Κύπρο στις 20 Ιου­λί­ου, εκ­πέ­μπο­ντας εκ δια­μέ­τρου αντί­θε­τα μη­νύ­μα­τα: ο μεν Ελ­λη­νας πρω­θυ­πουρ­γός υπέρ του σε­βα­σμού των ψη­φι­σμά­των του Συμ­βου­λί­ου Ασφα­λεί­ας των Ηνω­μέ­νων Εθνών, ο δε Τούρ­κος πρό­ε­δρος στον αντί­πο­δα υπέρ της από­κλι­σης από το πλαί­σιο όσων έχουν ψη­φι­στεί στον ΟΗΕ.

«Δεν απο­δε­χό­μα­στε τε­τε­λε­σμέ­να και η επι­δί­ω­ξή μας πα­ρα­μέ­νει μία: Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία με μία κυ­ριαρ­χία, μία διε­θνή προ­σω­πι­κό­τη­τα και μία ιθα­γέ­νεια, σε μία δι­ζω­νι­κή, δι­κοι­νο­τι­κή ομο­σπον­δία, σε ένα ενιαίο κρά­τος όπου όλοι οι πο­λί­τες θα είναι και Κύ­πριοι και Ευ­ρω­παί­οι, χωρίς ξένο στρα­τό κα­το­χής, χωρίς ανα­χρο­νι­στι­κές εγ­γυ­ή­σεις όπως ακρι­βώς το προ­βλέ­πουν τα ψη­φί­σμα­τα του ΟΗΕ αλλά και ο σε­βα­σμός στο ευ­ρω­παϊ­κό κε­κτη­μέ­νο», δή­λω­σε ο Έλ­λη­νας πρω­θυ­πουρ­γός το βράδυ του Σαβ­βά­του από τη Λευ­κω­σία.

«Δεν συμ­βι­βα­ζό­μα­στε με τη δι­χο­τό­μη­ση […] Κύρια έγνοια και προ­τε­ραιό­τη­τά μου είναι ο τερ­μα­τι­σμός της κα­το­χής, η απε­λευ­θέ­ρω­ση και η επα­νέ­νω­ση της πα­τρί­δας μας», δια­κή­ρυ­ξε ο πρό­ε­δρος της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας, Νίκος Χρι­στο­δου­λί­δης, στο πλαί­σιο της ιδίας εκ­δή­λω­σης για τη συ­μπλή­ρω­ση 50 ετών από το πρα­ξι­κό­πη­μα και την τουρ­κι­κή ει­σβο­λή.

Η θέση της ελ­λη­νι­κής και της κυ­πρια­κής ηγε­σί­ας υπέρ της ΔΔΟ και της επα­νέ­νω­σης δεν εκ­πλήσ­σει, κα­θό­τι πάγια.

Αυτή που έχει αλ­λά­ξει ωστό­σο, και μά­λι­στα ση­μα­ντι­κά, τα τε­λευ­ταία χρό­νια, είναι η στάση της τουρ­κι­κής ηγε­σί­ας η οποία επι­μέ­νει πια σε μια «λύση» τύπου δύο κρα­τών και δι­χο­τό­μη­σης, βγαί­νο­ντας έτσι πλή­ρως έξω από το πλαί­σιο των σχε­τι­κών ψη­φι­σμά­των του ΟΗΕ.

Από το 2019 και έπει­τα

Από την κα­τάρ­ρευ­ση των συ­νο­μι­λιών στο Κραν Μο­ντα­νά το κα­λο­καί­ρι του 2017 και έπει­τα, η Τουρ­κία δεί­χνει να σκλη­ραί­νει τη στάση της στο Κυ­πρια­κό, υιο­θε­τώ­ντας προ­σεγ­γί­σεις πε­ρισ­σό­τε­ρο μα­ξι­μα­λι­στι­κές και ανα­θε­ω­ρη­τι­κές από εκεί­νες του πα­ρελ­θό­ντος.

Τον Σε­πτέμ­βριο του 2019, ο τότε ΥΠΕΞ της Τουρ­κί­ας, Με­βλούτ Τσα­βού­σο­γλου, ει­σήλ­θε στο πε­ρί­κλει­στο Βα­ρώ­σι συ­νο­δεία Τούρ­κων δη­μο­σιο­γρά­φων, κά­νο­ντας κάτι που δεν είχε κάνει άλλος -τόσο υψη­λό­βαθ­μος- Τούρ­κος αξιω­μα­τού­χος μετά τον Αύ­γου­στο του 1974.

Πε­ρί­που έναν χρόνο αρ­γό­τε­ρα, τον Οκτώ­βριο του 2020, σε μια πε­ρί­ο­δο «προ­ε­κλο­γι­κή» για τα κα­τε­χό­με­να, το κα­το­χι­κό κα­θε­στώς θα προ­χω­ρού­σε ένα βήμα πα­ρα­πέ­ρα ανοί­γο­ντας μέρος της πα­ρα­λί­ας του Βα­ρω­σί­ου για «τον λαό και τους επι­σκέ­πτες», κάτι το οποίο επί­σης δεν είχε ξα­να­γί­νει μετά το 1974.

Τον Ιού­λιο του 2021, ήταν η σειρά του Ερ­ντο­γάν να με­τα­βεί στην κα­τε­χό­με­νη Λευ­κω­σία για να τι­μή­σει την τουρ­κι­κή ει­σβο­λή, έχο­ντας στον πλευ­ρό του όχι μόνο τον Τουρ­κο­κύ­πριο Ερσίν Τατάρ αλλά και τον ηγέτη του Κόμ­μα­τος Εθνι­κι­στι­κής Δρά­σης (MHP) Ντε­βλέτ Μπα­χτσε­λί ο οποί­ος είχε έρθει από την Τουρ­κία για να τον συ­νο­δεύ­σει. Ερ­ντο­γάν και Μπα­χτσε­λί είχαν μά­λι­στα τότε επι­σκε­φθεί και το σπίτι του Αλ­παρ­σλάν Τουρ­κές στην κα­τε­χό­με­νη Λευ­κω­σία, ενώ ο Τούρ­κος πρό­ε­δρος είχε στεί­λει σειρά από μη­νύ­μα­τα… υπέρ της «λύσης» των δύο κρα­τών.

Προ­σω­πι­κές επι­θέ­σεις

Τρία χρό­νια μετά, η τουρ­κι­κή ηγε­σία επι­μέ­νει στη γραμ­μή της δι­χο­τό­μη­σης, την οποία έχει ξε­κι­νή­σει άλ­λω­στε να χα­ράσ­σει εδώ και χρό­νια στο Κυ­πρια­κό, με τον Ερ­ντο­γάν να επα­να­λαμ­βά­νει πια από την πλευ­ρά του ότι «μία ομο­σπον­δια­κή λύση δεν είναι δυ­να­τή» και να βάζει στο στό­χα­στρο συ­γκε­κρι­μέ­να τον Ελ­λη­να υπουρ­γό Εθνι­κής Αμυ­νας Νίκο Δέν­δια.

Η τουρ­κι­κή «βε­ντέ­τα» με τον Ν. Δέν­δια πάει βέ­βαια αρ­κε­τά πίσω: σε εκεί­νη την επει­σο­δια­κή συ­νέ­ντευ­ξη Τύπου που είχε λάβει χώρα στην Αγκυ­ρα τον Απρί­λιο του 2021, όταν οι κ.κ. Δέν­διας και Τσα­βού­σολ­γου είχαν βρε­θεί, ως ΥΠΕΞ τότε, να ανταλ­λάσ­σουν «πυρά» μπρο­στά στις κά­με­ρες σχε­τι­κά με: τη Σύμ­βα­ση του ΟΗΕ για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας (UNCLOS) και τη Συν­θή­κη της Λω­ζάν­νης, το με­τα­να­στευ­τι­κό και τον ελ­λη­νι­κό ενα­έ­ριο χώρο που δεν συ­μπί­πτει με τα ελ­λη­νι­κά χω­ρι­κά ύδατα, τις υπερ­πτή­σεις τουρ­κι­κών μα­χη­τι­κών πάνω από ελ­λη­νι­κά νησιά και την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση των ελ­λη­νι­κών νη­σιών του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου, τη μου­σουλ­μα­νι­κή μειο­νό­τη­τα στη Θράκη και την εμπλο­κή της Ε.Ε. ως «τρί­του» στα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά…

Τρία χρό­νια μετά, ο ίδιος ο Ερ­ντο­γάν προ­σω­πι­κά (ο οποί­ος, ει­ρή­σθω εν πα­ρό­δω, κο­ντρά­ρε­ται πια με τον εθνι­κι­στή Μπα­χτσε­λί στο εσω­τε­ρι­κό) αλλά και -πριν από αυτόν- το τουρ­κι­κό υπουρ­γείο Αμυ­νας έσπευ­σαν να στο­χο­ποι­ή­σουν τον -ΥΕΘΑ πια- Νίκο Δέν­δια με την κα­τη­γο­ρία ότι ««κάνει κα­ριέ­ρα δη­μιουρ­γώ­ντας προ­βλή­μα­τα με­τα­ξύ του τουρ­κι­κού και του ελ­λη­νι­κού λαού». Στο ίδιο πλαί­σιο, ο κ. Ερ­ντο­γάν κά­λε­σε μά­λι­στα τον Κυ­ριά­κο Μη­τσο­τά­κη να «μα­ζέ­ψει» τον υπουρ­γό του.

Τι θα μπο­ρού­σε, άραγε, να επι­θυ­μεί να επι­τύ­χει η τουρ­κι­κή πλευ­ρά, μέσα από μια τέ­τοια κί­νη­ση;

Οι πι­θα­νές απα­ντή­σεις, πολ­λές:

να «απαλ­λα­γεί» από έναν «ενο­χλη­τι­κό» υπουρ­γό;

να σπεί­ρει δι­χό­νοια εντός της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης;

να πα­ρου­σιά­σει το ελ­λη­νι­κό μέ­τω­πο ως μη-αρ­ρα­γές στο Κυ­πρια­κό;

να πιέ­σει προ­σω­πι­κά τον ίδιο τον Κυρ. Μη­τσο­τά­κη;

ή μήπως να ανε­βά­σει τους τό­νους της αντι­πα­ρά­θε­σης κά­νο­ντας μια επι­κοι­νω­νια­κή επί­δει­ξη ισχύ­ος η οποία όμως δεν θα τορ­πι­λί­ζει τις εν εξε­λί­ξει ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές επα­φές (εάν «φταί­ει» μόνο ένας υπουρ­γός, τότε το όποιο «πρό­βλη­μα» παύει να είναι κε­ντρι­κό);

«Μα­ταιο­πο­νούν»

Ο κυ­βερ­νη­τι­κός εκ­πρό­σω­πος Παύ­λος Μα­ρι­νά­κης ήταν, πά­ντως, σαφής στην απά­ντη­σή του:

«Το γε­γο­νός ότι συ­ζη­τού­με με την Τουρ­κία, δεν ση­μαί­νει ότι συμ­φω­νού­με και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο ότι υπο­χω­ρού­με. Το αντί­θε­το […] Κάθε απει­λή προς την Κύπρο, γί­νε­ται απει­λή για όλη την Ε.Ε. Είναι προ­φα­νές ότι τις από­ψεις αυτές συμ­με­ρί­ζο­νται και εκ­φρά­ζουν, στο σύ­νο­λό τους, όλα τα μέλη της Ελ­λη­νι­κής Κυ­βέρ­νη­σης. Συ­νε­πώς, μα­ταιο­πο­νούν όσοι προ­σπα­θούν να ανα­κα­λύ­ψουν δήθεν δια­χω­ρι­σμούς ανά­με­σα στα κυ­βερ­νη­τι­κά στε­λέ­χη.»

Γιατί τώρα;

Πέρα από τους όποιους «δήθεν δια­χω­ρι­σμούς» ωστό­σο, υπάρ­χει πα­ράλ­λη­λα και η απει­λή του ντε-φάκτο «δια­χω­ρι­σμού» της Κύ­πρου στην οποία επεν­δύ­ει και την οποία προ­ω­θεί -με ανη­συ­χη­τι­κή συ­νέ­πεια είναι η αλή­θεια τα τε­λευ­ταία χρό­νια- η πλευ­ρά της Άγκυ­ρας.

Η τουρ­κι­κή ηγε­σία προ­φα­νώς κρί­νει ότι αυτό είναι ένα θέμα στο οποίο μπο­ρεί να πιέ­σει στην πα­ρού­σα φάση, υπό το πρί­σμα όσων μπο­ρεί να ακο­λου­θή­σουν (βλ. μια νίκη Τραμπ στις ΗΠΑ) αλλά και όσων έχουν προη­γη­θεί διε­θνώς τα τε­λευ­ταία χρό­νια (βλ. ρω­σι­κή ει­σβο­λή στην Ου­κρα­νία, νίκη Αζέ­ρων στο Να­γκόρ­νο Κα­ρα­μπάχ, χάος στη Γάζα, ανά­δυ­ση χωρών του κα­λού­με­νου Πα­γκο­σμί­ου Νότου που διεκ­δι­κούν ισχυ­ρό­τε­ρο ρόλο στον ΟΗΕ αλλά εκτός ΟΗΕ, μέσα από άλλα διε­θνή σχή­μα­τα συ­νερ­γα­σί­ας)…

Κι όλα αυτά… δέκα χρό­νια έπει­τα από την ιστο­ρι­κή επί­σκε­ψη που είχε πραγ­μα­το­ποι­ή­σει στην Κύπρο -ως αντι­πρό­ε­δρος τότε των ΗΠΑ, τον Μάιο του 2014– ο νυν πρό­ε­δρος Τζο Μπάι­ντεν…

Πηγή kathimerini.gr