ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Πώς ο ακτοπλοϊκός σχεδιασμός αποκλείει τα Δωδεκάνησα στην πράξη

Μαίρη Φώτη 6 λεπτά ανάγνωση
ΠΛΟΙΑ ΔΕΜΕΝΑ
✦ Σύνοψη ⌄
  • Η ακτο­πλοϊκή πολι­τική δεν λαμ­βά­νει υπόψη τις δια­φο­ρε­τι­κές ανάγκες των μικρών και μεγάλων νησιών του Αιγαίου, εστιά­ζο­ντας μόνο στον όγκο των επι­βα­τών.
  • Μια πρό­σφατη μελέτη απο­δει­κνύει τη μείωση της συν­δε­σι­μό­τη­τας των νησιών λόγω ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων, με τα νησιά Κάρ­πα­θος, Χάλκη, Κάσος και Τήλος να πλήτ­το­νται λιγό­τερο από τις Κυκλά­δες.
  • Οι ερευ­νη­τές χρη­σι­μο­ποί­η­σαν πραγ­μα­τικά δεδο­μένα επι­βα­τών και μετε­ω­ρο­λο­γικά στοι­χεία για να ανα­λύ­σουν την ανθε­κτι­κό­τητα του ακτο­πλοϊ­κού δικτύου και τις επι­πτώ­σεις στους ταξι­διώ­τες.
  • Απα­γο­ρευ­τικά απόπλου λόγω ανέμων άνω των 7 μποφόρ είναι συχνά κατά τη διάρ­κεια του καλο­και­ριού, προ­κα­λώ­ντας σοβαρές επι­πτώ­σεις στη μετα­κί­νηση των επι­βα­τών.

• Μικρά και μεγάλα νησιά του Αιγαίου με δια­φο­ρε­τι­κές ανάγκες στο ίδιο «τσου­βάλι» ελέω μιας ακτο­πλοϊ­κής πολι­τι­κής που προ­σμε­τρά τον όγκο των επι­βα­τών και όχι τις ανάγκες των κατοί­κων

Τη σκληρή πραγ­μα­τι­κό­τητα της νησιω­τι­κό­τη­τας απο­τυ­πώ­νει επι­στη­μο­νική μελέτη, για την ανθε­κτι­κό­τητα του ακτο­πλοϊ­κού δικτύου του Αιγαίου απέ­να­ντι στα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα. Το κρίσιμο εύρημα της έρευνας, βρί­σκε­ται σε έναν αριθ­μη­τικό συσχε­τι­σμό που δείχνει καθαρά το πρό­βλημα. Το σύμπλεγμα Κάρ­πα­θος, Χάλκη, Κάσος και Τήλος εμφα­νί­ζει μείωση συν­δε­σι­μό­τη­τας 4,8% σε σενάριο ακραίων ανέμων, όταν το αντί­στοιχο των Κυκλά­δων εμφα­νί­ζει μείωση 5,8%.

Η μελέτη «Passenger-centric resilience assessment of the Aegean ferry network under extreme weather events», που δημο­σιεύ­θηκε στο διε­θνούς κύρους επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Ocean and Coastal Management το οποίο εξει­δι­κεύ­ε­ται στη δια­χεί­ριση θαλάσ­σιων και παρά­κτιων ζωνών, εξε­τά­ζει τι συμ­βαί­νει στο ακτο­πλοϊκό δίκτυο όταν ισχυροί άνεμοι οδηγούν σε δια­κο­πές δρο­μο­λο­γίων, απα­γο­ρευ­τικά απόπλου και ταυ­τό­χρο­νες επι­πτώ­σεις σε περισ­σό­τερα από ένα λιμάνια.

Η μελέτη εκπο­νή­θηκε από τους ερευ­νη­τές Όλγα Παρα­σκευο­πού­λου και Χρι­στίνα Ηλιο­πού­λου του Τμή­μα­τος Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών του Πανε­πι­στη­μίου Πατρών και τον Ορφέα Καρούν­τζο του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου, με χρη­μα­το­δό­τηση από το πρό­γραμμα MEDICUS του Πανε­πι­στη­μίου Πατρών. Οι ερευ­νη­τές επε­ξερ­γά­στη­καν περισ­σό­τε­ρες από 200.000 εγγρα­φές δρο­μο­λο­γίων και εστί­α­σαν στην περίοδο Μαΐου – Σεπτεμ­βρίου, το διά­στημα με τη μεγα­λύ­τερη επι­βα­τική κίνηση και τα συχνό­τερα δρο­μο­λό­για. Μετά το φιλ­τρά­ρι­σμα των στοι­χείων, το τελικό δείγμα περι­λαμ­βά­νει 120 βασικά λιμάνια και περίπου 130.000 ακτο­πλοϊκά δρο­μο­λό­για.

Η προ­σέγ­γιση που επέ­λε­ξαν οι ερευ­νη­τές είναι αυτή που κάνει τη διαφορά. Δεν μετράνε μόνο πόσα δρο­μο­λό­για μπορεί να χαθούν, αλλά μετράνε ταυ­τό­χρονα τη δομική ανθε­κτι­κό­τητα του δικτύου, δηλαδή αν παρα­μέ­νουν συν­δε­δε­μένα τα νησιά μεταξύ τους και με τους βασι­κούς κόμβους, και την επί­πτωση στους επι­βά­τες, δηλαδή πόσοι ταξι­διώ­τες επη­ρε­ά­ζο­νται από τις δια­κο­πές. Χρη­σι­μο­ποιούν πραγ­μα­τι­κές επι­βα­τι­κές ροές, ιστο­ρικά μετε­ω­ρο­λο­γικά δεδο­μένα και δείκτες δικτύου, ώστε να εντο­πί­σουν όχι μόνο τα μεγάλα λιμάνια αλλά και τις περιο­χές όπου μια διακοπή μπορεί να προ­κα­λέ­σει λει­τουρ­γική απο­μό­νωση.

Ως κρίσιμο όριο για τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα οι ερευ­νη­τές ορίζουν τους ανέμους άνω των 7 μποφόρ, το κατώφλι πάνω από το οποίο οι ελλη­νι­κές αρχές επι­βάλ­λουν συνήθως απα­γο­ρευ­τικά απόπλου. Τον Αύγου­στο του περα­σμέ­νου έτους (2025), άνεμοι 9 μποφόρ ανά­γκα­σαν την Κεντρική Λιμε­νική Αρχή Πειραιά να ακυ­ρώ­σει 25 προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες ανα­χω­ρή­σεις που αφο­ρού­σαν περισ­σό­τε­ρους από 26.000 επι­βά­τες, ενώ ματαιώ­θη­καν και οι 13 ανα­χω­ρή­σεις από τη Ραφήνα. Χιλιά­δες άνθρω­ποι έμειναν απο­κλει­σμέ­νοι και χρειά­στη­καν έκτακτα νυχτε­ρινά δρο­μο­λό­για για να απο­κα­τα­στα­θεί η κατά­σταση. Τέτοια απα­γο­ρευ­τικά, σημειώ­νουν οι ερευ­νη­τές, είναι επα­να­λαμ­βα­νό­μενο χαρα­κτη­ρι­στικό της καλο­και­ρι­νής περιό­δου, όταν οι ισχυροί άνεμοι κορυ­φώ­νο­νται τον Ιούλιο και τον Αύγου­στο. Με βάση το όριο των 7 μποφόρ, η μελέτη εντο­πί­ζει τρία clusters λιμα­νιών που μπορούν να επη­ρε­α­στούν ταυ­τό­χρονα, ένα στις Κυκλά­δες, ένα στα Δωδε­κά­νησα (Κάρ­πα­θος, Χάλκη, Κάσος, Τήλος) και ένα στην περιοχή Ύδρας και Mονεμβασιάς.

Στις Κυκλά­δες, η διακοπή σε ένα cluster με ισχυ­ρούς ανέμους προ­κα­λεί σχεδόν 13% επη­ρε­α­ζό­με­νους επι­βά­τες και περίπου 6% μείωση της συνο­λι­κής συν­δε­σι­μό­τη­τας. Το πλήγμα φαί­νε­ται αμέσως στους αριθ­μούς της ζήτησης, στις ακυ­ρώ­σεις, στις καθυ­στε­ρή­σεις, στην πίεση του του­ρι­στι­κού κυκλώ­μα­τος. Στα Δωδε­κά­νησα η εικόνα είναι δια­φο­ρε­τική, η απώλεια συν­δε­σι­μό­τη­τας φτάνει περίπου το 5%, αλλά οι επη­ρε­α­ζό­με­νοι επι­βά­τες μένουν κάτω από το 1%. Το πρό­βλημα δεν κατα­γρά­φε­ται ως μαζική επι­βα­τική δια­τα­ραχή, αλλά κατα­γρά­φε­ται ως κίν­δυ­νος πρό­σβα­σης.

Αυτή είναι η πιο κρίσιμη διά­κριση για τη νησιω­τι­κό­τητα. Αν χαθεί μια κρίσιμη σύνδεση στην Κάσο, στη Χάλκη, στην Τήλο ή στην Κάρπαθο, το πρό­βλημα μπορεί να φαί­νε­ται μικρό στα στα­τι­στικά του Αιγαίου. Για το ίδιο το νησί όμως έχει πολύ μεγα­λύ­τερο βάρος. Αφορά τον εφο­δια­σμό με τρόφιμα και καύσιμα, την πρό­σβαση σε υπη­ρε­σίες υγείας, τη μετα­κί­νηση κατοί­κων για εργασία, τη μικρή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα που εξαρ­τά­ται από τον τακτικό ανε­φο­δια­σμό και τη δυνα­τό­τητα του νησιού να παρα­μέ­νει λει­τουρ­γικά συν­δε­δε­μένο με τον υπό­λοιπο κόσμο.

Η ίδια η μελέτη δια­τυ­πώ­νει ξεκά­θαρα ότι στα Δωδε­κά­νησα, αν και οι αριθμοί επι­βα­τών είναι μικρό­τε­ροι, η απο­μα­κρυ­σμένη θέση και οι περιο­ρι­σμέ­νες εναλ­λα­κτι­κές καθι­στούν τα νησιά ιδιαί­τερα ευάλωτα στην απο­μό­νωση. Αυτό σημαί­νει ότι η ακτο­πλοϊκή πολι­τική δεν μπορεί να αξιο­λο­γεί­ται μόνο με βάση τους μεγά­λους όγκους. Για τα μικρά νησιά, η χαμηλή ζήτηση δεν σημαί­νει μικρή ανάγκη. Σημαί­νει λιγό­τε­ρες επι­λο­γές, λιγό­τε­ρες αντα­πο­κρί­σεις, λιγό­τερα περι­θώ­ρια όταν ο καιρός κλείνει τη γραμμή. Η νησιω­τι­κό­τητα στα Δωδε­κά­νησα δεν απο­τυ­πώ­νε­ται μόνο στην από­σταση από τον Πειραιά ή τη Ρόδο, αλλά και στην έλλειψη εναλ­λα­κτι­κών όταν δια­κό­πτε­ται μια κρίσιμη σύνδεση.

Στον χάρτη της μελέτης η Ρόδος εμφα­νί­ζε­ται ως βασικός κόμβος του Αιγαίου. Κατα­τάσ­σε­ται 5η σε άμεση συν­δε­σι­μό­τητα, 9η σε ένταση δρο­μο­λο­γίων και 10η σε εγγύ­τητα μέσα στο συνο­λικό δίκτυο. Το λιμάνι της Ρόδου δεν αφορά μόνο την κίνηση του ίδιου του νησιού, αλλά λει­τουρ­γεί ως κόμβος του νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου και ως σημείο στή­ρι­ξης για τη συνοχή των Δωδε­κα­νή­σων.

Στους κρί­σι­μους δείκτες εμφα­νί­ζο­νται και άλλα λιμάνια της Δωδε­κα­νή­σου. Η Κως βρί­σκε­ται στη 10η θέση στον δείκτη έντασης δρο­μο­λο­γίων. Η Πάτμος εμφα­νί­ζε­ται 8η στην άμεση συν­δε­σι­μό­τητα, 3η στην εγγύ­τητα και 9η στον δείκτη ενδιά­με­σης συν­δε­σι­μό­τη­τας. Το Λακκί της Λέρου εμφα­νί­ζε­ται 9ο στην άμεση συν­δε­σι­μό­τητα, 4ο στην εγγύ­τητα και 10ο στον δείκτη ενδιά­με­σης συν­δε­σι­μό­τη­τας. Η Κάλυ­μνος εμφα­νί­ζε­ται 10η στην άμεση συν­δε­σι­μό­τητα και 8η σε δύο δείκτες ενδιά­με­σης λει­τουρ­γίας, ενώ η Αγία Μαρίνα Λέρου και η Χάλκη εμφα­νί­ζο­νται επίσης σε δείκτες που απο­τυ­πώ­νουν τον ρόλο τους ως σημεία διέ­λευ­σης μέσα στο δίκτυο.

Τα στοι­χεία αυτά δεί­χνουν ότι τα Δωδε­κά­νησα δεν στη­ρί­ζο­νται μόνο σε έναν μεγάλο κόμβο, αλλά έχουν ένα πλέγμα συν­δέ­σεων στο οποίο η Ρόδος και η Κως έχουν ισχυρό ρόλο, ενώ η Πάτμος, η Λέρος, η Κάλυ­μνος και η Χάλκη λει­τουρ­γούν ως ενδιά­με­σοι κρίκοι. Όταν ένα λιμάνι δεν έχει μεγάλο επι­βα­τικό όγκο, μπορεί παρ’ όλα αυτά να είναι κρίσιμο για τη συνοχή του δικτύου. Η αφαί­ρεση ενός τέτοιου κρίκου δεν εμφα­νί­ζε­ται ως κατα­στροφή στα συνο­λικά μεγέθη, αλλά ως σιωπηλή αποκοπή ενός νησιού από την καθη­με­ρι­νό­τητα.

Η μελέτη ανα­δει­κνύει και ένα ευρύ­τερο πρό­βλημα του Αιγαίου που δεν είναι άλλο από την εξάρ­τηση από λίγους μεγά­λους κόμβους. Η υπο­θε­τική αφαί­ρεση του Πειραιά προ­κα­λεί τη μεγα­λύ­τερη επί­πτωση, μειώ­νο­ντας τη λει­τουρ­γι­κό­τητα του δικτύου στο 85% και επη­ρε­ά­ζο­ντας περίπου το 40% των επι­βα­τών. Το ακτο­πλοϊκό σύστημα παρα­μέ­νει σχετικά ανθε­κτικό σε πολλές τοπικές δια­κο­πές, εξαρ­τά­ται όμως έντονα από ορι­σμένα κρίσιμα λιμάνια, κυρίως τον Πειραιά και τη Θεσ­σα­λο­νίκη. Για τα Δωδε­κά­νησα αυτό έχει διπλή σημασία. Η Ρόδος λει­τουρ­γεί ως κρί­σι­μος περι­φε­ρεια­κός κόμβος, τα μικρό­τερα νησιά όμως δεν μπορούν να αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως απλές γραμμές χαμηλής ζήτησης.

Το μήνυμα για τα Δωδε­κά­νησα είναι καθαρό. Η ακτο­πλοΐα δεν είναι μόνο μετα­φο­ρική υπη­ρε­σία και δεν αφορά μόνο την του­ρι­στική περίοδο. Είναι κρίσιμη υποδομή νησιω­τι­κής ζωής. Το 0,89% των επη­ρε­α­ζό­με­νων επι­βα­τών στο δωδε­κα­νη­σιακό cluster δεν λέει όλη την αλήθεια. Η σχεδόν 5% απώλεια συν­δε­σι­μό­τη­τας δείχνει ότι ένα μικρό σύμπλεγμα νησιών μπορεί να υποστεί δυσα­νά­λογη ζημιά στην πρό­σβαση, ακόμη κι όταν αυτό δεν φαί­νε­ται στους μεγά­λους επι­βα­τι­κούς αριθ­μούς. Λίγοι επι­βά­τες στα στα­τι­στικά, μεγάλη εξάρ­τηση στην καθη­με­ρι­νό­τητα, περιο­ρι­σμέ­νες εναλ­λα­κτι­κές όταν η γραμμή κοπεί. Στα μικρά και απο­μα­κρυ­σμένα Δωδε­κά­νησα η απώλεια μιας σύν­δε­σης μπορεί να μετα­τρα­πεί σε απώλεια πρό­σβα­σης. Και αυτό, πλέον, απο­τυ­πώ­νε­ται σε αριθ­μούς.

Στα τελικά τους συμπε­ρά­σματα, οι ερευ­νη­τές κινού­νται προς μια σαφή κατεύ­θυνση πολι­τι­κής για την επόμενη μέρα. Ανα­φέ­ρουν την ανάγκη για σχέδια εφε­δρείας, εναλ­λα­κτι­κές πύλες, ενί­σχυση κρί­σι­μων λιμα­νιών, καλύ­τερη επι­χει­ρη­σιακή προ­ε­τοι­μα­σία και σενάρια δια­χεί­ρι­σης ανά γεω­γρα­φικό cluster. Προ­τεί­νουν να ενσω­μα­τώ­νο­νται οι μετε­ω­ρο­λο­γι­κές προ­βλέ­ψεις στον προ­γραμ­μα­τι­σμό των δρο­μο­λο­γίων, με προ­δη­μο­σιευ­μέ­νες παρα­κάμ­ψεις, προ­στα­τευ­μέ­νες αντα­πο­κρί­σεις, δυνα­τό­τητα ανα­διά­τα­ξης πλοίων και σχέδια στα­δια­κής απο­κα­τά­στα­σης μετά από απα­γο­ρευ­τικά. Προ­τεί­νουν, επίσης, οι αρμό­διες αρχές να υιο­θε­τή­σουν ένα ετήσιο πρω­τό­κολλο ελέγχου ανθε­κτι­κό­τη­τας και να δημο­σιεύ­ουν τα απο­τε­λέ­σματά του πριν από κάθε καλο­και­ρινή σεζόν, ώστε ναυ­τι­λια­κές εται­ρείες και νησιω­τι­κοί δήμοι να έχουν ένα κοινό σημείο ανα­φο­ράς για τον επι­χει­ρη­σιακό σχε­δια­σμό έκτα­κτης ανάγκης.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.