Η «Διακήρυξη της Θεσσαλονίκης» συμπληρώνει είκοσι (20) χρόνια

Ει­σα­γω­γή

 

Η πρω­το­βου­λία που έλαβε ο πρω­θυ­πουρ­γός, Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης να προ­σκα­λέ­σει στην Αθήνα τους ηγέ­τες των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων για να συ­ζη­τή­σουν την ευ­ρω­παϊ­κή προ­ο­πτι­κή αυτής της πε­ριο­χής μέσω της πο­λι­τι­κής της διεύ­ρυν­σης, εί­κο­σι χρό­νια από τη « Δια­κή­ρυ­ξη της Θεσ­σα­λο­νί­κης, απο­τε­λεί μια ση­μα­ντι­κή δι­πλω­μα­τι­κή κί­νη­ση της ελ­λη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής.

 

Μια πρω­το­βου­λία που ενι­σχύ­ει το γε­ω­πο­λι­τι­κό απο­τύ­πω­μα της Ελ­λά­δας, ως κρά­τος μέλος της ΕΕ, και ση­μα­το­δο­τεί τον ηγε­τι­κό ρόλο που δια­δρα­μα­τί­ζει τόσο ως πυ­λώ­νας στα­θε­ρό­τη­τας, ει­ρή­νης και ενερ­γεια­κής ασφά­λειας στη Νο­τιο­α­να­το­λι­κή Ευ­ρώ­πη, όσο και ως στρα­τη­γι­κός εταί­ρος στην πε­ριο­χή των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων που επι­θυ­μεί την εντα­ξια­κή προ­ο­πτι­κή αυτών των χωρών- σαφώς με την πλήρη εκ­πλή­ρω­ση των κρι­τη­ρί­ων της Κο­πεγ­χά­γης. Μια δια­δι­κα­σία που έχει ως αφε­τη­ρία τη Σύ­νο­δο ΕΕ-Δ.Βαλ­κα­νί­ων που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στη Θεσ­σα­λο­νί­κη στις 21 Ιου­νί­ου του 2003 και απο­τέ­λε­σε τον ακρο­γω­νιαίο λίθο στις σχέ­σεις της ΕΕ με τις χώρες των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων, καθώς τότε ξε­κί­νη­σε η συ­ζή­τη­ση για τους τρό­πους με τους οποί­ους η Ένωση προ­τί­θε­ται να στη­ρί­ξει τις χώρες αυτές στην πο­ρεία τους προς την ευ­ρω­παϊ­κή ολο­κλή­ρω­ση.

 

Þ Ποιο είναι το κα­θε­στώς των χωρών των Δ.Βαλ­κα­νί­ων

 

Η διεύ­ρυν­ση της ΕΕ απο­τε­λεί μια δια­δι­κα­σία με την οποία ένα κρά­τος προ­σχω­ρεί στην Ένωση, αφού έχει εκ­πλη­ρώ­σει ένα σύ­νο­λο πο­λι­τι­κών και οι­κο­νο­μι­κών προ­ϋ­πο­θέ­σε­ων, όπου κάθε ευ­ρω­παϊ­κό κρά­τος που σέ­βε­ται τις δη­μο­κρα­τι­κές αξίες της Ένω­σης και δε­σμεύ­ε­ται να τις προ­ά­γει μπο­ρεί να υπο­βά­λει αί­τη­ση προ­σχώ­ρη­σης στην ΕΕ. Ένας από τους βα­σι­κούς στό­χους της διεύ­ρυν­σης είναι η οι­κο­δό­μη­ση μιας ολο­έ­να με­γα­λύ­τε­ρης κα ισχυ­ρό­τε­ρης Ένω­σης με κρι­τή­ρια που σχε­τί­ζο­νται με τη δη­μο­κρα­τία, το κρά­τος δι­καί­ου και τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα, όπως αυτά ανα­φέ­ρο­νται απε­ρί­φρα­στα στη δή­λω­ση της Κο­πεγ­χά­γης (Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο, 1993).

 

Ακο­λου­θή­θη­καν διά­φο­ρες φά­σεις αυτής της δια­δι­κα­σί­ας από τη δη­μιουρ­γία των Ε.Κ. (1957) έως και σή­με­ρα, όπου οι υπο­ψή­φιες χώρες και εν δυ­νά­μει υπο­ψή­φιες χώρες είναι οι εξής:

 

α) Ανα­φο­ρι­κά με τα Δ.Βαλ­κά­νια, η Αλ­βα­νία, η Βό­ρεια Μα­κε­δο­νία, το Μαυ­ρο­βού­νιο, η Σερ­βία είναι υπο­ψή­φιες για έντα­ξη στην ΕΕ, ενώ η Βοσ­νία-Ερ­ζε­γο­βί­νη και το Κοσ­συ­φο­πέ­διο βρί­σκο­νται στο κα­θε­στώς των “εν δυ­νά­μει υπο­ψή­φιων χωρών καθώς υπάρ­χουν ακόμα σο­βα­ρά ζη­τή­μα­τα ως προς τις εθνο­τι­κές τους συ­γκρού­σεις, που πρέ­πει να επι­λυ­θούν στο κράτη αυτά για να μπο­ρέ­σουν να λά­βουν την ιδιό­τη­τα των υπο­ψή­φιων χωρών.

 

β) Στις υπο­ψή­φιες χώρες πα­ρα­μέ­νει η Τουρ­κία, μια δια­δι­κα­σία μέσα στο χρόνο που θυ­μί­ζει το παι­δι­κό παι­χνί­δι­΄΄γιο-γιο΄’, λόγω των σκα­μπα­νε­βα­σμά­των που περνά η εντα­ξια­κή δια­δι­κα­σία της Τουρ­κί­ας, αρ­χό­με­νη από το 1959, όπου και κα­τα­τέ­θη­κε αί­τη­μα από την Τουρ­κι­κή δη­μο­κρα­τία, έως τον Οκτώ­βρη του 2005, και ξε­κι­νούν επί­ση­μα οι εντα­ξια­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μετά το πρά­σι­νο φως που έδωσε το Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο, το Νο­έμ­βριο 2004). Ση­μειω­τέ­ων, η Τουρ­κία απο­τε­λεί στρα­τη­γι­κό εταί­ρο και όχι ευ­ρω­παϊ­κό έθνος όπως συμ­βαί­νει με τα κράτη της ΚΑΕ και των Δ.Βαλ­κα­νί­ων και οι αι­τιά­σεις για τη Διεύ­ρυν­ση είναι δια­φο­ρε­τι­κές καθώς η βάση για την εισ­δο­χή της Τουρ­κί­ας συν­δέ­ε­ται ρητά με όρους ασφά­λειας για μια στα­θε­ρή και προ­σα­να­το­λι­σμέ­νη στην Ευ­ρώ­πη Τουρ­κία. Όμως, αυτή η δια­δι­κα­σία απο­δει­κνύ­ε­ται ιδιαί­τε­ρα ακαν­θώ­δης καθώς η Τουρ­κία δεν δεί­χνει καλή θέ­λη­ση να

εναρ­μο­νι­στεί με τα κρι­τή­ρια της Κο­πεγ­χά­γης σε όλα τα προ­βλε­πό­με­να κε­φά­λαια (συ­νο­λι­κά 35). Με τη σειρά της η Ένωση, οδη­γή­θη­κε τον Ιού­νιο του 2018 να πα­γώ­σει τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με την Τουρ­κία, ενώ το 2019 υιο­θέ­τη­σε ένα πλαί­σιο στο­χευ­μέ­νων μέ­τρων κατά της Τουρ­κί­ας για τις πα­ρά­νο­μες γε­ω­τρή­σεις της στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, χωρίς αυτό να ση­μαί­νει πως η στάση της Ένω­σης δεν είναι ευ­έ­λι­κτη και ανα­θε­ω­ρη­τέα.

 

Τέλος, στις υπο­ψή­φιες προς έντα­ξη χώρες, προ­στί­θε­νται, η Ου­κρα­νία και η Μολ­δα­βία, οι οποί­ες έλα­βαν από την ΕΕ το 2022 το κα­θε­στώς των υπο­ψή­φιων χωρών, ως έν­δει­ξη αλ­λη­λεγ­γύ­ης και απά­ντη­σης στη ρω­σι­κή επι­θε­τι­κό­τη­τα. Μια από­φα­ση που εγεί­ρει πολ­λούς προ­βλη­μα­τι­σμούς ως προς το βαθμό ετοι­μό­τη­τας αυτών των χωρών καθώς οι εντα­ξια­κές δια­δι­κα­σί­ες θα μπο­ρού­σα­με να πούμε πως ήταν δια­δι­κα­σί­ες εξ­πρές, πα­ρα­κάμ­πτο­ντας τα προ­βλε­πό­με­να προ-εντα­ξια­κά στά­δια.

 

Þ Η πο­λι­τι­κή διεύ­ρυν­σης της ΕΕ στα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια εί­κο­σι (20) χρό­νια μετά

 

Τις τε­λευ­ταί­ες δύο δε­κα­ε­τί­ες, η ολο­κλή­ρω­ση της ΕΕ βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο τόσο της ευ­ρω­παϊ­κής όσο και της αμε­ρι­κα­νι­κής πο­λι­τι­κής προς τα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια καθώς θε­ω­ρούν την έντα­ξη στην ΕΕ δια­δι­κα­σία ως ερ­γα­λείο για την προ­ώ­θη­ση οι­κο­νο­μι­κών, νο­μι­κών και πο­λι­τι­κών με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων και στα­θε­ρο­ποί­η­σης της πε­ριο­χής. Ένας από τους βα­σι­κούς στό­χους της διεύ­ρυν­σης είναι η οι­κο­δό­μη­ση μιας ολο­έ­να με­γα­λύ­τε­ρης κα ισχυ­ρό­τε­ρης Ένω­σης με κρι­τή­ρια που σχε­τί­ζο­νται με τη δη­μο­κρα­τία, το κρά­τος δι­καί­ου και τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα, όπως αυτά ανα­φέ­ρο­νται απε­ρί­φρα­στα στη δή­λω­ση της Κο­πεγ­χά­γης και επα­να­λαμ­βά­νο­νται αρ­γό­τε­ρα συ­στη­μα­τι­κά (Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο, 1993).

 

Οι πρώ­τοι νο­μι­κοί και πο­λι­τι­κοί δε­σμοί με­τα­ξύ της ΕΕ και των χωρών αυτών ξε­κί­νη­σε το 1999, με την έντα­ξη τους στη Δια­δι­κα­σία Στα­θε­ρο­ποί­η­σης και Σύν­δε­σης (ΔΣΣ), μια πρω­το­βου­λία της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης για την συ­νερ­γα­σία σε όλους τους το­μείς με τις χώρες αυτές και την προ­ώ­θη­ση της πε­ρι­φε­ρεια­κής ει­ρή­νης και στα­θε­ρό­τη­τας στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή καθώς ας μην ξε­χνά­με πως η δε­κα­ε­τία του 1990 με τη διά­λυ­ση της Γιου­γκο­σλα­βί­ας έφερε με­γά­λη αστά­θεια και την πιο αι­μα­τη­ρή σύ­γκρου­ση στην Ευ­ρώ­πης μετά τον Β’ ΠΠ.

 

Στις 21 Ιου­νί­ου 2003, οι ηγέ­τες της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης και των κρα­τών μελών της, καθώς και των τότε προ­σχω­ρού­ντων και υπο­ψή­φιων χωρών, μαζί με τους ηγέ­τες της Αλ­βα­νί­ας, της Βοσ­νί­ας-Ερ­ζε­γο­βί­νης, της Κρο­α­τί­ας, της ΠΓΔΜ, της Σερ­βί­ας και του Μαυ­ρο­βου­νί­ου, υιο­θέ­τη­σαν τη «Δια­κή­ρυ­ξη της Θεσ­σα­λο­νί­κης», η οποία για πρώτη φορά επι­βε­βαί­ω­σε απε­ρί­φρα­στα την ευ­ρω­παϊ­κή προ­ο­πτι­κή για όλες τις χώρες των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων και δια­τύ­πω­νε μια σα­φέ­στε­ρη προ­ο­πτι­κή έντα­ξης αυτών των χωρών, δια­βε­βαιώ­νο­ντας πως το μέλ­λον των Βαλ­κα­νί­ων βρί­σκε­ται εντός της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης.

 

Έκτο­τε, η Ένωση προ­σπά­θη­σε να επι­βε­βαιώ­σει αυτή τη δέ­σμευ­ση προς τα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια σε διά­φο­ρες πε­ρι­πτώ­σεις, όμως και με με­γά­λες δια­κυ­μάν­σεις ως προς την συ­στη­μα­τι­κή ενα­σχό­λη­ση με τις χώρες αυτές. Με τη Στρα­τη­γι­κή Διεύ­ρυν­σης του 2018, όπου ανα­φέρ­θη­κε στη διεύ­ρυν­ση προς τα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια ως “Γε­ω­στρα­τη­γι­κή Επέν­δυ­ση σε μια Στα­θε­ρή, Ισχυ­ρή και Ενω­μέ­νη Ευ­ρώ­πη” και ει­σή­γα­γε έξι (6) εμ­βλη­μα­τι­κές πρω­το­βου­λί­ες για την αντι­με­τώ­πι­ση συ­γκε­κρι­μέ­νων προ­βλη­μά­των στα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια, ιδίως για την ανά­γκη θε­με­λιω­δών με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων και σχέ­σεις «Καλής Γει­το­νί­ας» καθώς και ση­μα­ντι­κές ανα­θε­ω­ρή­σεις ως προς τη με­θο­δο­λο­γία της διεύ­ρυν­σης , η Ένωση έδει­ξε πλέον τον στα­θε­ρό προ­σα­να­το­λι­σμό της στα κράτη αυτά.

 

Η ΕΕ απο­τε­λεί τη με­γα­λύ­τε­ρη πηγή εξω­τε­ρι­κής βο­ή­θειας προς την πε­ριο­χή μέσω της προ­ε­ντα­ξια­κής βο­ή­θειας καθώς τα θε­σμι­κά όρ­γα­να της ΕΕ έχουν συμ­φω­νή­σει να χο­ρη­γή­σουν 14,2 εκατ.δισ. ευρώ σε προ­ε­ντα­ξια­κή βο­ή­θεια στο πλαί­σιο του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 2021-2027, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της βο­ή­θειας προς την Τουρ­κία. Επι­πλέ­ον, ένας νέος μη­χα­νι­σμός εγ­γυ­ή­σε­ων για τα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια προ­ο­ρί­ζε­ται να κι­νη­το­ποι­ή­σει επεν­δύ­σεις ύψους έως και 20 δισ. ευρώ (24,2 δισ. δο­λά­ρια) κατά την επό­με­νη δε­κα­ε­τία.

 

Þ Ποια είναι η ση­με­ρι­νή κα­τά­στα­ση των εντα­ξια­κών δια­δι­κα­σιών των χωρών των Δ.Βαλ­κα­νί­ων;

 

Αν και οι συν­θή­κες έχουν βελ­τιω­θεί τις τε­λευ­ταί­ες δύο δε­κα­ε­τί­ες, οι οι­κο­νο­μί­ες της πε­ριο­χής έχουν επι­δό­σεις χα­μη­λό­τε­ρες από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το μέσο κατά κε­φα­λήν ακα­θά­ρι­στο εγ­χώ­ριο προ­ϊ­όν (ΑΕΠ), για πα­ρά­δειγ­μα, είναι πε­ρί­που το μισό από εκεί­νο των κρα­τών μελών της ΕΕ της Κε­ντρι­κής και Ανα­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης (ΚΑΕ) και πε­ρί­που το ένα τέ­ταρ­το από εκεί­νο των πιο ευ­η­με­ρού­ντων κρα­τών μελών. Ορι­σμέ­νες χώρες των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων είναι μέρη δι­με­ρών δια­φο­ρών, η πιο δύ­σκο­λη από τις οποί­ες είναι με­τα­ξύ του Κοσ­συ­φο­πε­δί­ου και της Σερ­βί­ας. Επί­σης, άλλες πηγές πε­ρι­φε­ρεια­κής έντα­σης αφο­ρούν την οριο­θέ­τη­ση των συ­νό­ρων, την κυ­ριό­τη­τα πε­ριου­σια­κών στοι­χεί­ων από την γιου­γκο­σλα­βι­κή εποχή, τα σύμ­βο­λα της κρα­τι­κής και εθνι­κής ταυ­τό­τη­τας, τις μειο­νό­τη­τες, κα.

 

Ο ανο­λο­κλή­ρω­τος εκ­δη­μο­κρα­τι­σμός, η πα­ρα­τε­τα­μέ­νη «κρα­το­κρα­τία» και η αυ­ξα­νό­με­νη δυ­σα­ρέ­σκεια των πο­λι­τών των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων, οδη­γούν σε πα­ρα­τε­τα­μέ­νη πε­ρι­φε­ρεια­κή απο­σύν­θε­ση και μειω­μέ­νη προ­ο­πτι­κή έντα­ξης στην ΕΕ. Βέ­βαια, η δια­φθο­ρά και η υπο­τα­γή των δη­μό­σιων θε­σμών σε προ­σω­πι­κά ή ομα­δι­κά συμ­φέ­ρο­ντα, αμ­βλύ­νει τον με­τα­σχη­μα­τι­στι­κό αντί­κτυ­πο της ΕΕ, προ­σφέ­ρο­ντας ευ­και­ρί­ες σε άλ­λους διε­θνείς πα­ρά­γο­ντες (όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Τουρ­κία) να συ­νε­ται­ρι­στούν με τους κρα­τι­κούς πα­ρά­γο­ντες και υπο­νο­μεύ­ει την εμπι­στο­σύ­νη στη δη­μο­κρα­τία.

 

Κα­νείς δεν αμ­φι­σβη­τεί πως η διεύ­ρυν­ση της ΕΕ στα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια αντι­με­τω­πί­ζει προ­κλή­σεις που απορ­ρέ­ουν από τις συν­θή­κες στην πε­ριο­χή και στην ίδια την ΕΕ, η οποία αντι­με­τώ­πι­σε διά­φο­ρες κρί­σεις κατά το πα­ρελ­θόν. Όμως, από την άλλη, η μα­κρό­χρο­νη δια­δι­κα­σία της διεύ­ρυν­σης προς τα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια υπο­δη­λώ­νει πως ήταν επί μα­κρόν χα­μη­λά στην ατζέ­ντα της ΕΕ καθώς η δια­δι­κα­σία προ­σχώ­ρη­σης των Δ.Βαλ­κα­νί­ων είναι μα­κρύ­τε­ρη και αναμ­φι­σβή­τη­τα πιο απαι­τη­τι­κή από ό,τι για τις χώρες της Κε­ντρι­κής και Ανα­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης (ΚΑΕ) που αντι­με­τω­πί­στη­καν εξαρ­χής από την Ένωση με με­γα­λύ­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον και στρα­τη­γι­κή.

 

Αυτό είχε ως απο­τέ­λε­σμα να εμ­φα­νι­στεί η «κό­πω­ση της διεύ­ρυν­σης» («enlargement fatigue») που εμ­φα­νί­ζε­ται και στις δυο πλευ­ρές αυτής της δια­δι­κα­σί­ας. Αφε­νός, η στάση ορι­σμέ­νων ευ­ρω­παί­ων ηγε­τών να πα­ρα­μέ­νουν επι­φυ­λα­κτι­κοί στην πε­ραι­τέ­ρω επέ­κτα­ση της Ένω­σης, και αφε­τέ­ρου η απρο­θυ­μία ορι­σμέ­νων κρα­τών των Δ.Βαλ­κα­νί­ων να εφαρ­μό­σουν τα πρό­τυ­πα της ΕΕ, ιδίως σε το­μείς που σχε­τί­ζο­νται με το κρά­τος δι­καί­ου, τα θε­με­λιώ­δη δι­καιώ­μα­τα και τα μέτρα κατά της δια­φθο­ράς, οδή­γη­σαν αυτή τη δια­δι­κα­σία σε μια ομο­λο­γου­μέ­νως με­γά­λη κα­θυ­στέ­ρη­ση, που άρ­χι­σε να ενερ­γο­ποιεί­ται και πάλι μετά την ει­σβο­λή της Ρω­σί­ας στην Κρι­μαία και τη Γε­ωρ­γία και εν­δυ­να­μώ­θη­κε με την ει­σβο­λή της στην Ου­κρα­νία, καθώς πλέον οι γε­ω­πο­λι­τι­κές συν­θή­κες άλ­λα­ξαν και η ευ­ρω­παϊ­κή ασφά­λεια μπήκε σε άλλη φάση.

 

Þ Ποιο το μέλ­λον της εντα­ξια­κής δια­δι­κα­σί­ας των Δ.Βαλ­κα­νί­ων;

 

Στους βαλ­κα­νι­κούς δια­δρό­μους εξου­σί­ας, υπάρ­χουν πολλά λόγια για τη διεύ­ρυν­ση, αλλά πόσοι είναι αυτοί που πι­στεύ­ουν πραγ­μα­τι­κά σε αυτή τη δια­δι­κα­σία; Η έντα­ξη στην ΕΕ είναι και ήταν πάντα μια δια­δι­κα­σία που κα­θο­δη­γεί­ται από την ελίτ στις χώρες αυτές. Οι πο­λι­τι­κοί ηγέ­τες δια­μορ­φώ­νουν πο­λι­τι­κή και προ­ω­θούν με­ταρ­ρυθ­μί­σεις σύμ­φω­να με τις απαι­τή­σεις της ΕΕ με την ελ­πί­δα να αντα­μει­φθούν από τις Βρυ­ξέλ­λες και τε­λι­κά από τους ψη­φο­φό­ρους τους. Ωστό­σο, από τότε που η ΕΕ το 2009-2010 κα­τάρ­γη­σε την υπο­χρέ­ω­ση θε­ώ­ρη­σης για τους πο­λί­τες των χωρών των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων (εκτός από το Κοσ­συ­φο­πέ­διο) προ­κει­μέ­νου να τα­ξι­δέ­ψουν στην ΕΕ, δεν έχει πλέον άμεσα κί­νη­τρα να προ­σφέ­ρει στις χώρες αυτές. Η πρό­σθε­τη οι­κο­νο­μι­κή βο­ή­θεια που μπο­ρεί να λάβει κά­ποιος επει­δή είναι «καλός μα­θη­τής» δεν απο­τε­λεί επαρ­κή λόγο για μια κυ­βέρ­νη­ση να ξε­κι­νή­σει δα­πα­νη­ρές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις, όπως η δια­σφά­λι­ση ότι η δι­καιο­σύ­νη είναι απαλ­λαγ­μέ­νη από πο­λι­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις ή ότι τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης μπο­ρούν να ερευ­νούν τους επι­χει­ρη­μα­τι­κούς εταί­ρους κά­ποιου.

 

Επο­μέ­νως, η Ένωση σε αυτή τη φάση της διεύ­ρυν­σης κα­λεί­ται να βγά­λει τα κά­στα­να από τη φωτιά χωρίς να μα­τώ­σει. Μια δύ­σκο­λη δια­δι­κα­σία καθώς είναι αντι­μέ­τω­πη με τη ρω­σι­κή προ­κλη­τι­κό­τη­τα μετά την ει­σβο­λή στην Ου­κρα­νία, και ως εκ τού­του πρέ­πει να λάβει τα κα­τάλ­λη­λα μέτρα για να εδραιώ­σει τη θέση της και να απο­τρέ­ψει κάθε μορφή αστά­θειας και οπι­σθο­δρό­μη­σης στην πε­ριο­χή των Δ.Βαλ­κα­νί­ων. Μια γε­ω­πο­λι­τι­κά σκε­πτό­με­νη ΕΕ που θα υπο­δε­χθεί στις τά­ξεις της μία ή πε­ρισ­σό­τε­ρες χώρες των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων την ερ­χό­με­νη δε­κα­ε­τία θα μπο­ρού­σε να φέρει την πο­λυα­να­με­νό­με­νη αλ­λα­γή στην πε­ριο­χή. Όμως, η έντα­ξη στην ΕΕ απο­τε­λεί απα­ραί­τη­τη προ­ϋ­πό­θε­ση για να προ­ω­θη­θεί αυτό που η ίδια η Ένωση θε­ω­ρεί βα­σι­κή απο­στο­λή της: τη διά­δο­ση των αξιών και των αρχών της προς όφε­λος της πο­λι­τι­κής στα­θε­ρό­τη­τας και της οι­κο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης και σαφώς η δη­μο­κρα­τία, η ευ­η­με­ρία και το κρά­τος δι­καί­ου δεν θα προ­κύ­ψουν αυ­τό­μα­τα από την έντα­ξη και πολλά θα εξαρ­τη­θούν από τις εγ­χώ­ριες συν­θή­κες και δυ­να­μι­κές.

 

Þ Ο Στρα­τη­γι­κός ρόλος της Ελ­λά­δας

 

Σε αυτή τη χρο­νι­κή συ­γκυ­ρία, όπου οι γε­ω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις απαι­τούν μια ολο­κλη­ρω­μέ­νη στρα­τη­γι­κή στην άσκη­ση της εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής, η Ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση ακο­λου­θώ­ντας από το 2019 μια εξω­στρε­φή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή αλλά και μια ενερ­γή πα­ρου­σία στους κόλ­πους της ευ­ρω­παϊ­κής οι­κο­γέ­νειας, προ­ω­θεί το στρα­τη­γι­κό της ρόλο στη Ν.Α. Ευ­ρώ­πης, τα Βαλ­κά­νια έως την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Σε αυτόν τον ηγε­τι­κό ρόλο που επι­τε­λεί η Ελ­λά­δα για τη προ­ώ­θη­ση της ει­ρή­νης και της ευ­η­με­ρί­ας στο τόξο ΝΑ Ευ­ρώ­πη- Βαλ­κά­νια- Ν.Α. Με­σό­γειος, έχει ανα­φερ­θεί και η αμε­ρι­κα­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, απο­κα­λώ­ντας την Ελ­λά­δα στρα­τη­γι­κό της εταί­ρο στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή, γε­γο­νός που εν­δυ­να­μώ­νει ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο το νέο status quo της ελ­λη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής.

 

Μια στρα­τη­γι­κή που στο­χεύ­ει στην εν­δυ­νά­μω­ση του ρόλου της Ελ­λά­δας , τόσο στα ευ­ρω­παϊ­κά δρώ­με­να, όσο και στις σχέ­σεις της με τις γεί­το­νες χώρες, όπως είναι τα Δ.Βαλ­κά­νια, την Τουρ­κία, κα., στο πλαί­σιο του διε­θνούς δι­καί­ου και δεν δι­στά­ζει να θέσει σε επι­σφά­λεια υπο­ψή­φια χώρα λόγω της κα­τα­πά­τη­σης του κρά­τους δι­καί­ου, της δη­μο­κρα­τί­ας και των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των, όπως συμ­βαί­νει με την Αλ­βα­νι­κή δη­μο­κρα­τία λόγω της γνω­στής υπό­θε­σης Μπε­λέ­ρη, ή προ­ω­θεί μέσω του Συμ­βου­λί­ου Εξω­τε­ρι­κών Υπο­θέ­σε­ων της ΕΕ ξε­κά­θα­ρες θέ­σεις για το πά­γω­μα των εντα­ξια­κών δια­δι­κα­σιών, όπως συμ­βαί­νει με την Τουρ­κία, λόγω της συ­στη­μα­τι­κής πα­ρα­βί­α­σης των κα­νό­νων του διε­θνούς δι­καί­ου και των εντα­ξια­κών κρι­τη­ρί­ων της ΕΕ.

 

Εν κα­τα­κλεί­δι, ο συμ­βο­λι­κός εορ­τα­σμός της Δια­κή­ρυ­ξης της Θεσ­σα­λο­νί­κης από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση με την πα­ρου­σία των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νι­κών χωρών, της Βουλ­γα­ρί­ας, της Ρου­μα­νί­ας και της Κρο­α­τί­ας αλλά και της θε­σμι­κής εκ­προ­σώ­πη­σης της ΕΕ, μέσω της Πρό­ε­δρου της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, Ούρ­σου­λα φον ντερ Λάιεν και του Πρό­ε­δρου του Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­βου­λί­ου, Σαρλ Μισέλ, απο­τε­λεί μια εξέ­χου­σα δι­πλω­μα­τι­κή κί­νη­ση από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, ανα­βαθ­μί­ζο­ντας το ρόλο της στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή, τόσο ως κυ­ρί­αρ­χο κρά­τος, όσο και ως ένα κρά­τος μέλος της ΕΕ που επι­θυ­μεί και ερ­γά­ζε­ται στρα­τη­γι­κά για την στα­θε­ρό­τη­τα, ασφά­λεια και τις καλές σχέ­σεις γει­το­νί­ας με τις χώρες των Βαλ­κα­νί­ων με απώ­τε­ρο στόχο την ευ­ρω­παϊ­κή προ­ο­πτι­κή τους, σε μια εποχή που εύ­κο­λα ανα­τρέ­πο­νται οι ισορ­ρο­πί­ες δυ­νά­με­ων λόγω του εν­δια­φέ­ρο­ντος της Ρω­σί­ας, Τουρ­κί­ας και Κίνας για την πε­ριο­χή.

 

Δρ Ελευ­θε­ρία Φτα­κλά­κη, Διε­θνο­λό­γος/Πο­λι­τι­κός Επι­στή­μων/ Δι­δά­κτωρ ευ­ρω­παϊ­κών σπου­δών και διε­θνών σχέ­σε­ων/ με­τα­δι­δα­κτο­ρι­κή ερευ­νή­τρια. Δι­δά­σκου­σα στο τμ. Κοι­νω­νιο­λο­γί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου, όπου με­τα­ξύ των γνω­στι­κών αντι­κει­μέ­νων δι­δά­σκει Πο­λι­τι­κές Διεύ­ρυν­σης, με έμ­φα­ση στα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια (JMM)