Υπ. Παιδείας: Δεκαεννιά ερωταπαντήσεις για το «Ελεύθερο Πανεπιστήμιο» – Οι προϋποθέσεις λειτουργίας και αδειοδότησης, όσα θα ισχύουν

Το Υπουρ­γείο Παι­δείας δημο­σιεύει μια σειρά ερω­τα­πα­ντή­σεων που έρχο­νται να λύσουν απορίες για το «Ελεύ­θερο Πανε­πι­στή­μιο». Μιλώ­ντας στο υπουρ­γικό συμ­βού­λιο ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης χαρα­κτή­ρισε ιστο­ρική τη μεταρ­ρύθ­μιση με την λει­τουρ­γία μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων, τονί­ζο­ντας πως χιλιά­δες νέοι μπορούν πλέον να μείνουν στη χώρα για σπουδές.

Ανα­λυ­τικά:

Eρώτηση: Τι σημα­το­δο­τεί το «Eλεύθερο Πανε­πι­στή­μιο» όπως τιτλο­φο­ρεί­ται το σχέδιο νόμου;

Με τον όρο «Ελεύ­θερο Πανε­πι­στή­μιο» περι­γρά­φε­ται η διπλή «απε­λευ­θέ­ρωση» που επι­διώ­κουμε για το ελλη­νικό πανε­πι­στή­μιο: Αφενός, η ενί­σχυση και πρό­σθετη αυτο­νο­μία των δημό­σιων ακα­δη­μαϊ­κών ιδρυ­μά­των και αφε­τέ­ρου η απο­δέ­σμευση της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης από ένα ανα­χρο­νι­στικό κρατικό μονο­πώ­λιο.

Eρώτηση: Τι αλλάζει στο Δημόσιο Πανε­πι­στή­μιο ;

Αλλά­ζουν πάρα πολλά : Από τη διευ­κό­λυνση ενός πανε­πι­στη­μίου να ιδρύει νέα τμήματα έως την δημιουρ­γία μηχα­νι­σμού χρη­μα­το­δό­τη­σης και­νο­τό­μων  ιδεών.  Η δημόσια τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση απαλ­λάσ­σε­ται από τη γρα­φειο­κρα­τία που λει­τουρ­γεί ως τρο­χο­πέδη για εκπαι­δευ­τι­κούς και φοι­τη­τές.

Eρώτηση: Ποιες παρεμ­βά­σεις θα γίνουν για τη μείωση της γρα­φειο­κρα­τίας;

Απλου­στεύ­ο­νται όλες οι δια­δι­κα­σίες που επι­βα­ρύ­νουν την καθη­με­ρινή λει­τουρ­γία των ιδρυ­μά­των. Για παρά­δειγμα, καταρ­γεί­ται η μέχρι σήμερα απα­ραί­τητη υπο­γραφή του Υπουρ­γού Παι­δείας, Θρη­σκευ­μά­των και Αθλη­τι­σμού ακόμη και σε μικρής κλί­μα­κας ανα­θε­ω­ρή­σεις των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών.  Επίσης απλο­ποιού­νται οι δια­δι­κα­σίες όσον αφορά στους Ειδι­κούς Λογα­ρια­σμούς Και­νο­το­μίας και Έρευνας.

Eρώτηση: Προ­βλέ­πο­νται ψηφια­κές δράσεις στα πανε­πι­στή­μια;

Ο στόχος είναι όσο το δυνατόν γρη­γο­ρό­τερα τα Πανε­πι­στή­μιά  να είναι πλήρως ψηφιακά σε ό,τι αφορά στη διοι­κη­τική τους λει­τουρ­γία. Ανάμεσα σε πολλά άλλα, προ­βλέ­πε­ται ο ανα­σχε­δια­σμός των δια­δι­κα­σιών και πλήρης ψηφιο­ποί­ηση των ΕΛΚΕ των ΑΕΙ . Επίσης η οργά­νωση ψηφια­κού συστή­μα­τος για την δια­σύν­δεση των Πλη­ρο­φο­ρια­κών Συστη­μά­των των ΕΛΚΕ με τις ψηφια­κές πλατ­φόρ­μες ανα­φο­ρών και πιστο­ποί­η­σης των δαπανών των δια­χει­ρι­στι­κών αρχών ΕΣΠΑ, ΕΛΙΔΕΚ και Ταμείου Ανά­καμ­ψης. Στόχος είναι η απόλυτη δια­φά­νεια στις δαπάνες.

Eρώτηση: Θα υπάρ­ξουν αλλαγές στον τρόπο εκλογής των διοι­κή­σεων;

Εισά­γο­νται πρό­νοιες ώστε να απο­φεύ­γε­ται η προ­σφυγή σε δεύτερη εκλο­γική δια­δι­κα­σία. Μία εξ αυτών είναι πως σε περί­πτωση αδυ­να­μίας , λόγω ισο­ψη­φίας, των έξι εσω­τε­ρι­κών μελών να εκλέ­ξουν τα πέντε εξω­τε­ρικά , η ψήφος του πρώτου σε σειρά εκλογής θα μετράει διπλή.

Eρώτηση: Τι αλλάζει ως προς τη δυνα­τό­τητα και τη δια­δι­κα­σία ίδρυσης νέων τμη­μά­των;

Τα Πανε­πι­στή­μια απο­κτούν  μεγα­λύ­τερη ευε­λι­ξία ως προς την ίδρυση, συγ­χώ­νευση και κατάρ­γηση τμη­μά­των με τη σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ. Τα ΑΕΙ θα ειση­γού­νται στην ΕΘΑΑΕ, παρου­σιά­ζο­ντας πλήρη ακα­δη­μαϊκό και επι­χει­ρη­σιακό φάκελο. Η ΕΘΑΑΕ θα αξιο­λο­γεί την πρόταση με κρι­τή­ρια ποιό­τη­τας και βιω­σι­μό­τη­τας. Το Υπουρ­γείο Παι­δείας δια­τη­ρεί τον επο­πτικό του ρόλο, ωστόσο τα πανε­πι­στή­μια  κερ­δί­ζουν μεγα­λύ­τερο βαθμό αυτο­νο­μίας.

Eρώτηση: Πώς ενι­σχύ­ε­ται η διε­θνο­ποί­ηση των Πανε­πι­στη­μίων;

Περισ­σό­τερα από 60 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης θα κατευ­θυν­θούν στην περαι­τέρω ενί­σχυση της διε­θνο­ποί­η­σης των Πανε­πι­στη­μίων. Στην κατεύ­θυνση αυτή θεσμο­θε­τού­νται :

-Η δυνα­τό­τητα των δημο­σίων πανε­πι­στη­μίων να συνά­πτουν συμ­φω­νίες δικαιό­χρη­σης (franchise), επι­κύ­ρω­σης (validation) και πιστο­ποί­η­σης (accreditation) με ανα­γνω­ρι­σμένα πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού.

-Η δημιουρ­γία και χρη­μα­το­δό­τηση κοινών προ­πτυ­χια­κών και μετα­πτυ­χια­κών προ­γραμ­μά­των ελλη­νι­κών και ξένων πανε­πι­στη­μίων.

Η Ελλάδα μπορεί να γίνει πόλος έλξης για χιλιά­δες φοι­τη­τές που μπορούν να εγγρα­φούν στα αγγλό­φωνα ή ελλη­νό­γλωσσα προ­πτυ­χιακά ή μετα­πτυ­χιακά προ­γράμ­ματα. Για την προ­σέλ­κυσή τους απλου­στεύ­ε­ται το σύστημα χορή­γη­σης άδειας εισόδου και δια­μο­νής.

Η σύμπλευση των ελλη­νι­κών ΑΕΙ με κατα­ξιω­μένα διεθνή πανε­πι­στή­μια θα ανα­βαθ­μί­σει το ακα­δη­μαϊκό τους έργο και θα ανοίξει νέους ορί­ζο­ντες .

Eρώτηση: Ποιους αφορά η δημιουρ­γία μηχα­νι­σμού χρη­μα­το­δό­τη­σης νεοφυών επι­χει­ρή­σεων στα ΑΕΙ ;

Αφορά απο­κλει­στικά φοι­τη­τές ή ερευ­νη­τές. Το κονδύλι που έχει προ­βλε­φθεί αγγίζει τα 50 εκ. ευρώ.

Οι δικαιού­χοι ανήκουν σε δύο κατη­γο­ρίες:

α) Η 1η αφορά φοι­τη­τι­κές ομάδες, κατά προ­τί­μηση δια­τμη­μα­τι­κές ή δια­πα­νε­πι­στη­μια­κές, που έχουν ανα­πτύ­ξει μία και­νο­τόμα επι­χει­ρη­μα­τική ιδέα (business concept), και έχουν κάνει τα πρώτα βήματα ελέγχου και έρευνας αγοράς (business validation).

β) Η 2η αφορά μεμο­νω­μέ­νους ερευ­νη­τές ή ερευ­νη­τι­κές ομάδες που έρχο­νται με μία ιδέα για την επι­χει­ρη­μα­τική αξιο­ποί­ηση ερευ­νη­τι­κών απο­τε­λε­σμά­των (research commercialization concept).

Eρώτηση: Σε τι ωφε­λού­νται οι φοι­τη­τές των δημο­σίων πανε­πι­στη­μίων από τις αλλαγές στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση ;

Τα οφέλη είναι πολ­λα­πλά. Πρώτα από όλα οι ακα­δη­μαϊ­κοί απο­δε­σμεύ­ο­νται από τη γρα­φειο­κρα­τία και μπορούν να αφιε­ρώ­σουν πλέον το χρόνο τους στη βασική τους προ­τε­ραιό­τητα που είναι η διδα­σκα­λία και η πρόοδος των φοι­τη­τών. Τα κον­δύ­λια για έρευνα και λει­τουρ­γία του πανε­πι­στη­μίου θα εκτα­μιεύ­ο­νται πολύ πιο γρήγορα προς όφελος των φοι­τη­τών. Η διε­θνο­ποί­ηση των δημο­σίων πανε­πι­στη­μίων και η όσμωση τους με τα ξένα ακα­δη­μαϊκά ιδρύ­ματα θα ενι­σχύ­σει τη θέση τους στον παγκό­σμιο εκπαι­δευ­τικό χάρτη.

Eρώτηση: Θα αυξη­θούν οι τακτι­κές δαπάνες για την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση;

Το δημόσιο πανε­πι­στή­μιο θα ωφε­λη­θεί αθροι­στικά με περισ­σό­τερο από 1 δισε­κα­τομ­μύ­ριο ευρώ από τον Τακτικό Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό , το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και το ΕΣΠΑ. Την ίδια ώρα βρί­σκο­νται σε εξέλιξη προ­γράμ­ματα ύψους περίπου 700 εκ. ευρώ για κατα­σκευή και συντή­ρηση φοι­τη­τι­κών εστιών. Ακο­λου­θεί πλήρης ανάλυση των ποσών :

-Η τακτική χρη­μα­το­δό­τηση για το 2024 θα είναι αυξη­μένη κατά 11 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ σε σχέση με φέτος, δηλαδή από τα 116 εκα­τομ­μύ­ρια το 2023 θα πάμε στα 127 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Προ­βλέ­πε­ται, επι­πλέον, ένα εκα­τομ­μύ­ριο ευρώ για την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών.

–Ο σχε­δια­σμός του ΥΠΑΙΘΑ προ­βλέ­πει μια σειρά από επι­πλέον χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία για τα Πανε­πι­στή­μια. Ειδι­κό­τερα:

Έκτακτη χρη­μα­το­δό­τηση για το 2023: 16.100.000 ευρώ, αυξη­μένο σε σύγκριση με το αντί­στοιχο κονδύλι του 2022, που (αφαι­ρου­μέ­νου του ενερ­γεια­κού σκέλους) ανερ­χό­ταν στα 7,5 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Σημειώ­νε­ται ότι η έκτακτη χρη­μα­το­δό­τηση για το 2023 αντι­στοι­χεί σχεδόν στο σύνολο του ταμεια­κού απο­θέ­μα­τος του ΥΠΑΙΘΑ.

Έργο «Πανε­πι­στή­μια Αρι­στείας»: χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και θα ανα­κοι­νω­θεί τις επό­με­νες ημέρες. Τα 132 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ του έργου θα κατα­νε­μη­θούν σε όλα τα πανε­πι­στή­μια με κρι­τή­ρια που θα δια­μορ­φω­θούν σε συνερ­γα­σία με την ΕΘΑΑΕ. Πρό­κει­ται ουσια­στικά για έναν «δεύτερο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό», που θα μπορεί να κατευ­θυν­θεί κυρίως σε ερευ­νη­τικό εξο­πλι­σμό, αλλά και σε ένα όσο το δυνατόν ευρύ­τερο φάσμα δράσεων και έργων.

Πρό­γραμμα «Εμπι­στο­σύνη στα αστέρια»: έχει εκδοθεί η προ­δη­μο­σί­ευση του έργου, που ανέρ­χε­ται σε 93 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης για νέους ερευ­νη­τές και συμπρά­ξεις ερευ­νη­τών από δια­φο­ρε­τικά ΑΕΙ.

Πρό­γραμμα «Συμπρά­ξεις ερευ­νη­τι­κής αρι­στείας»: από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης θα κατευ­θυν­θούν 90.700.000 ευρώ για 70 συνερ­γα­τι­κές δράσεις.

«Ερευνώ – Και­νο­τομώ»: για σκοπούς έρευνας και και­νο­το­μίας θα κατευ­θυν­θούν από τη Γενική Γραμ­μα­τεία Έρευνας και Και­νο­το­μίας 182 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ + επι­πλέον 60 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ από το ΕΛΙΔΕΚ (ακόμα υπό δια­πραγ­μά­τευση).

Νέο ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα: συνερ­γα­σία με Γενική Γραμ­μα­τεία Έρευνας και Και­νο­το­μίας για ένα επι­πλέον ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα με χρη­μα­το­δό­τηση από το ΕΣΠΑ συνο­λι­κού ύψους 300 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ.

Clusters για Competence Centers (Κέντρα Ικα­νο­τή­των)

Τακτι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός 2024: 127.030.000,00 € αυξη­μέ­νος κατά 10.910.000 €

Έκτακτη Χρη­μα­το­δό­τηση 2023: 16.100.000,00 € αυξη­μένη κατά 8.600.000,00€

Εργα ΤΑΑ (475εκ):

Πανε­πι­στή­μια Αρι­στείας: 132 εκ για αγορά ερευ­νη­τι­κού εξο­πλι­σμού και ενί­σχυση και­νο­το­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας

Διε­θνο­ποί­ηση ΑΕΙ: 60εκ για joint Μετα­πτυ­χιακά με ξένα πανε­πι­στή­μια

Εμπι­στο­σύνη στα αστέρια: 97εκ (Ερευ­νη­τικά έργα σε Μετα­δι­δα­κτο­ρι­κούς φοι­τη­τές και ερευ­νη­τές)

Συμπρά­ξεις Ερευ­νη­τι­κής Αρι­στείας: 90,7 εκ (Συμπρά­ξεις ΑΕΙ με επι­χει­ρή­σεις για εκπό­νηση Ερευ­νη­τι­κών Έργων)

Βιο­μη­χα­νικά Διδα­κτο­ρικά: 21,5 εκ

Επι­σκέ­πτες καθη­γη­τές: 59,7 εκ

e-University  – Ψηφια­κές υπη­ρε­σίες Ακα­δη­μαϊ­κών Ιδρυ­μά­των: 13,5€

Εργα ΕΣΠΑ:

Ενταγ­μένα (193 εκ):

Μονάδες Στρα­τη­γι­κού Σχε­δια­σμού Ανώ­τα­των Εκπαι­δευ­τι­κών Ιδρυ­μά­των και Κέντρα Υπο­στή­ρι­ξης της Διδα­σκα­λίας και Μάθησης στα ΑΕΙ –  7 εκατ. €

Δράσεις Διε­θνο­ποί­η­σης της Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης – Υπο­στή­ριξη δράσεων Διε­θνο­ποί­η­σης της Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης –  11,36 εκατ. €

Από­κτηση Ακα­δη­μαϊ­κής Διδα­κτι­κής Εμπει­ρίας σε Νέους Επι­στή­μο­νες Κατό­χους Διδα­κτο­ρι­κού –  25 εκατ. €

Πρα­κτική άσκηση Τρι­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης –  150 εκατ. €

Υπο-εξειδίκευση (45,9εκ):

Ανα­βάθ­μιση της ποιό­τη­τας των ΑΕΙ, για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη και απο­δο­τι­κό­τερη λει­τουρ­γία τους – Υπο­στή­ριξη των ΜΟΔΙΠ – 13,5 εκατ. €

Υπο­στή­ριξη Δράσεων Στή­ρι­ξης της Επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, Και­νο­το­μίας και Ωρί­μαν­σης για την Αξιο­ποί­ηση της Ερευ­νη­τι­κής Δρα­στη­ριό­τη­τας και των Νέων Προ­ϊ­ό­ντων και Υπη­ρε­σιών που ανα­πτύσ­σο­νται στα Ιδρύ­ματα Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης – 15 εκατ. €

Υπο­στή­ριξη της Εθνικής Αρχής Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης – Εφαρ­μογή του Συστή­μα­τος Δια­σφά­λι­σης της Ποιό­τη­τας στα ΑΕΙ – 10,9 εκατ. €

Στέγαση των φοι­τη­τών των ΑΕΙ ΠΑΔΑ, ΕΚΠΑ και Δυτικής Μακε­δο­νίας —  6,5 εκατ. €

Υπό εξει­δί­κευση στα Περι­φε­ρειακά Προ­γράμ­ματα ΠΕΠ (34,5εκ)

Υπο­στή­ριξη παρεμ­βά­σεων ισό­τι­μης πρό­σβα­σης ΑμεΑ και άλλες ειδικές εκπαι­δευ­τι­κές ανάγκες στην ανώτατη εκπαί­δευση — 34,5 εκατ.

Υπό εξει­δί­κευση στο Πρό­γραμμα “Ψηφια­κός Μετα­σχη­μα­τι­σμός (5,9εκ) –

Ενιαίος Κόμβος Παροχής Ψηφια­κών  Υπη­ρε­σιών στα μέλη της ακα­δη­μαϊ­κής  κοι­νό­τη­τας– 5,9 εκατ. €

ΣΔΙΤ Εστιών:

Πανε­πι­στή­μιο Κρήτης – 255 εκ

Δημο­κρί­τειο Πανε­πι­στή­μιο – 105,4 εκ

Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας – 116 εκ

Πανε­πι­στή­μιο  Δυτικής Μακε­δο­νίας – 87,7 εκ

Πανε­πι­στή­μιο Δυτικής Αττικής –  64,2 εκ

Μετσό­βιο Πανε­πι­στή­μιο – 40εκ

Επι­πλέον αιτή­ματα για συντή­ρηση και κατα­σκευή/ αγορά Εστιών από Ιούλιο του 2023 έως σήμερα από Εθνι­κούς πόρους:

Πολυ­τε­χνείο Κρήτης: 7,5 εκ

Πανε­πι­στή­μιο Πατρών: 4 εκ

Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο: 12 εκ

Πανε­πι­στή­μιο Πελο­πον­νή­σου: 2,5 εκ

Αιτή­ματα για κτη­ριακά θέματα από Ιούλιο 2023 έως σήμερα από Εθνι­κούς πόρους:

ΔΙΠΑΕ: 7 εκ

ΠΑΔΑ: 7,2 εκ

Παν.Θεσ­σα­λίας: 1,9 εκ

Δημο­κρί­τειο: 50.000€

ΑΠΘ βιβλιο­θήκη: 140.000€

ΕΑΠ μετε­γκα­τά­σταση εργα­στη­ρίων: 240.000€

Μη Κρατικά Πανε­πι­στή­μια

Σχετικά με την εγκα­τά­σταση παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα

Ερώτηση: Ποια είναι η νομική λογική της προ­τει­νό­με­νης ρύθ­μι­σης ενόψει των δεδο­μέ­νων συνταγ­μα­τι­κών απα­γο­ρεύ­σεων των παρ. 5 και 8 του άρθρου 16 του Συντάγ­μα­τος;

Απά­ντηση: Η Σύγ­χρονη Συνταγ­μα­τική Προ­σέγ­γιση υπο­δει­κνύει ότι το Σύνταγμα δεν μπορεί να είναι ένα απο­λι­θω­μένο σύνολο δια­τά­ξεων που ερμη­νεύ­ο­νται στατικά μέσα στο χρόνο. Άλλωστε, η τελο­λο­γική ερμη­νεία του Συντάγ­μα­τος προ­κύ­πτει από σειρά απο­φά­σεων των Δικα­στη­ρίων μας (όπως λ.χ. η υπ΄αριθ. 2411/2012 απόφαση της Ολο­μέ­λειας του ΣτΕ, η οποία έκρινε ως σύμφωνη με το Σύνταγμα την επιβολή διδά­κτρων στα μετα­πτυ­χιακά προ­γράμ­ματα των δημο­σίων πανε­πι­στη­μίων παρά την πρό­βλεψη της παρ. 4 του άρθρου 16 για δωρεάν εκπαί­δευση από τα δημόσια εκπαι­δευ­τικά ιδρύ­ματα όλων των βαθ­μί­δων ή η υπ΄αριθ. 705/2010 απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πατρών, η οποία έκρινε ως σύμφωνη με το Σύνταγμα την επιβολή διδά­κτρων σε προ­πτυ­χιακό επίπεδο από το Ελλη­νικό Ανοικτό Πανε­πι­στή­μιο). Με βάση τα παρα­πάνω μια σύγ­χρονη και επί­καιρη ανά­γνωση του άρθρου 16 του Συντάγ­μα­τος, υπό το φως του ενω­σια­κού δικαίου επι­τρέ­πει τη λει­τουρ­γία παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων με την εγγύηση και επο­πτεία του κράτους. Η ορθό­τητα δε της προ­τει­νό­με­νης προ­σέγ­γι­σης προ­κύ­πτει από γνω­μο­δο­τή­σεις έγκρι­των καθη­γη­τών Συνταγ­μα­τι­κού Δικαίου (ενδ. Σκουρής/Βενι­ζέ­λος, Αλι­βι­ζά­τος, Μανι­τά­κης, Σπυ­ρό­που­λος κ.α.).

Ερώτηση: Γιατί μπορούν να εγκα­τα­στα­θούν στην Ελλάδα παραρ­τή­ματα ξένων πανε­πι­στη­μίων;

Απά­ντηση: Οι απα­γο­ρευ­τι­κές εκ πρώτης όψεως δια­τά­ξεις του Συντάγ­μα­τος εισά­γουν ρητή εξαί­ρεση από τον γενικό κανόνα της διά­τα­ξης του άρθρου 16 παρ.1 Σ., που καθιε­ρώ­νει «την ελευ­θε­ρία της τέχνης, της επι­στή­μης, της έρευνας και της διδα­σκα­λίας». Και ως εξαι­ρε­τι­κές επι­βάλ­λε­ται να ερμη­νεύ­ο­νται τελο­λο­γικά.  Οι δια­τά­ξεις αυτές που καθιε­ρώ­νουν το κρατικό μονο­πώ­λιο στην ανώτατη εκπαί­δευση απο­τε­λούν παγκό­σμιο νομικό κατά­λοιπο καθώς σε καμία απο­λύ­τως προηγ­μένη χώρα δεν απα­γο­ρεύ­ε­ται η ίδρυση μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων.

Η σωστή ερμη­νευ­τική προ­σέγ­γιση των επί­μα­χων συνταγ­μα­τι­κών δια­τά­ξεων επι­βάλ­λε­ται να είναι, κατά πρώτον, εναρ­μο­νι­σμένη με το ενω­σιακό δίκαιο και, κατά δεύ­τε­ρον, τελο­λο­γική, να οδηγεί δηλαδή στην παρα­δοχή ότι η απα­γό­ρευση που προ­βλέ­πε­ται από αυτές αφορά μόνο «τη σύσταση» σχολών από ιδιώτες και όχι την εγκα­τά­σταση παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων  άλλης χώρας. Ομοίως νομικά πρόσωπα δημο­σίου δικαίου πρέπει να είναι σύμφωνα με το Σύνταγμα όσα πανε­πι­στή­μια ιδρύ­ο­νται αυτο­τε­λώς στην Ελλάδα.

Μια δια­φο­ρε­τική ερμη­νεία που θα επε­ξέ­τεινε το εύρος της απα­γό­ρευ­σης και στην εγκα­τά­σταση παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα θα ερχόταν σε ευθεία αντί­θεση με τις θεμε­λιώ­δεις ελευ­θε­ρίες της ευρω­παϊ­κής ένωσης, την ελεύ­θερη εγκα­τά­σταση και την ελεύ­θερη παροχή υπη­ρε­σιών, τις δια­τά­ξεις του Χάρτη Θεμε­λιω­δών Δικαιω­μά­των της Ε.Ε. (ιδίως του άρθρου 14 «ελευ­θε­ρία ίδρυσης ακα­δη­μαϊ­κών ιδρυ­μά­των») αλλά και δια­τά­ξεις διεθνών συμ­βά­σεων, τις οποίες έχει επι­κυ­ρώ­σει η Ελλάδα, όπως της Γενικής Συμ­φω­νίας για τις συναλ­λα­γές στον τομέα των υπη­ρε­σιών, που περι­λαμ­βά­νε­ται στο παράρ­τημα 1 B της Συμ­φω­νίας για την ίδρυση του Παγκο­σμίου Οργα­νι­σμού Εμπο­ρίου (General Agreement on Trade in Services – εφεξής «GATS»).

Το Σύνταγμα δεν είναι λοιπόν ένα απο­λι­θω­μένο σύνολο δια­τά­ξεων, η ερμη­νεία των οποίων γίνεται με μια στατική προ­σέγ­γιση που ίσχυε πριν από 50 σχεδόν χρόνια, τη στιγμή μάλιστα κατά την οποία η ΕΕ προωθεί με ταχύ­τα­τους ρυθμούς την οικο­δό­μηση ενός ενιαίου ακα­δη­μαϊ­κού χάρτη.

Οι συνταγ­μα­τι­κές δια­τά­ξεις, όπως αυτές που μας απα­σχο­λούν, πρέπει να ερμη­νεύ­ο­νται με το νόημα που απο­κτούν κατά τη συν­δυα­στική εφαρ­μογή τους με το ενω­σιακό δίκαιο και τις διε­θνείς συν­θή­κες τις οποίες έχει επι­κυ­ρώ­σει η χώρα μας. Επο­μέ­νως, καλού­μα­στε να ερμη­νεύ­σουμε τις εθνικές δια­τά­ξεις υπό το πρίσμα του ενω­σια­κού δικαίου, επι­διώ­κο­ντας την εναρ­μο­νι­σμένη με το ενω­σιακό δίκαιο ερμη­νεία των εθνικών κανόνων.

Θα πρέπει να σημειω­θεί ακόμη, ότι η χώρα μας έχει στον πρό­σφατο νόμο για την ανώτατη εκπαί­δευση (ν.4957/2022) προ­βλέ­ψει στο άρθρο 6 τη δυνα­τό­τητα ίδρυσης στην αλλο­δαπή παραρ­τή­μα­τος ελλη­νι­κού πανε­πι­στη­μίου. Εάν η Ελλάδα επι­τρέ­πει την ίδρυση παραρ­τη­μά­των των πανε­πι­στη­μίων της στην αλλο­δαπή πώς μπορεί να αρνεί­ται κατά παρά­βαση της αρχής της αμοι­βαιό­τη­τας την εγκα­τά­σταση στην Ελλάδα αλλο­δα­πών  πανε­πι­στη­μια­κών ιδρυ­μά­των;

Ερώτηση: Γιατί επι­λέ­γετε το μη κερ­δο­σκο­πικό χαρα­κτήρα των παραρ­τη­μά­των;

Απά­ντηση: Οι δια­δο­χι­κές προ­τά­σεις συνταγ­μα­τι­κής ανα­θε­ώ­ρη­σης του άρθρου 16 της Νέας Δημο­κρα­τίας προ­έ­βλε­παν την άρση του κρα­τι­κού μονο­πω­λίου στην ανώτατη εκπαί­δευση με την ίδρυση μη κερ­δο­σκο­πι­κών μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων. Θεω­ρούμε ότι αυτό το θεμε­λιώ­δες βήμα συνιστά μια ασφαλή ερμη­νεία του άρθρου 16 υπό το φως του ενω­σια­κού δικαίου.

Ερώτηση: Ποια δια­δι­κα­σία θα πρέπει να ακο­λου­θή­σει η χώρα για να επι­τρα­πεί η εγκα­τά­σταση και λει­τουρ­γία παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων;

Απά­ντηση: Θα προ­χω­ρή­σουμε στην ψήφιση νόμου, με τον οποίο θα ρυθ­μί­ζε­ται η εγκα­τά­σταση και λει­τουρ­γία ανα­γνω­ρι­σμέ­νων αλλο­δα­πών ανώ­τα­των εκπαι­δευ­τι­κών ιδρυ­μά­των . Ο νόμος θα προ­βλέ­πει ακόμη, ότι η εγκα­τά­σταση στην επι­κρά­τεια της Ελλάδας παραρ­τή­μα­τος πανε­πι­στη­μίου άλλης χώρας θα υπό­κει­ται σε  ιδρυ­μα­τική και τμη­μα­τική αξιο­λό­γηση καθώς και σε πιστο­ποί­ηση των προ­γραμ­μά­των σπουδών του. Η πιστο­ποί­ηση των παραρ­τη­μά­των των αλλο­δα­πών πανε­πι­στη­μίων θα γίνεται από την Εθνική Αρχή Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης σύμφωνα με συγκε­κρι­μέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις και ποσο­τικά και ποιο­τικά κρι­τή­ρια εναρ­μο­νι­σμένα με τις Αρχές και τις κατευ­θυ­ντή­ριες Οδηγίες για τη Δια­σφά­λιση της Ποιό­τη­τας στον Ευρω­παϊκό Χώρο Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης (ΕSG 2015).

Eρώτηση: Θα υπάρ­χουν προ­ϋ­πο­θέ­σεις σύμφωνα με τις οποίες θα γίνεται η εγκα­τά­σταση των παραρ­τη­μά­των των ξένων πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα;

Απά­ντηση: Μια σειρά προ­ϋ­πο­θέ­σεων θα ρυθ­μί­ζει την αδειο­δό­τηση των παραρ­τη­μά­των των ξένων πανε­πι­στη­μίων προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί η υψη­λό­τερη δυνατή ποιό­τητα των παρε­χό­με­νων εκπαι­δευ­τι­κών υπη­ρε­σιών και η βέλ­τι­στη αντι­με­τώ­πιση των εκπαι­δευ­τι­κών οικο­νο­μι­κών και κοι­νω­νι­κών αναγκών της χώρας. Η Εθνική Αρχή Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης (ΕΘ.Α.Α.Ε.) θα είναι αρμόδια για τον έλεγχο των προ­ϋ­πο­θέ­σεων εγκα­τά­στα­σης και αδειο­δό­τη­σης των ξένων παραρ­τη­μά­των, για την αξιο­λό­γηση αυτών και την πιστο­ποί­ηση των προ­γραμ­μά­των σπουδών τους.

Για την αδειο­δό­τηση παραρ­τή­μα­τος ξένου πανε­πι­στη­μίου θα πρέπει να απο­τε­λεί­ται από τον πρώτο χρόνο λει­τουρ­γίας από τρεις του­λά­χι­στον πανε­πι­στη­μια­κές σχολές. Επι­προ­σθέ­τως το παράρ­τημα του ξένου πανε­πι­στη­μίου θα πρέπει μεταξύ άλλων:

–           να είναι ανα­γνω­ρι­σμένο στη χώρα από την οποία προ­έρ­χε­ται, πιστο­ποι­η­μένο από την αντί­στοιχη της ΕΘ.Α.Α.Ε. δια­πι­στευ­μένη Αρχή για την παροχή προ­γραμ­μά­των ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης και τη χορή­γηση τίτλων σπουδών,

–           τα επι­μέ­ρους προ­γράμ­ματα σπουδών που οδηγούν στην απονομή τίτλων σπουδών θα πρέπει επίσης να έχουν πιστο­ποι­η­θεί από τη δια­πι­στευ­μένη Αρχή του κράτους προ­έ­λευ­σης,

–           οι τίτλοι σπουδών που θα εκδί­δο­νται στην Ελλάδα θα είναι οι ίδιοι με τους τίτλους σπουδών που θα είχαν χορη­γη­θεί εάν η εκπαί­δευση των φοι­τη­τών είχε πραγ­μα­το­ποι­η­θεί εξ ολο­κλή­ρου στο κράτος προ­έ­λευ­σης του πανε­πι­στη­μίου,

–           οι τίτλοι σπουδών που θα εκδί­δο­νται στην Ελλάδα θα προσ­δί­δουν τα ίδια ακα­δη­μαϊκά και επαγ­γελ­μα­τικά δικαιώ­ματα με αυτά που ισχύουν στο κράτος προ­έ­λευ­σης,

–           τα μέλη του διδα­κτι­κού και εκπαι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού του να έχουν διδα­κτο­ρικό τίτλο ενώ το ειδικό διδα­κτικό προ­σω­πικό του δεν μπορεί να ξεπερνά σε ποσοστό το 20% του διδα­κτι­κού και ερευ­νη­τι­κού προ­σω­πι­κού του,

–           σε περί­πτωση ανά­κλη­σης για οποιο­δή­ποτε λόγο της άδειας του παραρ­τή­μα­τος το μητρικό ίδρυμα θα είναι από κοινού υπεύ­θυνο με το παράρ­τημά του για την ολο­κλή­ρωση των σπουδών των φοι­τη­τών του τελευ­ταίου και την απονομή σε αυτών τίτλων σπουδών,

–           να δια­θέ­τει άδεια εκπαι­δευ­τη­ρίου σύμφωνα με τον Κτι­ριο­δο­μικό Κανο­νι­σμό που ισχύει σήμερα, οι δε κτι­ρια­κές υπο­δο­μές του θα πρέπει να είναι αυτο­τε­λείς, να δια­θέ­τει βιβλιο­θήκη, χώρους εργα­στη­ρίων, αίθου­σες πολυ­μέ­σων, επαρκή υλι­κο­τε­χνικό εξο­πλι­σμό κοκ.,

–           να δια­θέ­τει οικο­νο­μική αξιο­πι­στία και ευρω­στία, η οποία θα προ­κύ­πτει και από πεντα­ετή οικο­νο­μο­τε­χνική μελέτη βιω­σι­μό­τη­τας, την οποία θα βεβαιώ­νει αξιό­πι­στη ελεγκτική-συμβουλευτική εται­ρεία,

–           να προ­σκο­μί­ζει εγγυ­η­τική επι­στολή καλής εκτέ­λε­σης αξιό­χρεης τρά­πε­ζας ύψους 500.000 ευρώ για κάθε σχολή και να πλη­ρώ­νει παρά­βολο ύψους 500.000 ευρώ για τη χορή­γηση της άδειας λει­τουρ­γίας και εγκα­τά­στα­σης.

Ερώτηση: Και τι θα κερ­δί­σει επι­τέ­λους η Ελλάδα από την εγκα­τά­σταση των παραρ­τη­μά­των ξένων πανε­πι­στη­μίων στο έδαφός της;

Απά­ντηση: Πρώτον, θα προ­σελ­κύ­σει ένα μέρος της υπερ­χει­λί­ζου­σας παγκό­σμιας ζήτησης για πανε­πι­στη­μια­κές σπουδές σε άλλη χώρα από αυτή που κατοι­κεί ο ενδια­φε­ρό­με­νος. Προηγ­μέ­νες χώρες όπως, το Ηνωμένο Βασί­λειο, οι ΗΠΑ, η Ολλαν­δία, ο Καναδάς, η Γερ­μα­νία, η Δανία, η Ελβετία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Αυστρα­λία κ.λπ. προ­σελ­κύ­ουν εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες αλλο­δα­πών φοι­τη­τών στα πανε­πι­στή­μιά τους. Πρό­κει­ται για εξα­γω­γι­κές χώρες εκπαι­δευ­τι­κών υπη­ρε­σιών. Τέτοιες στην Ευρώπη είναι ακόμη η Ιρλαν­δία, η Νορ­βη­γία, η Σουηδία, η Φιν­λαν­δία, η Τσεχία, η Εσθονία και η Λετονία και η Κύπρος. Σε όλες αυτές τις χώρες κατευ­θύ­νε­ται η παγκό­σμια ζήτηση και ο αντα­γω­νι­σμός μεταξύ τους για την προ­σέλ­κυση φοι­τη­τών είναι πολύ έντονος. Στον έντονο αυτό αντα­γω­νι­στικό αγώνα έχουν μπει με αξιώ­σεις η Κίνα και η Ινδία. Στα πανε­πι­στή­μια της Κύπρου φοιτούν 40.000 περίπου ξένοι φοι­τη­τές ενώ ακόμη και στη γει­το­νική μας Βουλ­γα­ρία 15.000 περίπου ξένοι φοι­τη­τές φοιτούν στα πανε­πι­στή­μιά της.

Δεύ­τε­ρον, θα καλυψει και την μεγάλη διαρκώς αυξα­νό­μενη εγχώρια ζήτηση για πανε­πι­στη­μια­κές σπουδές. Το έλλειμμα στην αγορά ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης καλύ­πτε­ται σε μεγάλο ποσοστό από τα πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού ή τα κολέγια. Στην περί­πτωση των πανε­πι­στη­μίων του εξω­τε­ρι­κού οι επι­πτώ­σεις για την ελλη­νική οικο­νο­μία, το δημο­γρα­φικό ζήτημα κ.λπ. είναι προ­φα­νείς. Ειδι­κό­τερα, σε πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού σύμφωνα με τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία φοιτούν περίπου 40.000 Έλληνες. Το κόστος για το ισο­ζύ­γιο πλη­ρω­μών της χώρας ανερ­χό­ταν περίπου σε 1 δισ. €. Η Ελλάδα των 10 εκ. κατοί­κων έχει περισ­σό­τε­ρους σε απόλυτο νούμερο και ως ποσοστό του πλη­θυ­σμού φοι­τη­τές στο εξω­τε­ρικό από την Ισπανία (35.348) των 46 εκ κατοί­κων, το Ηνωμένο Βασί­λειο (33.109) των 66 εκ. κατοί­κων, την Αυστρία (17.501) των 9 εκ. κατοί­κων ή την Πορ­το­γα­λία (12.951) των 10 εκ. κατοί­κων.

Εκτός από τις άμεσες αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην ελλη­νική οικο­νο­μία και στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό των οικο­γε­νειών των φοι­τη­τών, η κατά­σταση αυτή επη­ρε­ά­ζει αρνη­τικά και την καμπύλη παρα­γω­γι­κών δυνα­το­τή­των της χώρας. Στο μέτρο δηλαδή που οι από­φοι­τοι των ξένων πανε­πι­στη­μίων παρα­μεί­νουν στο εξω­τε­ρικό η επέν­δυση σε ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, και­νούρ­γιες γνώσεις, ιδέες, τεχνο­λο­γίες θα παρα­μεί­νουν στις χώρες υπο­δο­χής και δεν θα επι­στρέ­ψουν στην Ελλάδα.

Ερώτηση: Άλλες θετικές επι­πτώ­σεις για τη χώρα θα υπάρ­ξουν;

Απά­ντηση: Είναι σίγουρο. Οι χώρες που μέχρι σήμερα έχουν αντι­λη­φθεί τη σημασία της διεύ­ρυν­σης των διεθνών αγορών στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση, της εξα­γω­γής υπη­ρε­σιών πανε­πι­στη­μια­κής εκπαί­δευ­σης και την ενι­σχύ­ουν, βελ­τιώ­νουν συνεχώς τους δείκτες της οικο­νο­μι­κής τους ανά­πτυ­ξης.

Τα άμεσα και ορατά όφελη για την οικο­νο­μία των χωρών αυτών προ­έρ­χε­ται κυρίως:

α) από τις δαπάνες δια­βί­ω­σης των ξένων φοι­τη­τών στη χώρα υπο­δο­χής

β) από τη δημιουρ­γία χιλιά­δων νέων θέσεων εργα­σίας, εκπαι­δευ­τι­κού και διοι­κη­τι­κού προ­σω­πι­κού, αλλά και πολλών ακόμη συναφών επιστημονικού-ερευνητικού χαρα­κτήρα επαγ­γελ­μά­των

γ) από την ανά­πτυξη της αγοράς ακι­νή­των και συνα­κό­λουθα της κατα­σκευα­στι­κής αγοράς

δ) από τον εκπαι­δευ­τικό του­ρι­σμό των ίδιων των φοι­τη­τών, καθώς και συγ­γε­νών και φίλων τους, που συνο­δεύει σχεδόν πάντοτε την εξαγωγή υπη­ρε­σιών πανε­πι­στη­μια­κής εκπαί­δευ­σης

ε) από τους φόρους που επι­βάλ­λουν τα κράτη αυτά στο παρα­γό­μενο εισό­δημα και στις πάσης φύσεως συνα­φείς συναλ­λα­γές

στ.) από την ανά­σχεση σε μεγάλο βαθμό της τάσης εκπα­τρι­σμού των δικών τους νέων για προ­πτυ­χια­κές ή μετα­πτυ­χια­κές σπουδές σε πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού με άμεσες επι­πτώ­σεις στο ισο­ζύ­γιο πλη­ρω­μών τους

ζ) από τις επεν­δύ­σεις στην εκπαί­δευση και στην έρευνα, οι οποίες σε πολλές χώρες συνα­γω­νί­ζο­νται ή και ξεπερ­νούν τις επεν­δύ­σεις στη βιο­μη­χα­νία, στις νέες τεχνο­λο­γίες, στην ενέρ­γεια, στον του­ρι­σμό κ.λπ.

η) από τον επα­να­πα­τρι­σμό Ελλήνων ακα­δη­μαϊ­κών και επι­στη­μό­νων που θα έχουν την ευκαι­ρία να εργα­στούν σε αξιο­πρε­πές πανε­πι­στη­μιακό περι­βάλ­λον στη χώρα τους.

Ερώτηση: Μήπως όμως τα ξένα πανε­πι­στή­μια οδη­γή­σουν σε υπο­βάθ­μιση τα δημόσια πανε­πι­στή­μια της Ελλάδας;

Απά­ντηση: Αντι­θέ­τως, τα δημόσια πανε­πι­στή­μια της Ελλάδας μόνο να κερ­δί­σουν μπορούν. Το «επι­χεί­ρημα», ότι η λει­τουρ­γία μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα μπορεί μεν να οδη­γή­σει σε οικο­νο­μική ανά­πτυξη, σε σημα­ντική ανά­σχεση του ρεύ­μα­τος εξόδου Ελλήνων σε πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού και να κατα­στή­σει την Ελλάδα διεθνή εκπαι­δευ­τικό προ­ο­ρι­σμό αλλά θα υπο­βαθ­μί­σει τα δημόσια πανε­πι­στή­μια της Ελλάδας δεν ευστα­θεί και δεν έχει συμβεί σε κανένα άλλο κράτος του κόσμου. Παντού η συνύ­παρξη δημό­σιων και μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων ωφελεί και τα δημόσια και αμβλύ­νει σημα­ντικά τις ανι­σό­τη­τες και ενι­σχύει τον αντα­γω­νι­σμό. Σε πολλές χώρες άλλωστε η ίδρυση ή η περαι­τέρω ανά­πτυξη μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων συνε­τέ­λεσε σημα­ντικά στην αύξηση τόσο της πρό­σβα­σης των παιδιών των ασθε­νέ­στε­ρων οικο­νο­μικά οικο­γε­νειών στην ανώτατη εκπαί­δευση όσο και της κοι­νω­νι­κής κινη­τι­κό­τη­τας.

Ερώτηση: Τα κολέγια που λει­τουρ­γούν σήμερα στην χώρα θίγο­νται από την εξέλιξη αυτή;

Απά­ντηση: Τα κολέγια, είναι εκπαι­δευ­τι­κοί φορείς μη τυπικής μετα­δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης. Λει­τουρ­γούν στην Ελλάδα βάσει συμ­φω­νιών πιστο­ποί­η­σης, επι­κύ­ρω­σης ή δικαιό­χρη­σης που έχουν συνάψει με πανε­πι­στή­μια του εξω­τε­ρι­κού. Οι τίτλοι σπουδών των συνερ­γα­ζό­με­νων ξένων πανε­πι­στη­μίων που χορη­γούν τα κολέγια οδηγούν στην ανα­γνώ­ριση μόνο επαγ­γελ­μα­τι­κής ισο­δυ­να­μίας με τα πτυχία των ελλη­νι­κών πανε­πι­στη­μίων.

Στα κολέγια που συνερ­γά­ζο­νται με ξένα πανε­πι­στή­μια και παρέ­χουν πτυχία που ανα­γνω­ρί­ζο­νται από το νόμο και οδηγούν σε επαγ­γελ­μα­τική ανα­γνώ­ριση έχει διο­χε­τευ­τεί όλα αυτά τα χρόνια ένα σημα­ντικό μέρος της ζήτησης για σπουδές ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης. Σ΄αυτά φοιτούν σήμερα χιλιά­δες Έλληνες σπου­δα­στές, οι οποίοι επι­λέ­γουν ένα διαρκώς αυξα­νό­μενο αριθμό ειδι­κο­τή­των.

Το καθε­στώς λει­τουρ­γίας των κολε­γίων δεν μετα­βάλ­λε­ται από την εισα­γωγή του νέου θεσμι­κού πλαι­σίου, ούτε απο­κλεί­ε­ται κανένας υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι θα πληροί τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις που θα ισχύουν για τα μη κερ­δο­σκο­πικά παραρ­τή­ματα των ξένων πανε­πι­στη­μίων.