Ευθ. Λέκκας: Είμαστε έτοιμοι για τη διαχείριση του ηφαιστειακού κινδύνου; – Εισήγηση για σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης στην Κω και στη Νίσυρο

Τι προ­βλέ­πει το σχέδιο δια­χεί­ρι­σης του ηφαι­στεια­κού κιν­δύ­νου με την κωδική ονο­μα­σία “Τάλως”

Με αφορμή την έκρηξη του ηφαι­στείου Eyjafjallajökull στην Ισλαν­δία, ο πρό­ε­δρος του ΟΑΣΠ και καθη­γη­τής Δια­χεί­ρι­σης Φυσικών Κατα­στρο­φών Ευθύ­μιος Λέκκας  ανα­φέ­ρε­ται με άρθρο του στο  επίπεδο προ­ε­τοι­μα­σίας που υπάρχει στη χώρα μας σε περί­πτωση έκρηξης ηφαι­στείου. ο κ. Λέκκας κάνει ειδική αναφορά και στο ηφαί­στειο της Σαντο­ρί­νης το οποίο παρα­μέ­νει ενεργό. Μάλιστα, υπεν­θυ­μί­ζει την περί­πτωση της περιό­δου 2011-12 όταν το ηφαί­στειο παρου­σί­ασε έντονη δρα­στη­ριό­τητα.

Συγκε­κρι­μένα, όπως ανα­φέ­ρει ο καθη­γη­τής:

«Δεκα­τρία χρόνια μετά το 2010, οπότε και εξερ­ράγη το Ηφαί­στειο Eyjafjallajökull επη­ρε­ά­ζο­ντας άμεσα τη ζωή 2 εκα­τομ­μυ­ρίων ανθρώ­πων και ακυ­ρώ­νο­ντας πάνω από 60.000 πτήσεις σε όλη την Ευρώπη, ως απο­τέ­λε­σμα της τέφρας που εκτο­ξεύ­τηκε στην ατμό­σφαιρα, η Ισλαν­δία αντι­με­τω­πί­ζει με ψυχραι­μία ακόμα μία μεγάλη ηφαι­στειακή έκρηξη.

Βεβαίως, στην Ισλαν­δία κατά τακτά χρονικά δια­στή­ματα, η ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα επα­νέρ­χε­ται όπως για παρά­δειγμα το 2014, οπότε και εξερ­ράγη το ηφαί­στειο Bardarbunga που βρί­σκε­ται στο κέντρο της χώρας παρά­γο­ντας λάβα που κάλυψε 84 τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα και το ηφαί­στειο Fagradalsfjall που εξερ­ράγη το 2021 δημιουρ­γώ­ντας ένα τερά­στιο εργα­στή­ριο φύσης κοντά στην πρω­τεύ­ουσα Reykjavik, το οποίο επι­σκέ­πτο­νταν χιλιά­δες του­ρί­στες κάθε μέρα.

Η Ισλαν­δία είναι χώρα των ηφαι­στείων, που εδώ και εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια έχει δομηθεί απο­κλει­στικά σχεδόν από λάβα, η οποία βρίσκει διέξοδο μέσα από δύο τερά­στιες τεκτο­νι­κές πλάκες που απο­κλί­νουν και δημιουρ­γούν κενό πλή­ρω­σης από το διάπυρο μάγμα. Αυτό το χάσμα ουσια­στικά δια­τρέ­χει τη χώρα από τον βορρά έως τον νότο, διαι­ρώ­ντας την σε δυο μεγάλα τεμάχη.

Άλλωστε όλος ο Ατλα­ντι­κός ωκεανός είναι χωρι­σμέ­νος στα δύο από μια επιμήκη μεσο­ω­κε­ά­νεια ράχη από ηφαι­στειακά πετρώ­ματα που κατα­λαμ­βά­νουν την περιοχή από­κλι­σης των πλακών απο­μα­κρύ­νο­ντας την Ευρώπη από το ένα μέρος, και την Αμερική από το άλλο με ρυθμό μερικών εκα­το­στών κάθε χρόνο. Μια τέτοια ακριβώς ήταν η κίνηση, που χώρισε στα­διακά τις ηπεί­ρους που πριν από 300 εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια ήταν ενω­μέ­νες σε μια ενιαία ήπειρο, την Παγγαία.

Το ηφαί­στειο στην περιοχή Grindavik άρχισε να δρα­στη­ριο­ποιεί­ται με έντονη αλλαγή στην ποσό­τητα και στη χημική σύσταση των εκπε­μπό­με­νων αερίων, εκα­το­ντά­δες σει­σμούς κάθε μέρα και κυρίως ανύψωση και εντυ­πω­σια­κές ρηγ­μα­τώ­σεις στην επι­φά­νεια του εδάφους. Τα πρό­δρομα φαι­νό­μενα έδει­χναν ότι υπήρχε υπέρ­βαση των ορίων και έτσι άρχισε η επι­φα­νειακή ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα, η οποία ανα­μέ­νετο να πάρει μεγα­λύ­τε­ρες δια­στά­σεις.

Σε κάθε περί­πτωση η Ισλαν­δία είναι έτοιμη, κυρίως λόγω μεγάλης εμπει­ρίας, να αντι­με­τω­πί­σει μια τελική δράση του ηφαι­στείου, με δομη­μέ­νες υπη­ρε­σίες παρα­κο­λού­θη­σης, με εξο­πλι­σμό, μέσα, με οργα­νω­μένη πολι­τική προ­στα­σία και κυρίως με ενη­μέ­ρωση του γενικού πλη­θυ­σμού.

Μετα­φο­ρικά, μπο­ρούμε να προ­σο­μοιώ­σουμε την έκρηξη ενός ηφαι­στείου με το σπάσιμο ενός μπα­λο­νιού, που ποτέ δεν γνω­ρί­ζουμε ποιο είναι το τελευ­ταίο «φύσημα» που θα οδη­γή­σει στη θραύση.

Οι ηφαι­στεια­κές εκρή­ξεις πάντα προει­δο­ποιούν για την δρα­στη­ριό­τητα, ποτέ όμως δεν «απο­κα­λύ­πτουν» τη χρονική στιγμή της έκρηξης, η οποία μπορεί τελικά και να μην εκδη­λω­θεί και το ηφαί­στειο να επα­νέλ­θει στην κανο­νική και «ασφαλή» του δρα­στη­ριό­τητα.

Ένα παρό­μοιο φαι­νό­μενο αντι­με­τω­πί­σαμε το 2011-2012, στην Σαντο­ρίνη, όπου υπήρχαν όλες οι ενδεί­ξεις για την αύξηση της δρα­στη­ριό­τη­τας, ποτέ όμως δεν επήλθε η τελική έκρηξη, καθώς μετά από μια παρα­τε­τα­μένη έντονη δρα­στη­ριό­τητα, οι μετρή­σεις επα­νήλ­θαν τελικά σε φυσιο­λο­γι­κές τιμές «ηρεμίας».

Την κρίσιμη εκείνη περίοδο, που περίσ­σευαν οι κιν­δυ­νο­λο­γι­κές «επι­στη­μο­νι­κές» απόψεις, από ξένα κυρίως κέντρα, για μεγάλη επι­κεί­μενη έκρηξη που θα δημιουρ­γούσε προ­βλή­ματα στον κορυ­φαίο του­ρι­στικό προ­ο­ρι­σμό, θεσμο­θε­τή­θηκε η Μόνιμη Επι­στη­μο­νική Επι­τροπή Παρα­κο­λού­θη­σης του Ελλη­νι­κού Ηφαι­στεια­κού Τόξου, που λει­τουρ­γεί στο πλαίσιο του Οργα­νι­σμού Αντι­σει­σμι­κού Σχε­δια­σμού και Προ­στα­σίας. Η επι­τροπή συγκρο­τεί­ται από κορυ­φαί­ους επι­στή­μο­νες, εκπρο­σώ­πους Ερευ­νη­τι­κών Ιδρυ­μά­των και Πανε­πι­στη­μίων, οι οποίοι δεν εκφρά­ζουν μόνο προ­σω­πι­κές απόψεις, αλλά μετα­φέ­ρουν τις γενι­κό­τε­ρες επι­στη­μο­νι­κές θέσεις των Φορέων τους, ενώ παράλ­ληλα απο­τε­λούν και τον επι­στη­μο­νικό σύμ­βουλο του Υπουρ­γείου Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας.

Η Επι­τροπή προ­σφά­τως ειση­γή­θηκε την ενορ­γά­νωση του Ελλη­νι­κού Ηφαι­στεια­κού Τόξου με σύγ­χρονα συστή­ματα παρα­κο­λού­θη­σης στα Μέθανα, στη Μήλο, στη Σαντο­ρίνη, στην Κω και στη Νίσυρο, ενώ παράλ­ληλα έχουν δεσμευ­τεί και οι αντί­στοι­χες πιστώ­σεις. Ο εξο­πλι­σμός αυτός είναι απο­λύ­τως απα­ραί­τη­τος και θα αντι­κα­τα­στή­σει μέρος των τοπο­θε­τη­μέ­νων από το 2012 οργάνων, τα οποία υπέ­στη­σαν φθορές από την έντονη δια­βρω­τική επί­δραση του ηφαι­στεια­κού περι­βάλ­λο­ντος.

Ειδικά στη Σαντο­ρίνη έχει εκπο­νη­θεί από τη Γενική Γραμ­μα­τεία Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας και τους αρμό­διους φορείς το ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο δια­χεί­ρι­σης του ηφαι­στεια­κού κιν­δύ­νου με την κωδική ονο­μα­σία «Τάλως», το οποίο λαμ­βά­νο­ντας υπόψη όλα τα δεδο­μένα, προ­βλέ­πει την αντι­με­τώ­πιση των επι­πτώ­σεων στα έργα και στις κρί­σι­μες υπο­δο­μές, την έγκαιρη μετα­φορά των κατοί­κων σε ασφαλή σημεία, τη δια­σφά­λιση της συγκοι­νω­νίας από θάλασσα και αέρα και κυρίως τη δια­χεί­ριση του μεγάλου αριθμού επι­σκε­πτών, ιδίως κατά τη θερινή περίοδο.

Πηγή naftemporiki.gr