Σημαντικό εργαλείο στα χέρια των δημάρχων για τη διαχείριση φυσικών κινδύνων στα νησιά

Η ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου έχει πλέον στα χέρια της ένα ολο­κλη­ρω­μένο εργα­λείο επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού για τη δια­χεί­ριση φυσικών κιν­δύ­νων στα νησιά.

Με απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λίου, παρα­λή­φθηκε το δεύτερο και τελικό παρα­δο­τέο του πιλο­τι­κού έργου που εκπο­νή­θηκε από το Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών και εγκρί­θηκε η κατα­βολή της τελευ­ταίας δόσης, κλεί­νο­ντας ορι­στικά τη σχετική προ­γραμ­μα­τική σύμβαση.

Πρό­κει­ται για τον «Πιλο­τικό Οδικό Χάρτη Επι­χει­ρη­σια­κού Σχε­δια­σμού Δια­χεί­ρι­σης Φυσικών Κιν­δύ­νων στους Δήμους της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου», ένα έργο που δεν έμεινε σε θεω­ρη­τικό επίπεδο αλλά σχε­διά­στηκε ώστε να μπορεί να αξιο­ποι­η­θεί στην πράξη από όλα τα νησιά της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου. Η ολο­κλή­ρωσή του σημα­το­δο­τεί ότι η ΠΕΔ δια­θέ­τει πλέον ένα ενιαίο, επι­στη­μο­νικά τεκ­μη­ριω­μένο πλαίσιο, προ­σαρ­μο­σμένο στις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες της νησιω­τι­κό­τη­τας.

Το έργο εκπο­νή­θηκε από επι­στη­μο­νική ομάδα του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, με επι­στη­μο­νικό υπεύ­θυνο τον καθη­γητή Δια­χεί­ρι­σης Φυσικών Κατα­στρο­φών Ευθύμιο Λέκκα.

Η προ­σέγ­γιση βασί­στηκε στη συστη­μα­τική ανάλυση κιν­δύ­νων και στην προ­σαρ­μογή του επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού στα ιδιαί­τερα γεω­γρα­φικά και κοι­νω­νικά χαρα­κτη­ρι­στικά των νησιών του Νοτίου Αιγαίου.

Η σύμβαση με το ΕΚΠΑ είχε εγκρι­θεί την άνοιξη του 2024 και αφο­ρούσε εφαρ­μο­σμένο ερευ­νη­τικό έργο διάρ­κειας δεκα­τεσ­σά­ρων μηνών και προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 30.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Από την αρχή είχε τεθεί ως στόχος η υπο­στή­ριξη των Δήμων του Νοτίου Αιγαίου στη σύνταξη και οργά­νωση των Γενικών Σχεδίων Αντι­με­τώ­πι­σης Εκτά­κτων Αναγκών, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο της πολι­τι­κής προ­στα­σίας και ειδι­κό­τερα τον νόμο 4662/2020.

Η πρώτη φάση του έργου περιε­λάμ­βανε την εκπό­νηση όλων των βασικών ενο­τή­των του οδικού χάρτη, ενώ η δεύτερη φάση, που ολο­κλη­ρώ­θηκε τώρα, αφο­ρούσε εξάμηνη συμ­βου­λευ­τική και επι­στη­μο­νική υπο­στή­ριξη προς τις υπη­ρε­σίες της ΠΕΔ. Το Όργανο Παρα­κο­λού­θη­σης της σύμ­βα­σης δια­πί­στωσε ότι το έργο υλο­ποι­ή­θηκε επι­τυ­χώς εντός των προ­βλε­πό­με­νων χρο­νι­κών ορίων, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για την τελική παρα­λαβή και πληρωμή.

Στην πράξη, ο οδικός χάρτης απο­τυ­πώ­νει ανα­λυ­τικά τους βασι­κούς φυσι­κούς κιν­δύ­νους που αντι­με­τω­πί­ζουν τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου. Περι­λαμ­βά­νει ξεχω­ρι­στές ενό­τη­τες για τον σει­σμικό κίνδυνο και τα συνοδά γεω­δυ­να­μικά φαι­νό­μενα, για τις πλημ­μύ­ρες, για τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα και για τις δασικές πυρ­κα­γιές. Παράλ­ληλα, εξε­τά­ζει την τρω­τό­τητα βασικών και κρί­σι­μων υπο­δο­μών, από το οδικό δίκτυο και τα λιμάνια μέχρι δίκτυα ύδρευ­σης, ενέρ­γειας και κρί­σι­μες δημο­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

Ιδιαί­τερη βαρύ­τητα δίνεται στο γεγονός ότι ο σχε­δια­σμός δεν είναι ενιαίος και αφη­ρη­μέ­νος. Αντί­θετα, λαμ­βά­νει υπόψη γεω­γρα­φικά, τοπο­γρα­φικά, γεω­λο­γικά, σει­σμο­τε­κτο­νικά, υδρο­με­τε­ω­ρο­λο­γικά και κοι­νω­νικά δεδο­μένα που δια­φέ­ρουν από νησί σε νησί. Η προ­σέγ­γιση αυτή θεω­ρεί­ται κρίσιμη για το Νότιο Αιγαίο, όπου οι συν­θή­κες σε ένα μικρό νησί δεν μπορούν να αντι­με­τω­πι­στούν με τον ίδιο τρόπο όπως σε έναν μεγα­λύ­τερο δήμο.

Ως δήμοι εφαρ­μο­γής του πιλο­τι­κού προ­γράμ­μα­τος είχαν επι­λε­γεί το Καστελ­λό­ριζο και η Ίος. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία, καθώς πρό­κει­ται για δύο νησιά με δια­φο­ρε­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά, γεω­γρα­φική θέση και πλη­θυ­σμιακά δεδο­μένα. Η εμπει­ρία από αυτούς τους δύο Δήμους απο­τέ­λεσε τη βάση για τη δια­μόρ­φωση ενός μοντέ­λου που μπορεί να προ­σαρ­μο­στεί και να επε­κτα­θεί σε όλους τους δήμους της Περι­φέ­ρειας.

Στον πυρήνα του έργου βρί­σκε­ται ο επι­χει­ρη­σια­κός σχε­δια­σμός. Δηλαδή, όχι μόνο η κατα­γραφή κιν­δύ­νων, αλλά και η οργά­νωση συγκε­κρι­μέ­νων δια­δι­κα­σιών για το τι γίνεται πριν, κατά τη διάρ­κεια και αμέσως μετά την εκδή­λωση ενός φυσικού φαι­νο­μέ­νου. Ο οδικός χάρτης προ­βλέ­πει στάδια δράσης, ρόλους, αρμο­διό­τη­τες και βασικές κατευ­θύν­σεις για την καλύ­τερη συνερ­γα­σία υπη­ρε­σιών και φορέων σε συν­θή­κες κρίσης.

Παράλ­ληλα, περι­λαμ­βά­νο­νται εκπαι­δευ­τι­κές δράσεις, με στόχο την ενί­σχυση της ετοι­μό­τη­τας των στε­λε­χών της αυτο­διοί­κη­σης. Η εκπαί­δευση θεω­ρεί­ται κρί­σι­μος παρά­γο­ντας, καθώς ακόμη και ο καλύ­τε­ρος σχε­δια­σμός παρα­μέ­νει ανε­νερ­γός αν δεν είναι γνωστός και κατα­νοη­τός από όσους καλού­νται να τον εφαρ­μό­σουν.

Η χρονική συγκυ­ρία μέσα στην οποία ολο­κλη­ρώ­νε­ται το έργο δεν είναι τυχαία.

Τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου έχουν βρεθεί τα τελευ­ταία χρόνια αντι­μέ­τωπα με συχνό­τερα και πιο έντονα φυσικά φαι­νό­μενα, από σει­σμι­κές δονή­σεις και πλημ­μύ­ρες έως ακραία καιρικά επει­σό­δια και πυρ­κα­γιές. Παράλ­ληλα, οι απαι­τή­σεις της πολι­τι­κής προ­στα­σίας έχουν αυξηθεί, ενώ πολλοί μικροί νησιω­τι­κοί Δήμοι καλού­νται να αντα­πο­κρι­θούν με περιο­ρι­σμένο προ­σω­πικό και μέσα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ύπαρξη ενός ενιαίου και προ­σαρ­μο­σμέ­νου εργα­λείου επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού αποκτά ιδιαί­τερη σημασία, καθώς μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως βάση για πιο οργα­νω­μένη προ­ε­τοι­μα­σία και ταχύ­τερη κινη­το­ποί­ηση όταν απαι­τη­θεί.

Η ολο­κλή­ρωση του έργου έρχεται σε συνέ­χεια παλαιό­τε­ρων δημο­σιευ­μά­των που είχαν ανα­δεί­ξει την έναρξη και την πρόοδο της συνερ­γα­σίας της ΠΕΔ με το ΕΚΠΑ. Από την πρώτη φάση είχε επι­ση­μαν­θεί ότι στόχος δεν ήταν μια ακόμη μελέτη, αλλά ένα εργα­λείο που θα μπο­ρούσε να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί από τους Δήμους για να επι­και­ρο­ποι­ή­σουν τα σχέδια πολι­τι­κής προ­στα­σίας και να βελ­τιώ­σουν τον βαθμό ετοι­μό­τη­τάς τους.

Το επόμενο βήμα αφορά στην αξιο­ποί­ηση του οδικού χάρτη από τους Δήμους και στη στα­διακή ενσω­μά­τωσή του στον επι­χει­ρη­σιακό σχε­δια­σμό της πολι­τι­κής προ­στα­σίας σε περι­φε­ρειακό επίπεδο.

Σε μια περιοχή που έχει βρεθεί επα­νει­λημ­μένα αντι­μέ­τωπη με σει­σμούς, έντονα καιρικά φαι­νό­μενα και πυρ­κα­γιές, η ύπαρξη ενός τέτοιου εργα­λείου αποκτά ιδιαί­τερη σημασία. Δεν εγγυά­ται ότι τα φυσικά φαι­νό­μενα θα απο­φευ­χθούν, αλλά δημιουρ­γεί τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις ώστε οι επι­πτώ­σεις τους να αντι­με­τω­πί­ζο­νται με μεγα­λύ­τερη οργά­νωση, συντο­νι­σμό και ταχύ­τητα.

Η ολο­κλή­ρωση της σύμ­βα­σης με το ΕΚΠΑ κλείνει έναν κύκλο προ­ε­τοι­μα­σίας και ανοίγει έναν νέο κύκλο εφαρ­μο­γής. Το ζητού­μενο πλέον είναι ο οδικός χάρτης να περάσει από το επίπεδο της μελέτης στο επίπεδο της καθη­με­ρι­νής διοι­κη­τι­κής πρα­κτι­κής, ώστε τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου να είναι πιο έτοιμα απέ­να­ντι στους φυσι­κούς κιν­δύ­νους που, ανα­πό­φευ­κτα, θα συνε­χί­σουν να τα δοκι­μά­ζουν.