Trafficking: Ενα αόρατο έγκλημα σε κοινή θέα

Η σύγ­χρονη εκδοχή δου­λείας απο­τε­λεί σήμερα την τρίτη μεγα­λύ­τερη και γρη­γο­ρό­τερα ανα­πτυσ­σό­μενη εγκλη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα παγκο­σμίως, μετά τη δια­κί­νηση ναρ­κω­τι­κών και όπλων – Η Ελλάδα θεω­ρεί­ται μια από τις βασικές χώρες προ­ο­ρι­σμού και διέ­λευ­σης των θυμάτων

Παρότι καμία χώρα στον κόσμο δεν ανα­γνω­ρί­ζει νομικά τη δουλεία, εντού­τοις αυτή κάθε άλλο παρά έχει καταρ­γη­θεί. Το trafficking, η εμπορία ανθρώ­πων, είναι η σύγ­χρονη εκδοχή δου­λείας και απο­τε­λεί σήμερα την τρίτη μεγα­λύ­τερη και γρη­γο­ρό­τερα ανα­πτυσ­σό­μενη εγκλη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα παγκο­σμίως, μετά τη δια­κί­νηση ναρ­κω­τι­κών και όπλων.

Η χώρα μας θεω­ρεί­ται μία από τις βασικές χώρες προ­ο­ρι­σμού και διέ­λευ­σης θυμάτων trafficking, με πύλες εισόδου τα χερσαία και θαλάσ­σια σύνορά της. «Η εμπο­ρευ­μα­το­ποί­ηση της εκμε­τάλ­λευ­σης ανθρώ­που συνιστά ένα αόρατο έγκλημα σε κοινή θέα» όπως παρα­τη­ρεί η Χρι­στίνα Αγα­πί­δου, υπεύ­θυνη Προ­γραμ­μά­των Ενη­μέ­ρω­σης Α21 Ελλάδας, ενός διε­θνούς μη κερ­δο­σκο­πι­κού, μη κυβερ­νη­τι­κού οργα­νι­σμού που εργά­ζε­ται για έναν κόσμο χωρίς δουλεία. Εκτι­μά­ται ότι κάθε χρόνο 21 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι πέφτουν θύματα trafficking, εκ των οποίων οι 800.000 εντός των χωρών της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης. Tο ψυχικό τραύμα της κακο­ποί­η­σης για τα θύματα παρα­μέ­νει παρόν ακόμη και όταν εκείνα κατα­φέ­ρουν να ξεφύ­γουν ορι­στικά από τον σκληρό κλοιό της εκμε­τάλ­λευ­σης.

Οι πολ­λα­πλές μορφές εκμε­τάλ­λευ­σης

Ο Εθνικός Μηχα­νι­σμός Ανα­φο­ράς για την προ­στα­σία θυμάτων εμπο­ρίας ανθρώ­πων (ΕΜΑ) είναι o συντο­νι­στι­κός μηχα­νι­σμός που περι­λαμ­βά­νει όλους τους φορείς οι οποίοι εμπλέ­κο­νται στον εντο­πι­σμό και την προ­στα­σία θυμάτων εμπο­ρίας ανθρώ­πων στη χώρα. Μέρος του έργου του απο­τε­λεί και η δημο­σί­ευση εκθέ­σεων ως εργα­λείων κατα­γρα­φής και απο­τύ­πω­σης των επι­μέ­ρους χαρα­κτη­ρι­στι­κών των θυμάτων, ώστε να απο­τυ­πω­θεί η εικόνα του φαι­νο­μέ­νου στη χώρα μας. Αλλά και για να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε πόσο συχνά δια­σταυ­ρω­νό­μα­στε με θύματα trafficking στην καθη­με­ρινή μας ζωή.

Σύμφωνα με την πρό­σφατη έκθεση του Εθνικού Μηχα­νι­σμού Ανα­φο­ράς και του Εθνικού Κέντρου Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης, «o αριθμός των ανα­φο­ρών που απε­στά­λη­σαν στον ΕΜΑ κατά το α’ εξάμηνο του 2024 αντι­στοι­χούν σε 189 περι­πτώ­σεις. Οι 160 αφορούν ενήλικα θύματα και οι 29 παιδιά. Από τα παιδιά θύματα, 13 ήταν ασυ­νό­δευτα ανήλικα, εκ των οποίων 8 αγόρια και 5 κορί­τσια. Οσον αφορά την ηλικία, η πλειο­νό­τητα των ενή­λι­κων θυμάτων είναι κάτω των 25 ετών, ενώ από τα 29 παιδιά τα περισ­σό­τερα είναι κάτω των 12 ετών. Τα ασυ­νό­δευτα παιδιά που ανα­φέρ­θη­καν είναι άνω των 15 ετών».

Ανα­φο­ρικά με την εθνι­κό­τητα των ενή­λι­κων θυμάτων, η συντρι­πτική τους πλειο­ψη­φία προ­έρ­χε­ται από τις χώρες της Αφρικής, ενώ ακο­λου­θούν οι χώρες της Ασίας και κάποιες της ΕΕ. Παρό­μοια είναι και η εικόνα για τις χώρες προ­έ­λευ­σης των ανή­λι­κων θυμάτων, ενώ «τα θύματα από άλλες χώρες της ΕΕ κατά­γο­νται από τη Βουλ­γα­ρία και τη Ρου­μα­νία».

Ως μορφές εκμε­τάλ­λευ­σης «τα συχνό­τερα είδη σωμα­τε­μπο­ρίας που συνα­ντάμε είναι με τη μορφή σεξουα­λι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης, κατα­να­γκα­στι­κής εργα­σίας και εξα­να­γκα­στι­κής επαι­τείας» υπο­στη­ρί­ζει η Χρι­στίνα Αγα­πί­δου. Η σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση ενη­λί­κων παρα­μέ­νει ως επι­κρα­τούσα μορφή στις κατα­γε­γραμ­μέ­νες περι­πτώ­σεις στον ΕΜΑ, ενώ λαμ­βά­νει έμφυλο πρόσημο καθώς απα­ντά­ται σε 90 περι­πτώ­σεις (88 γυναί­κες και 2 κορί­τσια) από τις συνο­λικά 189 περι­πτώ­σεις εκμε­τάλ­λευ­σης. «Η σωμα­τε­μπο­ρία, ανα­φε­ρό­μενη στη σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση, είναι όντως μια κατη­γο­ρία που συχνά φέρνει τις γυναί­κες στο μυαλό των περισ­σό­τε­ρων ανθρώ­πων, καθώς και τα ποσοστά φαί­νε­ται να μιλούν για περισ­σό­τε­ρες γυναί­κες θύματα σεξουα­λι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης σε σχέση με άνδρες, χωρίς αυτό να σημαί­νει ότι δεν μπορεί να γίνει και το αντί­θετο» ανα­φέ­ρει η Χρι­στίνα Αγα­πί­δου.

Το δεύτερο συχνό­τερο είδος εκμε­τάλ­λευ­σης είναι εκείνο της εργα­σια­κής εκμε­τάλ­λευ­σης που απα­ντά­ται σε 67 περι­πτώ­σεις (47 άνδρες και 20 γυναί­κες). «Είναι πολύ σημα­ντικό να τονί­σουμε ότι θύματα εμπο­ρίας ανθρώ­πων μπορεί να είναι και άνδρες, ειδι­κό­τερα όταν ανα­φε­ρό­μα­στε στην κατα­να­γκα­στική εργασία (χωρίς να απο­κλεί­ουμε τη σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση), αλλά και παιδιά ανε­ξαρ­τή­τως φύλου που μπορούν πολύ συχνά και πολύ εύκολα να πέσουν θύματα μέσω του Δια­δι­κτύου».

Με βάση τα τελευ­ταία στοι­χεία της Γραμμής Κατα­πο­λέ­μη­σης της Εμπο­ρίας Ανθρώ­πων 1109, έχει παρα­τη­ρη­θεί αύξηση στις κλήσεις (2.394) κατά 41,7% από το 2022, το 88,1% των οποίων σχε­τί­ζε­ται απο­κλει­στικά με περι­στα­τικά εμπο­ρίας ανθρώ­πων. Από τα 370 πιθανά περι­στα­τικά εμπο­ρίας ανθρώ­πων που έχουν φτάσει στη Γραμμή 1109 το 87,6% αφο­ρούσε γυναί­κες, με 37% των επι­βε­βαιω­μέ­νων θυμάτων να προ­έρ­χο­νται από χώρες της Λατι­νι­κής Αμε­ρι­κής.

Οταν η ελπίδα γίνεται παγίδα

Πώς η θέληση για μια καλύ­τερη ζωή εγκλω­βί­ζει τα θύματα σε μια επι­κίν­δυνη παγίδα εκμε­τάλ­λευ­σης; Η Χρι­στίνα Αγα­πί­δου εξηγεί πως «ένα μοτίβο το οποίο παρα­τη­ρεί­ται πολύ συχνά πλέον είναι άτομα της ίδιας εθνι­κό­τη­τας (π.χ. Λατι­νική Αμερική) που μένουν στην Ελλάδα να δια­φη­μί­ζουν θέσεις εργα­σίας (για καθα­ρι­στές, εστίαση κ.λπ.) μέσω των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης με την υπό­σχεση να παρέ­χουν πολύ καλές συν­θή­κες, απο­λα­βές ή ότι καλύ­πτουν οι ίδιοι τα έξοδα ταξι­διού. Νεαρές γυναί­κες λοιπόν από τη Λατι­νική Αμερική (χώρες με πολύ χαμηλό βιοτικό επίπεδο) φαί­νε­ται να δέχο­νται την πρόταση αυτή και ταξι­δεύ­ουν στην Ελλάδα».

Δυστυ­χώς όσα συνα­ντούν απέχουν κατά πολύ από εκείνα που περί­με­ναν. «Η παρα­κρά­τηση δια­βα­τη­ρίων από τους δια­κι­νη­τές είναι από τα σημα­ντι­κό­τερα μέσα που χρη­σι­μο­ποιού­νται ώστε να κατα­φέ­ρουν να χει­ρί­ζο­νται τα θύματα. Ο συνε­χό­με­νος έλεγχος, η βία, οι απειλές προς τις ίδιες και σε τρίτους (οικο­γέ­νεια κ.λπ.), η κακο­με­τα­χεί­ριση και ο εξα­να­γκα­σμός αυτών των γυναι­κών να έρχο­νται σε συνεχή επαφή με πελάτες, παρέ­χο­ντας σεξουα­λι­κές υπη­ρε­σίες παρά τη θέλησή τους, είναι βασικοί λόγοι για τους οποίους τα άτομα αυτά δυσκο­λεύ­ο­νται να βγουν από μια τέτοια συνθήκη» υπο­γραμ­μί­ζει η υπεύ­θυνη Προ­γραμ­μά­των Ενη­μέ­ρω­σης Α21 Ελλάδας.

Ανα­φο­ρικά με τους άνδρες που πέφτουν θύματα δια­κι­νη­τών, οι περισ­σό­τε­ροι εξ αυτών είναι ασια­τι­κής κατα­γω­γής, οι οποίοι λαμ­βά­νουν υπο­τι­θέ­με­νες συμ­φέ­ρου­σες προ­τά­σεις για παροχή αγρο­τι­κών εργα­σιών. «Οι άνθρω­ποι αυτοί καλού­νται να δου­λεύ­ουν για πολλές ώρες σε ανθυ­γιει­νές δομές και συν­θή­κες, με ελά­χι­στη έως και καθόλου αμοιβή και χωρίς την ελευ­θε­ρία να βγουν από μια τέτοια συνθήκη, είτε επειδή δεν έχουν οι ίδιοι τα προ­σω­πικά τους έγγραφα είτε επειδή οι δια­κι­νη­τές τούς παρου­σιά­ζουν πως έχουν δημιουρ­γή­σει ένα μεγάλο χρέος το οποίο πρέπει να πλη­ρω­θεί από τους ίδιους» κατα­λή­γει η Χρι­στίνα Αγα­πί­δου.

Ενώπιον της Δικαιο­σύ­νης

Οι καταγ­γε­λίες και οι ποινές για τα εγκλή­ματα εμπο­ρίας ανθρώ­πων

Σύμφωνα με τα επίσημα στοι­χεία της ΕΛ.ΑΣ. για το πρώτο 9μηνο του 2024 περι­ήλ­θαν σε γνώση της 18 περι­πτώ­σεις γενε­τή­σιας εκμε­τάλ­λευ­σης με 82 δράστες.

Το άρθρο 323 Α ΠΚ προ­βλέ­πει ότι «όποιος με τη χρήση βίας, απειλής βίας ή άλλων εξα­να­γκα­στι­κών μέσων ή με επιβολή ή κατά­χρηση εξου­σίας, στρα­το­λο­γεί, απάγει, μετα­φέ­ρει, κατα­κρα­τεί παρά­νομα, υπο­θάλ­πει, παρα­δί­δει ή παρα­λαμ­βά­νει άλλον με σκοπό την εκμε­τάλ­λευσή του, τιμω­ρεί­ται με κάθειρξη και χρη­μα­τική ποινή. Με την ίδια ποινή τιμω­ρεί­ται ο υπαί­τιος και αν τελεί τις παρα­πάνω πράξεις απο­σπώ­ντας τη συναί­νεση άλλου με τη χρήση απα­τη­λών μέσων ή παρα­σύ­ρο­ντάς τον εκμε­ταλ­λευό­με­νος την ευάλωτη θέση στην οποία βρί­σκε­ται».

Οπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η Μαρίνα Φαρ­μα­κίδη, δικη­γό­ρος στο Κέντρο Διοτίμα, «τα εγκλή­ματα εμπο­ρίας ανθρώ­πων, ως κακουρ­γή­ματα, εκδι­κά­ζο­νται κατά κανόνα, από τα Μεικτά Ορκωτά Δικα­στή­ρια, τα οποία παρέ­χουν μεγάλα εχέγγυα ορθής απο­νο­μής της δικαιο­σύ­νης. Για την τιμώ­ρηση της εμπο­ρίας ανθρώ­πων προ­βλέ­πο­νται ποινές κάθειρ­ξης. Ανα­φο­ρι­κώς με την έκτιση των ποινών εφαρ­μό­ζο­νται οι γενικές δια­τά­ξεις του ποι­νι­κού δικαίου και του σωφρο­νι­στι­κού κώδικα και συνεπώς δεν μπορεί να δοθεί μία γενική απά­ντηση για το αν εκτί­ο­νται ή όχι οι ποινές».

Ανα­φε­ρό­μενη σε πρό­σφατη περί­πτωση υπο­στή­ρι­ξης ενός εκ των πολλών θυμάτων οργα­νω­μέ­νου κυκλώ­μα­τος εμπο­ρίας ανθρώ­πων για σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση, η Φαρ­μα­κί­δου σημειώ­νει ότι «οι δράστες, των οποίων η παρά­νομη δρα­στη­ριό­τητα είχε εντο­πι­σθεί και κατα­γρα­φεί από την Αστυ­νο­μία, συνε­λή­φθη­σαν και κρα­τή­θη­καν προ­σω­ρινά μέχρι και την εκδί­καση της υπό­θε­σης. Ωστόσο, ενώ κατα­δι­κά­σθη­καν όλοι, οι ποινές που επι­βλή­θη­καν δεν ήταν οι ανώ­τε­ρες δυνατές, ενώ κάποιοι δράστες κρίθηκε ότι έπρεπε να αφεθούν ελεύ­θε­ροι».

Για να φτάσουν ωστόσο τα θύματα να καταγ­γεί­λουν τους κακο­ποι­η­τές τους είναι επι­βε­βλη­μένο να έχει δημιουρ­γη­θεί ένα περι­βάλ­λον ασφά­λειας ώστε τα άτομα αυτά να ζουν μακριά από την επιρροή των δραστών.

Οπως υπο­γραμ­μί­ζει η Μαρίνα Φαρ­μα­κί­δου, «η ασφά­λεια των θυμάτων στο πρώιμο χρονικό σημείο της καταγ­γε­λίας καθώς και η ψυχο­λο­γική, νομική και κοι­νω­νική τους υπο­στή­ριξη καθ’ όλη τη διάρ­κεια της ποι­νι­κής δια­δι­κα­σίας είναι κρίσιμη για την ενί­σχυση της δυνα­τό­τη­τάς τους να αντα­πο­κρι­θούν σε αυτήν καθώς και για τον περιο­ρι­σμό του επα­να­τραυ­μα­τι­σμού τους».

Η επόμενη ημέρα για τα θύματα

Τα θύματα που απε­μπλέ­κο­νται από τον κύκλο της εκμε­τάλ­λευ­σης έχουν ανάγκη από ένα συνε­κτικό υπο­στη­ρι­κτικό δίκτυο. «Η παροχή άμεσης δια­μο­νής είναι εξίσου σημα­ντική ώστε το θύμα να νιώσει ασφαλές. Η Α21 δια­θέ­τει ξενώνα φιλο­ξε­νίας άμεσης ανάγκης στον οποίο μπορούν να φιλο­ξε­νη­θούν θύματα που μόλις έχουν δια­σω­θεί, καθώς και αυτό­νομα δια­με­ρί­σματα που μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν σε δεύτερο χρόνο εφόσον το θύμα νιώθει ασφαλές να μείνει μόνο του αλλά πάντα με την καθο­δή­γηση και φρο­ντίδα του προ­σω­πι­κού και των ειδικών» επι­ση­μαί­νει η Χρι­στίνα Αγα­πί­δου. Η ίδια εστιά­ζει επίσης και στον κρίσιμο ρόλο που επι­τε­λούν η ψυχο­κοι­νω­νική, νομική, ιατρική υπο­στή­ριξη των θυμάτων που προ­σφέ­ρει η Α21 με στόχο την επού­λωση του τραύ­μα­τος που δημιουρ­γεί­ται από τη συστη­μα­τική εκμε­τάλ­λευσή τους.

Πολλές ιστο­ρίες έχουν αίσια έκβαση για τους ανθρώ­πους που ήρθαν αντι­μέ­τω­ποι με την εξαι­ρε­τικά τραυ­μα­τική συνθήκη της συστη­μα­τι­κής εκμε­τάλ­λευ­σής τους. «Υπάρ­χουν γυναί­κες και άνδρες οι οποίοι μας έχουν πε ι πως για πρώτη φορά στη ζωή τους κάποιος τους ρώτησε αν έχουν στόχους, όνειρα και πως θα ήθελαν να συνε­χί­σουν. Αυτό λοιπόν από μόνο του, σε συν­δυα­σμό με την εικόνα που παίρ­νουμε όταν κάποιος κατα­φέρ­νει και απο­φοι­τεί από το πρό­γραμμα του τμή­μα­τος αρωγής και προ­στα­σίας, να βρίσκει δουλειά, να νοι­κιά­ζει το πρώτο του σπίτι, είναι και αυτό που μας ωθεί να συνε­χί­σουμε να υπο­στη­ρί­ζουμε θύματα εμπο­ρίας ανθρώ­πων».

 

Πηγή: .tanea.gr