Νικητιάδης-Βάρδας: «Ώρα για στρατηγικό επαναπροσανατολισμό»

Με άρθρο στο Βήμα της Κυρια­κής (17/8/2025), ο Βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου και Υπεύ­θυ­νος του ΚΤΕ Ανά­πτυ­ξης του ΠΑΣΟΚ, Γιώργος Νικη­τιά­δης, από κοινού με τον Γραμ­μα­τέα του Τομέα Έρευνας και Τεχνο­λο­γίας του ΠΑΣΟΚ, Πάνο Βάρδα, ανα­δει­κνύ­ουν τις σοβαρές παθο­γέ­νειες και την αδυ­να­μία στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού της κυβέρ­νη­σης στον κρίσιμο τομέα της Έρευνας και της Και­νο­το­μίας. Όπως τονί­ζε­ται, η έλλειψη εθνικού ορά­μα­τος, η απα­ξί­ωση του ΕΛΙΔΕΚ και οι αδια­φα­νείς δια­δι­κα­σίες κατα­νο­μής πόρων οδηγούν σε στα­σι­μό­τητα, ενώ το ΠΑΣΟΚ κατα­θέ­τει ρεα­λι­στι­κές και ξεκά­θα­ρες προ­τά­σεις για τη δια­μόρ­φωση μιας εθνικής στρα­τη­γι­κής που θα στη­ρί­ξει την έρευνα, θα ενι­σχύ­σει τους νέους επι­στή­μο­νες και θα συν­δέ­σει την και­νο­το­μία με την ανά­πτυξη και την παιδεία.

Το πλήρες κείμενο του άρθρου :

Έρευνα και Και­νο­το­μία: Ώρα για  Στρα­τη­γικό Επα­να­προ­σα­να­το­λι­σμό.

Των:

Γιώργου Νικη­τιάδη Βου­λευτή Δωδε­κα­νή­σου και υπευ­θύ­νου ΚΤΕ Ανά­πτυ­ξης -ΠΑΣΟΚ & Πάνου Βάρδα Γραμ­μα­τέα Τομέα Έρευνας και Τεχνο­λο­γίας – ΠΑΣΟΚ

Το δημο­σί­ευμα της έγκρι­της δημο­σιο­γρά­φου Δήμη­τρας Κρου­στάλλη στο Βήμα της Κυρια­κής (10/8/2025) για την κατα­νομή των 300 εκ. ευρώ που προ­ο­ρί­ζο­νταν για την ενί­σχυση των κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων και την συναφή έρευνα, απο­τύ­πωσε με καθα­ρό­τητα τρέ­χου­σες λυπηρές πραγ­μα­τι­κό­τη­τες. Αμφί­βο­λης μεθο­δο­λο­γίας και ποιό­τη­τας αξιο­λό­γη­σης των ερευ­νη­τι­κών προ­τά­σεων, όπως άλλωστε ευρύ­τερα ανα­γνω­ρί­ζε­ται από σημα­ντική μερίδα της Ελλη­νι­κής Ερευ­νη­τι­κής  Κοι­νό­τη­τας.

Η Ελλάδα δια­θέ­τει λαμπρούς επι­στή­μο­νες, δημιουρ­γικά μυαλά και πανε­πι­στη­μιακά και ερευ­νη­τικά κέντρα που, όταν τους δοθεί η ευκαι­ρία, απο­δει­κνύ­ουν την αξία τους διεθνώς. Δια­κε­κρι­μέ­νοι Έλληνες ερευ­νη­τές ηγού­νται εργα­στη­ρίων στο εξω­τε­ρικό, δημο­σιεύ­ουν σε κορυ­φαία επι­στη­μο­νικά περιο­δικά και συνει­σφέ­ρουν σε ανα­κα­λύ­ψεις που αλλά­ζουν τον κόσμο. Ωστόσο, η εικόνα της εθνικής πολι­τι­κής για την έρευνα και την και­νο­το­μία παρα­μέ­νει θολή και απο­γοη­τευ­τική. Η έλλειψη στα­θε­ρού στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού, η εναλ­λαγή ηγεσιών χωρίς συνέ­χεια, οι παραι­τή­σεις κορυ­φαίων μελών του Εθνικού Συμ­βου­λίου Έρευνας και Και­νο­το­μίας και η απουσία μακρο­πρό­θε­σμου ορά­μα­τος έχουν αφήσει τον χώρο στάσιμο, αν όχι σε υπο­χώ­ρηση. Είναι προ­φα­νές ότι η ευθύνη για τη λυπηρή αυτή κατά­σταση βαρύνει την κυβέρ­νηση όπου επτά χρόνια δεν έχει παρου­σιά­σει σαφές πολι­τικό όραμα για την έρευνα και την και­νο­το­μία, ούτε έχει φρο­ντί­σει για μία αδιά­σει­στη και διαφανή κατα­νομή των κον­δυ­λίων έρευνας.

Στην πράξη, η βασική έρευνα έχει υπο­βαθ­μι­στεί. Ο θεσμός του ΕΛΙΔΕΚ (Ελλη­νικό Ίδρυμα Έρευνας και Και­νο­το­μίας), που απο­τέ­λεσε τη σημα­ντι­κό­τερη πηγή χρη­μα­το­δό­τη­σης, κυρίως της βασικής επι­στη­μο­νι­κής έρευνας, απα­ξιώ­νε­ται χρόνο με τον χρόνο. Η στα­διακή απο­δυ­νά­μωσή του,  εκτι­μά­ται ως συνει­δητή πολι­τική της κυβέρ­νη­σης. Αυτό αντα­να­κλά μια γενι­κό­τερη τάση περιο­ρι­σμού των πόρων προς την έρευνα που δεν έχει άμεσο εμπο­ρικό απο­τέ­λε­σμα, παρα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η βασική έρευνα απο­τε­λεί τη βάση για κάθε τεχνο­λο­γική πρόοδο. Παραλ­λή­λως, η χώρα παρα­μέ­νει κάτω από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο στον Δείκτη Και­νο­το­μίας, αδυ­να­τώ­ντας να ενι­σχύ­σει τη συμ­με­τοχή της σε διεθνή δίκτυα συνερ­γα­σίας και να δια­σφα­λί­σει πνευ­μα­τικά δικαιώ­ματα για την παρα­γωγή γνώσης.

Η γρα­φειο­κρα­τία εξα­κο­λου­θεί να πνίγει τις ερευ­νη­τι­κές πρω­το­βου­λίες. Οι εγκρί­σεις έργων, οι προ­σλή­ψεις και οι δια­δι­κα­σίες προ­μη­θειών κινού­νται με ρυθμούς δεκα­ε­τίας προη­γού­με­νου αιώνα. Τα πανε­πι­στή­μια και τα ερευ­νη­τικά κέντρα στε­ρού­νται της αυτο­νο­μίας που απαι­τεί­ται για γρή­γο­ρες και ευέ­λι­κτες συνερ­γα­σίες με τον ιδιω­τικό τομέα. Η άνιση κατα­νομή των πόρων επι­δει­νώ­νει την κατά­σταση: μεγάλα κον­δύ­λια συγκε­ντρώ­νο­νται σε λίγους «εθνι­κούς πρω­τα­θλη­τές», αφή­νο­ντας περι­φε­ρειακά ιδρύ­ματα και μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις χωρίς πρό­σβαση σε ευκαι­ρίες.

Το οικο­σύ­στημα μετα­φο­ράς τεχνο­γνω­σίας παρα­μέ­νει αδύναμο, με τις καλές ιδέες να μην βρί­σκουν τον δρόμο τους προς την αγορά. Απου­σιά­ζουν στα­θε­ρές δομές υπο­στή­ρι­ξης spin-offs και start-ups, ενώ πρω­το­βου­λίες όπως το «Elevate Greece» δεν απέ­δω­σαν την προσ­δο­κώ­μενη ώθηση στη βιώσιμη και­νο­το­μία. Την ίδια στιγμή, το ανθρώ­πινο δυνα­μικό απο­μα­κρύ­νε­ται: το brain drain συνε­χί­ζε­ται, οι αμοιβές των ερευ­νη­τών υπο­λεί­πο­νται έως και 50% του ευρω­παϊ­κού μέσου όρου, οι συμ­βά­σεις είναι προ­σω­ρι­νές και η τεχνική υπο­στή­ριξη υπο­στε­λε­χω­μένη.

Απου­σιά­ζει επίσης η εθνική στρα­τη­γική παρου­σία σε κρί­σι­μους τομείς αιχμής όπως η τεχνητή νοη­μο­σύνη, η βιο­τε­χνο­λο­γία, τα κβα­ντικά δίκτυα και η αμυ­ντική τεχνο­λο­γία. Η χρη­μα­το­δό­τηση για έρευνα και ανά­πτυξη παρα­μέ­νει στο 1,49% του ΑΕΠ – μακριά από τον μέσο όρο της ΕΕ (2,22%) – και οι εμβλη­μα­τι­κές υπο­δο­μές, όπως ο ερευ­νη­τι­κός στόλος του ΕΛΚΕΘΕ (Ελλη­νικό Κέντρο Θαλασ­σίων Ερευνών), λει­τουρ­γούν με εξο­πλι­σμό δεκα­ε­τιών, χωρίς σχέδιο αντι­κα­τά­στα­σης.

Η Ερώτηση των Βου­λευ­τών του  ΠΑΣΟΚ Γ.Νικη­τιάδη και Σ.Παρα­στα­τίδη στις 11 Αυγού­στου 2025 ως προς τις εξε­λί­ξεις του προ­γράμ­μα­τος «Trust your Stars» και τις καταγ­γελ­λό­με­νες από μερίδα γνωστών ερευ­νη­τών απα­ρά­δε­κτες πραγ­μα­τι­κό­τη­τες δείχνει τις κυβερ­νη­τι­κές επι­λο­γές. Με στοι­χεία για πρό­χει­ρες και αδια­φα­νείς αξιο­λο­γή­σεις, απο­κλει­σμό ερευ­νη­τι­κών κέντρων, απα­ξί­ωση του ΕΛΙΔΕΚ και αιφ­νί­δια λήξη κρί­σι­μων προ­γραμ­μά­των όπως ο «Αρχι­μή­δης», η ερώτηση ανα­δει­κνύει την ανάγκη άμεσης πολι­τι­κής αλλαγής.

Είναι προ­φα­νές ότι η χώρα ζητά άμεσα κάτι νέο αντί­στοιχο των διεθνών προ­κλή­σεων. Η Ελλάδα οφείλει να δια­μορ­φώ­σει και να εφαρ­μό­σει μια εθνική στρα­τη­γική με συνέ­χεια και όραμα, που θα συνδέει την έρευνα με την πραγ­μα­τική οικο­νο­μία και τις ανάγκες της κοι­νω­νίας, θα τη θέτει στο κέντρο της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης και θα επεν­δύει στον άνθρωπο ως κινη­τή­ρια δύναμη της επι­στη­μο­νι­κής προόδου. Η στήριξη των νέων ερευ­νη­τών και η δημιουρ­γία ερευ­νη­τι­κής ακα­δη­μίας της δια­σπο­ράς θα μπο­ρού­σαν να ανα­κό­ψουν το κύμα φυγής, αξιο­ποιώ­ντας την παγκό­σμια ελλη­νική επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα.

Οι προ­τά­σεις του ΠΑΣΟΚ για την έρευνα, την και­νο­το­μία και τις νέες τεχνο­λο­γίες είναι ρεα­λι­στι­κές και ξεκά­θα­ρες. Πρω­τί­στως ιεραρ­χεί­ται η ανά­πτυξη εθνικής στρα­τη­γι­κής έρευνας με συνέ­πεια και όραμα, σε στενή συνά­φεια με την Ανώτατη Παιδεία. Συνάμα ιεραρ­χού­νται ως προ­τε­ραιό­τη­τες η ανάγκη ψηφιο­ποί­η­σης των ερευ­νη­τι­κών δομών, η δια­φά­νεια στη δια­χεί­ριση των πόρων και των έργων και οπωσ­δή­ποτε η ανα­γνώ­ριση της έρευνας ως κεντρι­κού πυλώνα γνώσης και ανά­πτυ­ξης. Τέλος προ­σβλέ­πουμε στην απολυτή κατο­χύ­ρωση της δια­φά­νειας και της αξιο­κρα­τίας στις κρίσεις των κάθε είδους ερευ­νη­τι­κών προ­τά­σεων.

Προ­φα­νώς η σημε­ρινή κυβέρ­νηση, δείχνει ότι στε­ρεί­ται στρα­τη­γι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού και θέλησης, ώστε να ανα­δεί­ξει την έρευνα και την και­νο­το­μία ως κεντρι­κούς πυλώνες ανά­πτυ­ξης και παι­δείας. Η τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις υπήρξαν απο­κα­λυ­πτι­κές. Έδειξαν καθαρά ότι στα­διακά υπο­βαθ­μί­ζε­ται το πρώ­τι­στο ζητού­μενο : Η αξιο­πι­στία σε κάθε είδους απόφαση που σχε­τί­ζε­ται με την ερευ­νη­τική αρι­στεία.