Νικητιάδης-Βάρδας: «Ώρα για στρατηγικό επαναπροσανατολισμό»

Με άρθρο στο Βήμα της Κυ­ρια­κής (17/8/2025), ο Βου­λευ­τής Δω­δε­κα­νή­σου και Υπεύ­θυ­νος του ΚΤΕ Ανά­πτυ­ξης του ΠΑΣΟΚ, Γιώρ­γος Νι­κη­τιά­δης, από κοι­νού με τον Γραμ­μα­τέα του Τομέα Έρευ­νας και Τε­χνο­λο­γί­ας του ΠΑΣΟΚ, Πάνο Βάρδα, ανα­δει­κνύ­ουν τις σο­βα­ρές πα­θο­γέ­νειες και την αδυ­να­μία στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού της κυ­βέρ­νη­σης στον κρί­σι­μο τομέα της Έρευ­νας και της Και­νο­το­μί­ας. Όπως το­νί­ζε­ται, η έλ­λει­ψη εθνι­κού ορά­μα­τος, η απα­ξί­ω­ση του ΕΛΙ­ΔΕΚ και οι αδια­φα­νείς δια­δι­κα­σί­ες κα­τα­νο­μής πόρων οδη­γούν σε στα­σι­μό­τη­τα, ενώ το ΠΑΣΟΚ κα­τα­θέ­τει ρε­α­λι­στι­κές και ξε­κά­θα­ρες προ­τά­σεις για τη δια­μόρ­φω­ση μιας εθνι­κής στρα­τη­γι­κής που θα στη­ρί­ξει την έρευ­να, θα ενι­σχύ­σει τους νέους επι­στή­μο­νες και θα συν­δέ­σει την και­νο­το­μία με την ανά­πτυ­ξη και την παι­δεία.

Το πλή­ρες κεί­με­νο του άρ­θρου :

Έρευ­να και Και­νο­το­μία: Ώρα για  Στρα­τη­γι­κό Επα­να­προ­σα­να­το­λι­σμό.

Των:

Γιώρ­γου Νι­κη­τιά­δη Βου­λευ­τή Δω­δε­κα­νή­σου και υπευ­θύ­νου ΚΤΕ Ανά­πτυ­ξης -ΠΑΣΟΚ & Πάνου Βάρδα Γραμ­μα­τέα Τομέα Έρευ­νας και Τε­χνο­λο­γί­ας – ΠΑΣΟΚ

Το δη­μο­σί­ευ­μα της έγκρι­της δη­μο­σιο­γρά­φου Δή­μη­τρας Κρου­στάλ­λη στο Βήμα της Κυ­ρια­κής (10/8/2025) για την κα­τα­νο­μή των 300 εκ. ευρώ που προ­ο­ρί­ζο­νταν για την ενί­σχυ­ση των κρα­τι­κών πα­νε­πι­στη­μί­ων και την συ­να­φή έρευ­να, απο­τύ­πω­σε με κα­θα­ρό­τη­τα τρέ­χου­σες λυ­πη­ρές πραγ­μα­τι­κό­τη­τες. Αμ­φί­βο­λης με­θο­δο­λο­γί­ας και ποιό­τη­τας αξιο­λό­γη­σης των ερευ­νη­τι­κών προ­τά­σε­ων, όπως άλ­λω­στε ευ­ρύ­τε­ρα ανα­γνω­ρί­ζε­ται από ση­μα­ντι­κή με­ρί­δα της Ελ­λη­νι­κής Ερευ­νη­τι­κής  Κοι­νό­τη­τας.

Η Ελ­λά­δα δια­θέ­τει λα­μπρούς επι­στή­μο­νες, δη­μιουρ­γι­κά μυαλά και πα­νε­πι­στη­μια­κά και ερευ­νη­τι­κά κέ­ντρα που, όταν τους δοθεί η ευ­και­ρία, απο­δει­κνύ­ουν την αξία τους διε­θνώς. Δια­κε­κρι­μέ­νοι Έλ­λη­νες ερευ­νη­τές ηγού­νται ερ­γα­στη­ρί­ων στο εξω­τε­ρι­κό, δη­μο­σιεύ­ουν σε κο­ρυ­φαία επι­στη­μο­νι­κά πε­ριο­δι­κά και συ­νει­σφέ­ρουν σε ανα­κα­λύ­ψεις που αλ­λά­ζουν τον κόσμο. Ωστό­σο, η ει­κό­να της εθνι­κής πο­λι­τι­κής για την έρευ­να και την και­νο­το­μία πα­ρα­μέ­νει θολή και απο­γοη­τευ­τι­κή. Η έλ­λει­ψη στα­θε­ρού στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού, η εναλ­λα­γή ηγε­σιών χωρίς συ­νέ­χεια, οι πα­ραι­τή­σεις κο­ρυ­φαί­ων μελών του Εθνι­κού Συμ­βου­λί­ου Έρευ­νας και Και­νο­το­μί­ας και η απου­σία μα­κρο­πρό­θε­σμου ορά­μα­τος έχουν αφή­σει τον χώρο στά­σι­μο, αν όχι σε υπο­χώ­ρη­ση. Είναι προ­φα­νές ότι η ευ­θύ­νη για τη λυ­πη­ρή αυτή κα­τά­στα­ση βα­ρύ­νει την κυ­βέρ­νη­ση όπου επτά χρό­νια δεν έχει πα­ρου­σιά­σει σαφές πο­λι­τι­κό όραμα για την έρευ­να και την και­νο­το­μία, ούτε έχει φρο­ντί­σει για μία αδιά­σει­στη και δια­φα­νή κα­τα­νο­μή των κον­δυ­λί­ων έρευ­νας.

Στην πράξη, η βα­σι­κή έρευ­να έχει υπο­βαθ­μι­στεί. Ο θε­σμός του ΕΛΙ­ΔΕΚ (Ελ­λη­νι­κό Ίδρυ­μα Έρευ­νας και Και­νο­το­μί­ας), που απο­τέ­λε­σε τη ση­μα­ντι­κό­τε­ρη πηγή χρη­μα­το­δό­τη­σης, κυ­ρί­ως της βα­σι­κής επι­στη­μο­νι­κής έρευ­νας, απα­ξιώ­νε­ται χρόνο με τον χρόνο. Η στα­δια­κή απο­δυ­νά­μω­σή του,  εκτι­μά­ται ως συ­νει­δη­τή πο­λι­τι­κή της κυ­βέρ­νη­σης. Αυτό αντα­να­κλά μια γε­νι­κό­τε­ρη τάση πε­ριο­ρι­σμού των πόρων προς την έρευ­να που δεν έχει άμεσο εμπο­ρι­κό απο­τέ­λε­σμα, πα­ρα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η βα­σι­κή έρευ­να απο­τε­λεί τη βάση για κάθε τε­χνο­λο­γι­κή πρό­ο­δο. Πα­ραλ­λή­λως, η χώρα πα­ρα­μέ­νει κάτω από τον ευ­ρω­παϊ­κό μέσο όρο στον Δεί­κτη Και­νο­το­μί­ας, αδυ­να­τώ­ντας να ενι­σχύ­σει τη συμ­με­το­χή της σε διε­θνή δί­κτυα συ­νερ­γα­σί­ας και να δια­σφα­λί­σει πνευ­μα­τι­κά δι­καιώ­μα­τα για την πα­ρα­γω­γή γνώ­σης.

Η γρα­φειο­κρα­τία εξα­κο­λου­θεί να πνί­γει τις ερευ­νη­τι­κές πρω­το­βου­λί­ες. Οι εγκρί­σεις έργων, οι προ­σλή­ψεις και οι δια­δι­κα­σί­ες προ­μη­θειών κι­νού­νται με ρυθ­μούς δε­κα­ε­τί­ας προη­γού­με­νου αιώνα. Τα πα­νε­πι­στή­μια και τα ερευ­νη­τι­κά κέ­ντρα στε­ρού­νται της αυ­το­νο­μί­ας που απαι­τεί­ται για γρή­γο­ρες και ευ­έ­λι­κτες συ­νερ­γα­σί­ες με τον ιδιω­τι­κό τομέα. Η άνιση κα­τα­νο­μή των πόρων επι­δει­νώ­νει την κα­τά­στα­ση: με­γά­λα κον­δύ­λια συ­γκε­ντρώ­νο­νται σε λί­γους «εθνι­κούς πρω­τα­θλη­τές», αφή­νο­ντας πε­ρι­φε­ρεια­κά ιδρύ­μα­τα και μι­κρο­με­σαί­ες επι­χει­ρή­σεις χωρίς πρό­σβα­ση σε ευ­και­ρί­ες.

Το οι­κο­σύ­στη­μα με­τα­φο­ράς τε­χνο­γνω­σί­ας πα­ρα­μέ­νει αδύ­να­μο, με τις καλές ιδέες να μην βρί­σκουν τον δρόμο τους προς την αγορά. Απου­σιά­ζουν στα­θε­ρές δομές υπο­στή­ρι­ξης spin-offs και start-ups, ενώ πρω­το­βου­λί­ες όπως το «Elevate Greece» δεν απέ­δω­σαν την προσ­δο­κώ­με­νη ώθηση στη βιώ­σι­μη και­νο­το­μία. Την ίδια στιγ­μή, το αν­θρώ­πι­νο δυ­να­μι­κό απο­μα­κρύ­νε­ται: το brain drain συ­νε­χί­ζε­ται, οι αμοι­βές των ερευ­νη­τών υπο­λεί­πο­νται έως και 50% του ευ­ρω­παϊ­κού μέσου όρου, οι συμ­βά­σεις είναι προ­σω­ρι­νές και η τε­χνι­κή υπο­στή­ρι­ξη υπο­στε­λε­χω­μέ­νη.

Απου­σιά­ζει επί­σης η εθνι­κή στρα­τη­γι­κή πα­ρου­σία σε κρί­σι­μους το­μείς αιχ­μής όπως η τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη, η βιο­τε­χνο­λο­γία, τα κβα­ντι­κά δί­κτυα και η αμυ­ντι­κή τε­χνο­λο­γία. Η χρη­μα­το­δό­τη­ση για έρευ­να και ανά­πτυ­ξη πα­ρα­μέ­νει στο 1,49% του ΑΕΠ – μα­κριά από τον μέσο όρο της ΕΕ (2,22%) – και οι εμ­βλη­μα­τι­κές υπο­δο­μές, όπως ο ερευ­νη­τι­κός στό­λος του ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ (Ελ­λη­νι­κό Κέ­ντρο Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών), λει­τουρ­γούν με εξο­πλι­σμό δε­κα­ε­τιών, χωρίς σχέ­διο αντι­κα­τά­στα­σης.

Η Ερώ­τη­ση των Βου­λευ­τών του  ΠΑΣΟΚ Γ.Νι­κη­τιά­δη και Σ.Πα­ρα­στα­τί­δη στις 11 Αυ­γού­στου 2025 ως προς τις εξε­λί­ξεις του προ­γράμ­μα­τος «Trust your Stars» και τις κα­ταγ­γελ­λό­με­νες από με­ρί­δα γνω­στών ερευ­νη­τών απα­ρά­δε­κτες πραγ­μα­τι­κό­τη­τες δεί­χνει τις κυ­βερ­νη­τι­κές επι­λο­γές. Με στοι­χεία για πρό­χει­ρες και αδια­φα­νείς αξιο­λο­γή­σεις, απο­κλει­σμό ερευ­νη­τι­κών κέ­ντρων, απα­ξί­ω­ση του ΕΛΙ­ΔΕΚ και αιφ­νί­δια λήξη κρί­σι­μων προ­γραμ­μά­των όπως ο «Αρ­χι­μή­δης», η ερώ­τη­ση ανα­δει­κνύ­ει την ανά­γκη άμε­σης πο­λι­τι­κής αλ­λα­γής.

Είναι προ­φα­νές ότι η χώρα ζητά άμεσα κάτι νέο αντί­στοι­χο των διε­θνών προ­κλή­σε­ων. Η Ελ­λά­δα οφεί­λει να δια­μορ­φώ­σει και να εφαρ­μό­σει μια εθνι­κή στρα­τη­γι­κή με συ­νέ­χεια και όραμα, που θα συν­δέ­ει την έρευ­να με την πραγ­μα­τι­κή οι­κο­νο­μία και τις ανά­γκες της κοι­νω­νί­ας, θα τη θέτει στο κέ­ντρο της ανώ­τα­της εκ­παί­δευ­σης και θα επεν­δύ­ει στον άν­θρω­πο ως κι­νη­τή­ρια δύ­να­μη της επι­στη­μο­νι­κής προ­ό­δου. Η στή­ρι­ξη των νέων ερευ­νη­τών και η δη­μιουρ­γία ερευ­νη­τι­κής ακα­δη­μί­ας της δια­σπο­ράς θα μπο­ρού­σαν να ανα­κό­ψουν το κύμα φυγής, αξιο­ποιώ­ντας την πα­γκό­σμια ελ­λη­νι­κή επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα.

Οι προ­τά­σεις του ΠΑΣΟΚ για την έρευ­να, την και­νο­το­μία και τις νέες τε­χνο­λο­γί­ες είναι ρε­α­λι­στι­κές και ξε­κά­θα­ρες. Πρω­τί­στως ιε­ραρ­χεί­ται η ανά­πτυ­ξη εθνι­κής στρα­τη­γι­κής έρευ­νας με συ­νέ­πεια και όραμα, σε στενή συ­νά­φεια με την Ανώ­τα­τη Παι­δεία. Συ­νά­μα ιε­ραρ­χού­νται ως προ­τε­ραιό­τη­τες η ανά­γκη ψη­φιο­ποί­η­σης των ερευ­νη­τι­κών δομών, η δια­φά­νεια στη δια­χεί­ρι­ση των πόρων και των έργων και οπωσ­δή­πο­τε η ανα­γνώ­ρι­ση της έρευ­νας ως κε­ντρι­κού πυ­λώ­να γνώ­σης και ανά­πτυ­ξης. Τέλος προ­σβλέ­που­με στην απο­λυ­τή κα­το­χύ­ρω­ση της δια­φά­νειας και της αξιο­κρα­τί­ας στις κρί­σεις των κάθε εί­δους ερευ­νη­τι­κών προ­τά­σε­ων.

Προ­φα­νώς η ση­με­ρι­νή κυ­βέρ­νη­ση, δεί­χνει ότι στε­ρεί­ται στρα­τη­γι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού και θέ­λη­σης, ώστε να ανα­δεί­ξει την έρευ­να και την και­νο­το­μία ως κε­ντρι­κούς πυ­λώ­νες ανά­πτυ­ξης και παι­δεί­ας. Η τε­λευ­ταί­ες εξε­λί­ξεις υπήρ­ξαν απο­κα­λυ­πτι­κές. Έδει­ξαν κα­θα­ρά ότι στα­δια­κά υπο­βαθ­μί­ζε­ται το πρώ­τι­στο ζη­τού­με­νο : Η αξιο­πι­στία σε κάθε εί­δους από­φα­ση που σχε­τί­ζε­ται με την ερευ­νη­τι­κή αρι­στεία.