Γιατί προβλέφθηκε η πλειοψηφία των 180 για την προεδρική εκλογή

«Ο Κων. Καρα­μαν­λής ήταν πεπει­σμέ­νος ότι ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας, ως σύμβολο για τον λαό, θα πρέπει να εκλέ­γε­ται με τη στήριξη ευρύ­τε­ρων πολι­τι­κών δυνά­μεων και όχι απο­κλει­στικά από την εκά­στοτε κυβερ­νη­τική παρά­ταξη. Γι’ αυτό και προ­βλέ­φθη­καν οι τρεις ψηφο­φο­ρίες και η εκλογή του με αυξη­μένη πλειο­ψη­φία…» θυμάται ο εκ των μελών της συντα­κτι­κής ομάδας του Συντάγ­μα­τος του 1975 κ. Γιάννης Βαρ­βι­τσιώ­της.

Οπως εξο­μο­λο­γεί­ται στην «Κ» σε μία από τις πολλές, ζωηρές συζη­τή­σεις εκείνης της εποχής με τον ιδρυτή της Νέας Δημο­κρα­τίας, είχε ρωτήσει την άποψή του για την εκλογή του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας. Εκείνος του είχε επι­ση­μά­νει πόσο σημα­ντικό και κρίσιμο είναι ο ανώ­τα­τος πολι­τεια­κός άρχο­ντας να απο­λαμ­βά­νει της εμπι­στο­σύ­νης και στή­ρι­ξης ευρύ­τε­ρων δυνά­μεων, προ­κει­μέ­νου στο πρόσωπό του να συμ­βο­λί­ζο­νται η ενότητα και η εθνική συνεν­νό­ηση. «Ο συνταγ­μα­τι­κός νομο­θέ­της του 1975», γράφει άλλωστε ο κ. Βαρ­βι­τσιώ­της στο πρό­σφατο βιβλίο του «Συνταγ­μα­τι­κοί Στο­χα­σμοί», «επι­θυ­μούσε μία ευρύ­τερη πολι­τική συναί­νεση και τούτο διότι ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας ήταν “προι­κο­δο­τη­μέ­νος” με ουσια­στι­κές αρμο­διό­τη­τες». Αυτός ήταν και λόγος που, σε άλλες πάντως συν­θή­κες από τις σημε­ρι­νές, περι­λή­φθηκε στον Κατα­στα­τικό Χάρτη του 1975 η πρό­βλεψη για εκλογή από την πρώτη ψηφο­φο­ρία από τα 2/3 του συνόλου (200), στη δεύτερη το ίδιο και στην τρίτη από τα 3/5 του συνόλου (180).

Το Σύνταγμα συζη­τή­θηκε το πρώτο εξάμηνο του 1975 και η τότε κυβέρ­νηση επέφερε σημα­ντι­κές αλλαγές στο αρχικό σχέδιο, παρα­τεί­νο­ντας την προ­θε­σμία εκπό­νη­σής του. Σημα­ντικό ρόλο στην ψήφισή του δια­δρα­μά­τι­σαν ο τότε πρό­ε­δρος της Βουλής Κων. Παπα­κων­στα­ντί­νου και ο τότε υπουρ­γός Δικαιο­σύ­νης Κων. Στε­φα­νά­κης. Το ζήτημα των αρμο­διο­τή­των του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας ήταν από τα βασι­κό­τερα σημεία δια­φω­νίας με την αντι­πο­λί­τευση, η οποία τελικώς απο­χώ­ρησε από τη Βουλή κατά την ψήφισή του. Αμέσως μετά την ψήφιση του Συντάγ­μα­τος, Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας εξελέγη ο πρό­ε­δρος

της Επι­τρο­πής του Συντάγ­μα­τος, Κων. Τσάτσος. Μία μέρα μετά τη θέση σε ισχύ του νέου Συντάγ­μα­τος (11 Ιουνίου), δηλαδή στις 12 Ιουνίου, κατα­τέ­θηκε η επίσημη αίτηση της Ελλάδας για πλήρη ένταξη στην ΕΟΚ.

Το αξίωμα του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας κατα­γρά­φηκε για πρώτη φορά ως θεσμός στο σώμα του Συντάγ­μα­τος του 1924. Ωστόσο, μέχρι το 1927 δεν είχε πάρει ακόμα τη μορφή ενός αυτό­νο­μου υψηλού αξιώ­μα­τος. Μετά το δημο­ψή­φι­σμα που ανα­κή­ρυξε ως πολί­τευμα την αβα­σί­λευτη δημο­κρα­τία, ο μέχρι τότε αντι­βα­σι­λέας Παύλος Κου­ντου­ριώ­της έγινε προ­σω­ρι­νός Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας. «Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας» με υπε­ρε­ξου­σίες προ­έ­βλεπε και το Σύνταγμα, που καταρ­τί­στηκε από τη δικτα­το­ρία των συνταγ­μα­ταρ­χών. Με το Σύνταγμα του 1975 ρυθ­μί­στηκε εκ νέου ο ακριβής του ρόλος αλλά οι αρμο­διό­τη­τες του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας περιο­ρί­στη­καν, έως… εξα­φα­νί­σεως, με την ανα­θε­ώ­ρηση του Συντάγ­μα­τος, το 1986.

Στην πρώτη εκλο­γική δια­δι­κα­σία, στις 18 Δεκεμ­βρίου 1974, ο Μιχαήλ Στα­σι­νό­που­λος εξελέγη με 206 ψήφους προ­σω­ρι­νός Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας. Τον Ιούνιο του 1975 τον δια­δέ­χθηκε ο Κων­στα­ντί­νος Τσάτσος, ο οποίος εξελέγη με 210 ψήφους υπο­στη­ρι­ζό­με­νος από τη Νέα Δημο­κρα­τία, που κατείχε 215 έδρες. Αντί­πα­λός του ήταν ο Πανα­γιώ­της

Κανελ­λό­που­λος που υπο­στη­ρί­χθηκε από την Ενωση Κέντρου ενώ το ΠΑΣΟΚ και η Ενωμένη Αρι­στερά ψήφισαν λευκό.

Το 1980 εξελέγη ο Κων­στα­ντί­νος Καρα­μαν­λής, ο οποίος νωρί­τερα είχε παραι­τη­θεί από την πρω­θυ­πουρ­γία. Πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν τρεις ψηφο­φο­ρίες: Στην πρώτη η υπο­ψη­φιό­τητα Καρα­μανλή συγκέ­ντρωσε 179 ψήφους (175 έδρες είχε η Νέα Δημο­κρα­τία), στη δεύτερη 181 και στην τρίτη 183 ψήφους. Το ΠΑΣΟΚ απείχε και από τις τρεις.

Η εκλογή του 1985

Η πιο επει­σο­διακή εκλογή ήταν αυτή του 1985, καθώς είχε προη­γη­θεί η ρήξη της 9ης Μαρτίου, όταν ο Ανδρέας Παπαν­δρέου απο­φά­σισε να προ­τεί­νει τον κ. Χρ. Σαρ­τζε­τάκη. Ο Κων. Καρα­μαν­λής παραι­τή­θηκε, καθή­κο­ντα Προ­έ­δρου ασκούσε προ­σω­ρινά ο πρό­ε­δρος της Βουλής Ιωάν. Αλευράς και προ­έ­κυψε θέμα κατά πόσον είχε δικαί­ωμα να πάρει μέρος στην ψηφο­φο­ρία. Στην πρώτη ψηφο­φο­ρία υπήρξαν 184 ψήφοι υπέρ του κ. Σαρ­τζε­τάκη και δύο λευκά. Στη δεύτερη, -181 θετικές ψήφοι- εμφα­νί­στη­καν τα «έγχρωμα» ψηφο­δέλ­τια, που προ­κά­λε­σαν θύελλα αντι­δρά­σεων και ενστά­σεων περί παρα­βί­α­σης της μυστι­κής ψηφο­φο­ρίας. Τελικώς στην τρίτη ψηφο­φο­ρία η υπο­ψη­φιό­τητα του κ. Σαρ­τζε­τάκη εξα­σφά­λισε την πλειο­ψη­φία των 180.

Η πρώτη ψηφο­φο­ρία που ήταν ονο­μα­στική, καθώς η συνταγ­μα­τική ανα­θε­ώ­ρηση του 1985 κατάρ­γησε τη μυστική, ήταν το 1990. Ο Κων­στα­ντί­νος Καρα­μαν­λής θα επέ­στρεφε για δεύτερη φορά στο προ­ε­δρικό μέγαρο της Ηρώδου Αττικού. Απαι­τή­θη­καν όμως πέντε ψηφο­φο­ρίες. Οι τρεις πρώτες ήταν άκαρπες -με απο­τέ­λε­σμα να προ­κη­ρυ­χθούν εκλογές-, όπως και η τέταρτη. Στην πέμπτη, ο κ. Καρα­μαν­λής εξελέγη με 153 ψήφους. Το ΠΑΣΟΚ είχε υπο­στη­ρί­ξει τον Ιωάννη Αλευρά (125 ψήφοι) και ο Συνα­σπι­σμός τον Κων­στα­ντίνο Δεσπο­τό­πουλο (21 ψήφοι).

Το 1990 ήταν και η τελευ­ταία φορά που δια­λύ­θηκε η Βουλή λόγω αδυ­να­μίας εκλογής Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, καθώς έως το 2010 είχαμε συναι­νε­τι­κές εκλογές. Το 1995 η Βουλή εξέλεξε τον Κωστή Στε­φα­νό­πουλο με 181 ψήφους στην τρίτη ψηφο­φο­ρία και το 2000 με 269 ψήφους από την πρώτη ψηφο­φο­ρία. Από μία ψηφο­φο­ρία χρειά­στηκε και για τις δύο εκλογές του κ. Κάρολου Παπού­λια. Το 2005 ο απερ­χό­με­νος Πρό­ε­δρος έλαβε 279 ψήφους -που απο­τε­λεί και «ρεκόρ»- και το 2010, 266.

Καθη­με­ρινή