Αφιέρωμα στο Καστελόριζο μέσα από το ντοκιμαντέρ «Στην άκρη του Αιγαίου»

Στο ακρι­τι­κό Κα­στε­λό­ρι­ζο και στους κα­τοί­κους του, με την πλού­σια πο­λι­τι­σμι­κή πα­ρα­κα­τα­θή­κη, όπως με πεί­σμα δια­φύ­λα­ξαν μέσα από την πο­λυ­κύ­μα­ντη ιστο­ρι­κή πο­ρεία τους στο διάβα του αιώνα, αφιε­ρώ­θη­κε η διορ­γα­νω­μέ­νη από το Ελ­λη­νι­κό Ίδρυ­μα Ιστο­ρι­κών Με­λε­τών (ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ.), πο­λυ­θε­μα­τι­κή εκ­δή­λω­ση , ΣΤΟ Πο­λε­μι­κό Μου­σείο.

Μέσα από το ντο­κι­μα­ντέρ «Στην άκρη του Αι­γαί­ου, Κα­στελ­λό­ρι­ζο» με την αφη­γη­μα­τι­κή γλα­φυ­ρό­τη­τα των μαρ­τυ­ριών και των ιστο­ρι­κών ημε­ρο­λο­για­κών- κα­τα­γρα­φών, οι θε­α­τές πα­ρα­κο­λού­θη­σαν την ιστο­ρία του πο­λύ­πα­θου Κα­στελ­λό­ρι­ζου.

Το 50λεπτο ντο­κι­μα­ντέρ είναι βα­σι­σμέ­νο στο βι­βλίο «Στην άκρη του Αι­γαί­ου, Κα­στελ­λό­ρι­ζο 1890-1948» του Νι­κο­λά­ου Γ. Παππά (το οποίο πα­ρου­σιά­στη­κε στην εκ­δή­λω­ση) και στο ημε­ρο­λό­γιο «Ιστο­ρί­ες του Κα­στελ­λό­ρι­ζου» της γε­ρό­ντισ­σας Κα­στελ­λο­ρι­ζιάς Χρι­στί­νας Ευ­στρα­τιά­δου. Πε­ρι­λαμ­βά­νει αρ­χεια­κό υλικό του ΙΔ.ΙΣ.ΜΕ και της ΕΡΤ αλλά και πλού­σιο οπτι­κο­α­κου­στι­κό αρ­χείο που πρώτη φορά πα­ρου­σιά­ζε­ται στο κοινό ενώ στο χώρο φι­λο­ξε­νή­θη­κε και η ομώ­νυ­μη ει­κα­στι­κή έκ­θε­ση του Παύ­λου Χα­μπί­δη με υδα­το­γρα­φί­ες του Κα­στελ­λο­ρί­ζου.

Στο νοερό αυτό τα­ξί­δι ανα­δρο­μής όπου πρω­τα­γω­νι­στούν οι μαρ­τυ­ρί­ες των κα­τοί­κων του νη­σιού κα­τα­γρά­φε­ται το πο­λυ­κύ­μα­ντο πα­ρελ­θόν του, τα δεινά που υπέ­στη από κα­τα­κτη­τές και φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές, από τους πο­λέ­μους και τη φτώ­χεια, από τον ξε­ρι­ζω­μό που ακο­λού­θη­σε και την προ­σπά­θεια ανα­γέν­νη­σης του κατά τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες . «Μία μι­κρο­γρα­φία της σύγ­χρο­νης ελ­λη­νι­κής ιστο­ρί­ας», όπως πα­ρα­τή­ρη­σε και ο γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας Από­δη­μου Ελ­λη­νι­σμού Μι­χά­λης Κόκ­κι­νος.

Ο θε­α­τής μέσα από την αφη­γη­μα­τι­κή γλα­φυ­ρό­τη­τα των μαρ­τυ­ριών και των ιστο­ρι­κών ημε­ρο­λο­για­κών- κα­τα­γρα­φών, ξαφ­νιά­ζε­ται ευ­χά­ρι­στα από το υψηλό επί­πε­δο ποιό­τη­τας ζωής που είχαν κα­θιε­ρώ­σει κατά την ακ­μά­ζου­σα πε­ρί­ο­δο -τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα. Τότε που έσφυ­ζε από ζωή απο­τε­λώ­ντας ένα από τα με­γα­λύ­τε­ρα εμπο­ρι­κά και ναυ­τι­κά κέ­ντρα της ανα­το­λι­κής με­σο­γεί­ου.

Με έναν με­γά­λο στόλο εμπο­ρι­κών πλοί­ων, με κα­τοί­κους που δρα­στη­ριο­ποιού­νταν σε όλους τους το­μείς της οι­κο­νο­μί­ας, με φη­μι­σμέ­να δη­μό­σια και ιδιω­τι­κά σχο­λεία, με ζη­λευ­τή ορ­γά­νω­ση της το­πι­κής κοι­νω­νί­ας, παρά την οθω­μα­νι­κή κυ­ριαρ­χία που επι­κρα­τού­σε στο νησί, με κά­λυ­ψη όλων των υλι­κών ανα­γκών των κα­τοί­κων χάρη στον τρόπο που λει­τουρ­γού­σε η δη­μο­γε­ρο­ντία του νη­σιού. “Δε­κα­τέσ­σε­ρις χι­λιά­δες και παρά τους πο­λέ­μους, ξε­νι­τε­μούς, κα­τα­κτη­τές … αντέ­χα­με. Αντέ­χα­με γιατί ακου­μπού­σα­με σε κάτι πολύ δυ­να­τό … στον πο­λι­τι­σμό μας. Πο­λι­τι­σμός που ήταν πράξη “ανα­φέ­ρει -με­τα­ξύ άλλων- η Κα­στελ­λο­ρι­ζιά συγ­γρα­φέ­ας.

Κατά τη διάρ­κεια των δυο πα­γκο­σμί­ων πο­λέ­μων που ακο­λου­θούν, το Κα­στελ­λό­ρι­ζο βρί­σκε­ται αντι­μέ­τω­πο με πολ­λα­πλές κα­το­χές, κα­κου­χί­ες και βομ­βαρ­δι­σμούς. Η με­τα­νά­στευ­ση -κυ­ρί­ως προς την Αυ­στρα­λία- ήταν ανα­πό­φευ­κτη. Τα πο­λυά­ριθ­μα επαγ­γέλ­μα­τα που ασκού­σαν οι Κα­στελ­λο­ρι­ζιοί κά­πο­τε, η πνευ­μα­τι­κή ακμή και η κοι­νω­νι­κή μέ­ρι­μνα μαζί με τις εμπο­ρι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες μοιά­ζουν να είναι ορι­στι­κά πα­ρελ­θόν.

Το ντο­κι­μα­ντέρ, ση­μεί­ω­σε η Ει­ρή­νη Σα­ρί­ο­γλου μία εκ των σκη­νο­θε­τών του έργου και γραμ­μα­τέ­ας του (ΙΔΙ­ΣΜΕ) πραγ­μα­τεύ­ε­ται την εντυ­πω­σια­κή οι­κο­νο­μι­κή και πνευ­μα­τι­κή ακμή του νη­σιού στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν δια­δρα­μά­τι­σε έναν εξαι­ρε­τι­κά ση­μα­ντι­κό πο­λι­τι­στι­κό και εμπο­ρι­κό ρόλο στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή «Και σκο­πός του Ιδρύ­μα­τος, είναι η ανά­δει­ξη αυτής της πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς ».

Εξάλ­λου η πο­λι­τι­σμι­κή ποιό­τη­τα είναι εμ­φα­νέ­στα­τη στο σπά­νιο φω­το­γρα­φι­κό και αρ­χεια­κό υλικό του βι­βλί­ου το οποίο κα­τα­γρά­φει με τον κα­λύ­τε­ρο τρόπο τη με­γά­λη ακμή του νη­σιού, με τους κα­ρα­βο­κύ­ρη­δες και τους εμπό­ρους, καθώς ανα­δει­κνύ­ει πα­ράλ­λη­λα τη ση­μα­σία που έδι­ναν οι Κα­στελ­λο­ρι­ζιοί στα γράμ­μα­τα, την εκ­παί­δευ­ση και την κοι­νω­νι­κή μέ­ρι­μνα, ακόμη και σε ιδιαί­τε­ρα δύ­σκο­λες επο­χές.

Οπως ση­μειώ­νει και στο ημε­ρο­λό­γιο της η Κα­στελ­λο­ρι­ζιά Χρ. Ευ­στρα­τιά­δου, ήταν επο­χές όπου «η καλ­λιέρ­γεια, η γνώση, το φι­λό­τι­μο, η αλ­λη­λεγ­γύη είχαν ιδιαί­τε­ρη αξία.» Κα­τα­λή­γει με την ευχή και οι νε­ώ­τε­ρες γε­νιές ” τις ρίζες να κρα­τή­σουν, το Κα­στελ­λό­ρι­ζο να μην το λη­σμο­νή­σουν “.

Κατ. Ρου­με­λιώ­τη ΑΠΕ-ΜΠΕ