Κατοχυρώθηκε η κατοχή του Οργανισμού Περιθάλψεως και Αποκαταστάσεως Ισραηλιτών Ελλάδος σε ιστορικά ακίνητα της Μεσαιωνικής Πόλης

• Απόφαση ακυ­ρώ­νει την πρω­τό­δικη κρίση και απορ­ρί­πτει την έφεση του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας νομές σε συγκε­κρι­μένα ακίνητα με θεμε­λιώ­δεις εγγρα­φές υπέρ ιστο­ρι­κών προ­σώ­πων

Η Ρόδος βρέθηκε στο επί­κε­ντρο μιας υπό­θε­σης όπου η ακρί­βεια των τίτλων συναντά την ιστο­ρική μνήμη. Το Τρι­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου δημο­σί­ευσε χθες απόφαση και έδωσε σαφές στίγμα για το πώς το δίκαιο συνο­μι­λεί με τις κατα­γρα­φές του Κτη­μα­το­λο­γίου Ρόδου και με την ευθύνη απέ­να­ντι σε κοι­νό­τη­τες που υπήρξαν και άφησαν ίχνη ιδιο­κτη­σίας.

Η υπόθεση αφορά ακίνητα στη θέση Εβραϊκά της Μεσαιω­νι­κής Πόλης και τη νομή τους από τον Οργα­νι­σμό Περι­θάλ­ψεως και Απο­κα­τα­στά­σεως Ισραη­λι­τών Ελλάδος.

Το Εφετείο συνεκ­δί­κασε δύο εφέσεις. Η πρώτη κατα­τέ­θηκε από τον ΟΠΑΙΕ και υπο­στη­ρί­χθηκε στο ακρο­α­τή­ριο από τον κ. Ιωάννη Καρα­μι­χάλη. Η δεύτερη ασκή­θηκε από το Ελλη­νικό Δημόσιο που παρα­στά­θηκε με τη κ. Φραν­τζέ­σκα Κοντιζά. Παράλ­ληλα εμφα­νί­στηκε η Εται­ρεία Ακι­νή­των Δημο­σίου μέσω της κ. Βαλ­σα­μού­λας Διάκου με απο­κλει­στικό αίτημα ανα­βο­λής.

Το δικα­στή­ριο απέρ­ριψε το αίτημα και θεώρησε την πρό­σθετη παρέμ­βαση ως μη ασκη­θείσα. Η δια­δι­κα­στική αυτή γραμμή απο­τυ­πώ­νει την απόφαση του δικα­στη­ρίου να μπει κατευ­θείαν στην ουσία ενός φακέλου με πυκνή ιστορία.

Το απο­τέ­λε­σμα που αλλάζει το πλαίσιο

Στο δια­τα­κτικό το δικα­στή­ριο δέχεται τυπικά και απορ­ρί­πτει κατ ουσίαν την έφεση του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου. Δέχεται τυπικά και κατ ουσίαν εν μέρει την έφεση του ΟΠΑΙΕ. Εξα­φα­νί­ζει την απόφαση 41/ 2022 του Πολυ­με­λούς Πρω­το­δι­κείου Ρόδου και κρατά την υπόθεση για να τη δικάσει. Η αγωγή του 2019 γίνεται δεκτή εν μέρει και ανα­γνω­ρί­ζε­ται ότι ο ΟΠΑΙΕ είναι νομέας συγκε­κρι­μέ­νων ακι­νή­των που περι­γρά­φο­νται με σαφή­νεια με βάση τις κτη­μα­το­λο­γι­κές εγγρα­φές. Το απο­τέ­λε­σμα δεν είναι λογι­στική άσκηση. Επα­να­το­πο­θε­τεί την πραγ­μα­τική δια­χεί­ριση ακι­νή­των σε θεσμικό φορέα που ο νόμος ίδρυσε με συγκε­κρι­μένη απο­στολή.

Τα ακίνητα που μιλούν για το παρελ­θόν

Η απόφαση φωτίζει ακίνητα στη θέση Εβραϊκά της Μεσαιω­νι­κής Πόλης και εστιά­ζει σε θεμε­λιώ­δεις εγγρα­φές που παρα­πέ­μπουν σε πρόσωπα της τοπικής ιστο­ρίας. Στα έγγραφα εμφα­νί­ζο­νται η Εκα­λά­ντε Ρεβέκα του Μωυσή και ο Μενασέ Μωυσής του Ααρών καθώς και μετα­βί­βαση λόγω κλη­ρο­νο­μιάς στον Μενασέ Ααρών του Μωυσή. Για συγκε­κρι­μένα ακίνητα σημειώ­νε­ται η νομική φύση μουλκ γεγονός που έχει ιδιαί­τερη σημασία στο δίκαιο των Δωδε­κα­νή­σων και στον τρόπο που κατα­γρά­φο­νται οι τίτλοι. Αυτά τα στοι­χεία δεν είναι απλές ονο­μα­στι­κές ανα­φο­ρές. Είναι οι κόμβοι που συν­δέ­ουν το σήμερα με ένα κοι­νω­νικό απο­τύ­πωμα που έζησε στην ίδια γει­το­νιά και άφησε ιδιο­κτη­σίες με κανο­νι­κό­τητα και συνέ­χεια.

Κεντρικό σημείο του σκε­πτι­κού είναι ο ορισμός της εγκα­τά­λει­ψης. Το δικα­στή­ριο υπεν­θυ­μί­ζει ότι εγκα­τά­λειψη υπάρχει μόνο όταν συντρέ­χει σαφής πρόθεση παραί­τη­σης του ιδιο­κτήτη από την κυριό­τητα. Δεν αρκεί η παρέ­λευση δεκα­ε­τίας από κατά­ληψη για να μετα­βλη­θεί η τύχη του τίτλου όταν ο φορέας εξα­κο­λου­θεί να νεμέται τα ακίνητα ως θεμα­το­φύ­λα­κας.

Με αυτή τη γραμμή η επί­κληση του Δημο­σίου ότι πρό­κει­ται για εγκα­τα­λε­λειμ­μένα ακίνητα δεν αντέχει στον έλεγχο που επι­βάλ­λουν οι κτη­μα­το­λο­γι­κές εγγρα­φές και ο ειδικός ρόλος του ΟΠΑΙΕ. Το σκε­πτικό παρα­πέ­μπει και σε νομο­λο­γία που στη­ρί­ζει την απαί­τηση ύπαρξης πραγ­μα­τι­κής βού­λη­σης παραί­τη­σης.

Η ακύρωση της από­φα­σης 41/2022 σημαί­νει ότι τα πρω­τό­κολλα κατά­λη­ψης και οι ισχυ­ρι­σμοί περί εγκα­τά­λει­ψης δεν παρά­γουν το απο­τέ­λε­σμα που ανα­ζη­τούσε το Δημόσιο. Η ανα­γνώ­ριση της νομής στον ΟΠΑΙΕ μετα­φρά­ζε­ται σε σαφή αρμο­διό­τητα δια­χεί­ρι­σης και προ­στα­σίας των συγκε­κρι­μέ­νων ακι­νή­των. Σε επίπεδο πόλης αυτό συνε­πά­γε­ται ότι ένα τμήμα της Μεσαιω­νι­κής Πόλης βγαίνει από μια ζώνη τριβής και ξανα­μπαί­νει σε μια θεσμική ράγα, όπου η αξιο­ποί­ηση και η συντή­ρηση μπορούν να σχε­δια­στούν με στα­θε­ρό­τητα και υπόλογη ευθύνη.

Η απόφαση ξεκα­θα­ρί­ζει ότι οι θεσμι­κοί φορείς που ιδρύ­θη­καν για την προ­στα­σία περιου­σιών κοι­νο­τή­των εξα­κο­λου­θούν να έχουν ρόλο, όταν τα ίχνη τίτλων είναι ζωντανά και ακριβή.

Η έννοια της εγκα­τά­λει­ψης δεν μπορεί να λει­τουρ­γεί ως γενική σκούπα που παρα­σύ­ρει ιδιο­κτη­σίες σε κρατική χοάνη χωρίς εξα­το­μι­κευ­μένο έλεγχο πρό­θε­σης. Η Μεσαιω­νική Πόλη δεν είναι μόνο μνημείο. Είναι και αρχείο ζωής σε τοίχους και φακέ­λους.

Με την απόφασή του το Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου δείχνει πώς η πόλη μπορεί να δια­σώ­ζει τη μνήμη της μέσα από κανόνες που επι­βάλ­λουν τεκ­μη­ρί­ωση και σεβασμό στους τίτλους που γρά­φτη­καν πριν από εμάς.