Απόφαση «βόμβα» για το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Καστελορίζου

Με την υπ’ αρίθμ. 693/2018 απόφαση «βόμβα» που εξέδωσε το Γ’ Πολι­τικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, αναι­ρέ­θηκε η υπ’ αρίθμ. 43/2016 απόφαση του Μονο­με­λούς Εφε­τείου Δωδε­κα­νή­σου με την οποία τέθηκαν εν αμφι­βόλω οι ισχυ­ρι­σμοί του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου για το ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς των ακι­νή­των της Μεγί­στης.

Το Ανώτατο Ακυ­ρω­τικό δικα­στή­ριο, κάνο­ντας δεκτούς τους ισχυ­ρι­σμούς που ανέ­πτυξε για λογα­ρια­σμό του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου η εκπρό­σω­πος του νομικού συμ­βου­λίου του Κράτους κ. Μαρία Ελευ­θε­ρίου, έκρινε συγκε­κρι­μένα ότι το Μονο­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου, με την ως άνω απόφαση του, που απο­τέ­λεσε «μπού­σουλα» σε ποι­νι­κές και αστικές δίκες που ακο­λού­θη­σαν, παρα­βί­ασε ευθέως και πλαγίως το Οθω­μα­νικό Δίκαιο και συγκε­κρι­μένα τον Οθω­μα­νικό νόμο περί γαιών αλλά και 4 δια­τά­ξεις του Κτη­μα­το­λο­γι­κού Κανο­νι­σμού της Δωδε­κα­νή­σου.

Διέταξε δε την επα­νά­ληψη της δίκης στο Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου με άλλη σύνθεση, ενώ ήδη το Ελλη­νικό Δημόσιο με κλήση του προσ­διό­ρισε την επα­νε­ξέ­ταση της υπό­θε­σης για την 5η Απρι­λίου του 2019.

Η Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία του Δημο­σίου ισχυ­ρί­ζε­ται συγκε­κρι­μένα ότι μετά το 1932, χρο­νο­λο­γία έναρξης εφαρ­μο­γής του Ιτα­λι­κού Αστικού Κώδικα, ανα­γνω­ρί­ζε­ται ο θεσμός της χρη­σι­κτη­σίας μετά από τρια­κο­ντα­ετή συνεχή δημόσια ειρη­νική και αναμ­φί­βολη νομή του κτή­μα­τος ακόμη και για δημόσια ακίνητα από το 1947 και λόγω τρο­πο­ποί­η­σης του Ιτα­λι­κού Αστικού Κώδικα, ο ως άνω χρόνος περιο­ρί­ζε­ται στην εικο­σα­ε­τία υπέρ του νομέως ο δια­δρο­μών χρόνος πριν την 01-01-1932 αφού στο Οθω­μα­νικό κράτος δεν ανα­γνω­ρι­ζό­ταν ο θεσμός της χρη­σι­κτη­σίας.

Η συμπε­ρι­φορά αυτή είχε καταγ­γελ­θεί ότι παρα­βιά­ζει τα όρια του Κράτους Δικαίου…

«Και ενώ εμείς οι κάτοι­κοι της περιο­χής ζούμε ξεχα­σμέ­νοι από το κοι­νω­νικό κράτος δικαίου, με ρυθμούς ανά­πτυ­ξης ασύ­γκριτα πιο αργούς από την ηπει­ρω­τική Ελλάδα και ιδιαί­τερα τα αστικά κέντρα, η πολι­τεία και οι υπη­ρε­σίες της, μας θυμού­νται ξαφνικά για να μας ενη­με­ρώ­σουν πως τα σπίτια μας και οι περιου­σίες μας δεν μας ανήκουν αλλά είναι ιδιο­κτη­σία του κράτους», είχε ανα­φέ­ρει μεταξύ άλλων σε επι­στολή δια­μαρ­τυ­ρίας του, στον πρώην πρω­θυ­πουργό κ. Αντώνη Σαμαρά, ο δήμαρ­χος Μεγί­στης κ. Π. Πανη­γύ­ρης, που τελεί σε αργία.

Με την υπ’ αρίθμ. 43/2016 τελε­σί­δικη απόφασή του, το Μονο­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου είχε κρίνει αφενός ότι επι­τρέ­πε­ται η χρη­σι­κτη­σία ακι­νή­των του δημο­σίου στην Μεγίστη εφόσον απο­δει­κνύ­ε­ται ότι υπάρχει διαρκής νομή, κατοχή και εκμε­τάλ­λευση τους πριν το έτος 1949, όταν άρχισε να ισχύει ο νόμος περί προ­στα­σίας δημο­σίων κτη­μά­των, ενώ περαι­τέρω δέχεται ότι στα ακίνητα εντός του οικι­σμού δεν έχει δικαιώ­ματα το Ελλη­νικό Δημόσιο.

Το Ελλη­νικό Δημόσιο ισχυ­ρί­στηκε ότι στην νήσο (Μεγίστη), επειδή ο ιδιώτης δεν μπορεί να απο­δεί­ξει νόμιμα ότι έχει ιδιο­κτη­σία, τεκ­μαί­ρε­ται ότι αυτή είναι ιδιο­κτη­σία του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου.

Η θέση αυτή στη­ρί­ζε­ται σε ερμη­νεία της Συν­θή­κης των Παρι­σίων, που επι­κυ­ρώ­θηκε με το Ν.Δ. 423/1947 στο άρθρο 14 της οποίας ορί­ζε­ται ότι «Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρει κυριαρ­χία τας νήσους της Δωδε­κα­νή­σου τα κατω­τέρω απα­ριθ­μού­με­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Καστε­λό­ρι­ζον, ως και τας παρα­κεί­με­νας νησίδας».

Το Μονο­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου είχε κρίνει ωστόσο ότι η «πλήρης κυριαρ­χία» δεν ταυ­τί­ζε­ται με την έννοια της ιδιο­κτη­σίας, επο­μέ­νως το ενάγον με την παρα­πάνω συνθήκη δεν απέ­κτησε την κυριό­τητα επί ολο­κλή­ρου του νησιού, αλλά σε συγκε­κρι­μένα ακίνητα που απο­τε­λούν την δημόσια και ιδιω­τική του περιου­σία, όπως αυτά ανα­φέ­ρο­νται στο Παραρ­τημα της εν λόγω Συν­θή­κης, χωρίς να σχε­τί­ζε­ται αυτό με το εμπράγ­ματο δικαί­ωμα της ιδιο­κτη­σίας.

Δια­φο­ρε­τική θεώρηση της σχέσης μεταξύ των εννοιών αυτών (και από­πειρα ταύ­τι­σης τους) από την οποία εκκινεί εμμέσως πλην σαφώς το Ελλη­νικό Δημόσιο, θα είχε ως απο­τέ­λε­σμα το άτοπο να χάνεται η κυριαρ­χία του ελλη­νι­κού κράτους, σε περί­πτωση που κάποιος αλλο­δα­πός απο­κτή­σει ακίνητο σε ελλη­νικό έδαφος, ο οποίος στη συνέ­χεια, επι­κα­λού­με­νος την ιδιο­κτη­σία του, θα μπο­ρούσε να ισχυ­ρι­στεί ότι ελλεί­που­σας της κυριαρ­χίας του ελλη­νι­κού κράτους στο ακίνητο του, δεν δεσμεύ­ε­ται λ,χ. από τις πολε­ο­δο­μι­κές δια­τά­ξεις.

Η ερμη­νεία συνεπώς της Συν­θή­κης, όπως έκρινε το Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου, δεν μπορεί, να είναι αυτή, στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δε, όταν τίθεται ζήτημα κυριό­τη­τας στη μη δορυά­λωτη Δωδε­κά­νησο, δεν θα πρέπει να θεω­ρεί­ται υφι­στά­μενο άνευ ετέρου το τεκ­μή­ριο κυριό­τη­τας του ελλη­νι­κού δημο­σίου, για τους λόγους που ανα­φέρ­θη­καν, με την προ­ϋ­πό­θεση πάντως, να πρό­κει­ται για ακίνητο επί του οποίου να μπορούν να ασκη­θούν υλικές πράξεις.